Danilo Kiš

Izvor: Wikipedia

Danilo Kiš (Subotica, 22. februar 1935Pariz, 15. oktobar 1989) je bio jugoslavenski[1] književnik i dopisni član SANU-a.

Danilo Kiš je rođen u Subotici 22. februara 1935. godine, od oca Eduarda Kiša, mađarskog Jevrejina i majke Milice Dragićević, Crnogorke. Do 1942. godine živi sa roditeljima u Novom Sadu, gde pohađa prvi razred osnovne škole, a zatim prelazi u Mađarsku, u očev rodni kraj, gde završava osnovnu školu i dva razreda gimnazije. Nakon odvođenja njegovog oca u Aušvic 1944. godine, sa ostatkom porodice je repatriran u Cetinje podsredstvom Crvenog Krsta. Tamo Kiš živi do kraja svog školovanja. Na Filozofski fakultet u Beogradu Kiš se upisuje 1954. godine, a u septembru 1958. godine kao prvi student diplomira na katedri za Opštu književnost. Kiš je bio venčan za Mirjanu Miočinović od 1962. do 1981; nakon razvoda braka živeo je sa Paskal Delpeš sve do svoje smrti. Umro je u Parizu, gde se jedno vreme i lečio, 15. oktobra 1989. Sahranjen je u Beogradu na Novom groblju.

Dela[uredi - уреди]

Svoje prve radove objavljuje 1953. godine i to:

  1. Oproštaj s majkom. – Omladinski pokret. XII: 3 (1. april 1953) 4.
  2. Sjutra. – Pjesma o Jevrejki: motiv iz 1941. – Susreti. I: 3 (april 1953) 147.
  3. Odjek iz djetinjstva. – Omladinski pokret. XII: 10 (15. jul 1953) 7.
  4. Susret s majkom u jesen. – "Kraju mog djetinjstva...". – Zapisi na listu. – Polet. I: 4 (1953) 222-223.
  5. Crveni bik. – Susreti. I: 7-8 (1953) 465-466.

Kao student, objavljuje pesme, eseje, pripovetke i prevode sa mađarskog, ruskog i francuskog jezika, najviše u Vidicima u čijem je uredništvu od oktobra 1957. godine do aprila 1960. godine. Njegov prvi roman, Psalm 44, nastaje 1955. godine, a potom i Mansarda, 1960. godine. Njegova prva objavljena knjiga sadrži u jednom tomu romane Psalm 44 i Mansarda. Roman Bašta, pepeo je prvo značajnije prozno delo Danila Kiša, objavljeno 1965. godine u Beogradu. Nastaje za vreme njegovog boravka u Strazburu, gde radi kao lektor za srpskohrvatski jezik od 1962. godine do 1964. godine. U to vreme nastaju i njegovi prevodi Lotreamona, Verlena, Kenoove Stilske vežbe i pesme Endre Adija. Knjiga priča Rani jadi, objavljena je 1970. godine u Beogradu i predstavlja začetnu knjigu Porodičnog ciklusa. Roman Peščanik objavljen je 1972. godine i dobija NIN-ovu nagradu koju će nekoliko godine kasnije Kiš vratiti. Iste godine objavljuje zbirku eseja Po-etika. Kao lektor za srpskohrvatski jezik, Kiš radi na Univerzitetu u Bordou 1974. godine kada izlazi druga knjiga zbirke Po-etika (intervjui). Grobnicu za Borisa Davidoviča čine sedam poglavlja jedne zajedničke povesti, a objavljena je 1976. godine u Beogradu i Zagrebu. Krajem te godine započinju napadi na knjigu, navodno zbog plagijata koji traju mesecima. Posle kraćih polemičkih odgovora 1977. godine Kiš piše Čas anatomije. Iste godine, za Grobnicu Borisa Davidoviča dobija nagradu Ivan Goran Kovačić. Esejističko-polemički spis Čas anatomije objavljen je 1978. godine. Godinu dana kasnije, za tu knjigu dobija nagradu Željezare Sisak. Od jeseni 1979. godine živi u Parizu i četiri godine radi kao lektor na Univerzitetu u Lilu. Za svoj celokupni književni rad, Kiš 1980. godine dobija francusku književnu nagradu Grand aigle d`or de la ville de Nice. Sabrana dela (Djela Danila Kiša) objavljena su 1983. godine u deset tomova u Beogradu i Zagrebu. Za zbirku propovedaka Enciklopedija mrtvih Kiš dobija Andrićevu nagradu 1984. godine, a 1986. godine dobija nagradu Skender Kulenović. Izabrana dela, proza u sedam knjiga izlazi 1987. godine u Beogradu i Sarajevu. Te godine dobija Sedmojulsku nagradu. Godinu kasnije, 1988. godine, izabran je za dopisnog člana SANU i dobija dve značajne međunarodne književne nagrade: u Italiji Premio deTrevere i u Nemačkoj Preis des Literaturmagazins. Iste godine dobija i Avnojevu nagradu. Američki PEN dodeljuje mu 1989. godine nagradu -{Bruno Schulz Prize}-. Danilo Kiš umire u Parizu 15. oktobra 1989. godine. Sahranjen je u Beogradu po pravoslavnom obredu. Njegova posthumna izdanja iz 1990. godine su:

  1. Život, literatura (eseji, razgovori, deo rukopisne zaostavštine), delo je izdato u Sarajevu.
  2. Gorki talog iskustva (intervjui), delo je izdato u Sarajevu.

Godinu dana kasnije, u Beogradu je objavljena knjiga Pesma i prepevi. U knjizi Porodični ciklus 1993. godine objavljene su, hronološkim redom, tri knjige Kišovog autobiografskog ciklusa: Rani jadi, Bašta, pepeo i Peščanik. Njegova nedovršena knjiga priča Lauta i ožiljci, izdata je 1994. godine u Beogradu, a tekstovi iz zaostavštine Skladište izlaze 1995. godine na šezdesetogodišnjicu Kišovog rođenja. Sabrana dela Danila Kiša objavljena su 1995. godine u četrnaest tomova i prevedena su na sve značajnije svetske jezike.

Datoteka:Mansarda korice.jpg
Neobjavljeno rešenje za korice prvog izdanja knjige Mansarda/Psalam 44 (Leonid Šejka)
Danilo Kiš, spomenik u Subotici.
  1. Mansarda: satirična poema 1962. (roman)
  2. Psalam 44 1962. (roman)
  3. Bašta, pepeo 1965. (roman)
  4. Rani jadi: za decu i osetljive 1970. (pripovetke)
  5. Peščanik 1972. (roman)
  6. Po-etika 1972. (eseji)
  7. Po-etika, knjiga druga 1974. (intervjui)
  8. Grobnica za Borisa Davidoviča: sedam poglavlja jedne zajedničke povesti 1976. (pripovetke)
  9. Čas anatomije 1978. (polemike)
  10. Noć i magla 1983. (drame)
  11. -{Homo poeticus}- 1983. (eseji i intervjui)
  12. Enciklopedija mrtvih 1983. (pripovetke)
  13. Gorki talog iskustva 1990. (intervjui)
  14. Život, literatura 1990. (eseji)
  15. Pesme i prepevi 1992. (poezija)
  16. Lauta i ožiljci 1994. (pripovetke)
  17. Skladište 1995. (eseji i pripovetke)
  18. -{Varia}- 1995. (eseji i pripovetke)
  19. Pesme, Elektra 1995. (poezija i adaptacija drame "Elektra")

Nagrade i priznanja[uredi - уреди]

Kišov grob u Aleji zaslužnih građana na beogradskom Novom groblju

Kiš je jedan od najprevođenijih pisaca, dobitnik niza uglednih domaćih i prestižnih međunarodnih književnih nagrada.

  • Ninova nagrada, 1972. godine za roman Peščanik
  • nagrada Ivan Goran Kovačić (1977. godine za knjigu propovedaka Grobnica za Borisa Davidoviča)
  • nagrada Željezare Sisak (1978. godine za esejističko-polemički spis Čas anatomije)
  • francuska književna nagrada Grand aigle d`or de la ville de Nice (1980. godine, za celokupni književni rad)
  • Andrićeva nagrada (1984. godine za zbirku pripovedaka Enciklopedija mrtvih)
  • nagrada Skender Kulenović (1984. godine za zbirku pripovedaka Enciklopedija mrtvih)
  • Sedmojulska nagrada
  • italijanska književna nagrada Premio di Trevere, 1988. godine
  • nemačka književna nagrada Preis des Literaturmagazins, 1988. godine
  • Avnojeva nagrada 1988. godine
  • američka književna nagrada Bruno Schulz Prize, 1989. godine

Literatura sa podacima o životu i radu Danila Kiša[uredi - уреди]

  • Književni pogledi Danila Kiša: ka poetici Kišove proze / Jovan Delić. – Beograd: Prosveta, 1995. – 337 str. (Biblioteka Književni svet). – ISBN 86-07-000885-4
  • Kroz prozu Danila Kiša: ka poetici Kišove proze II / Jovan Delić. – Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod, 1997. – 541 str. (Biblioteka Posebna izdanja). – ISBN 86-13-00854-2
  • Kiš / Mihajlo Pantić. – Novi Sad: Svetovi; Beograd: Knjiga-komerc, 1998. – 139 str. (Biblioteka Svetovi). – ISBN 86-7047-300-3
  • Danilo Kiš: život & delo i brevijar / Viktorija Radič. S mađarskog jezika preveo Marko Čudić. – Beograd: LIR BG; Forum pisaca, 2005. – 453 str.: ill. (Velika biblioteka Foruma pisaca). – ISBN 86-83463-18-4
  • Spomenica Danila Kiša: povodom sedamdesetogodišnjice rođenja / urednik Predrag Palavestra. – Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti, 2005. – VII, 789 str. (Posebna izdanja; knj. 660. Odeljenje jezika i književnosti, knj. 57). – ISBN 86-7025-392-5

Vanjske veze[uredi - уреди]