Branko Ćopić

Izvor: Wikipedia
Branko Ćopić
Osnovni podaci
Rođenje 1. januar 1915. (1915-01-01)
Bosna i Hercegovina Hašani, Bosna i Hercegovina
(tada  Austro-Ugarska)
Smrt 26. mart 1984. (dob: 69)
Srbija Beograd, Srbija
(tada Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija SFR Jugoslavija)
Zanimanje pisac, učitelj
Jezik srpskohrvatski jezik
Djelo
Žanrovi proza, poezija
Znamenita djela Ježeva kućica
Orlovi rano lete

Branko Ćopić (1. januara 1915. do 26. marta 1984.) je bosanskohercegovački književnik, po nacionalnosti Srbin, rođen u selu Hašanima u Bosanskoj krajini, (tada Austro-Ugarska). Učiteljsku školu je završio u Banja Luci, a Filozofski fakultet u Beogradu. Već kao student Ćopić se afirmiše kao pisac od dara, skreće na sebe pažnju književne kritike i dobija zasluženo priznanje dodeljivanjem nagrade Milana Rakića.

Wikicitati „Nadahnut i spontan u svom književnom radu, dobar opservator i poznavalac živog narodnog govora, a uz to vedra duha i sa istančanim smislom za humor, Ćopić je lako i brzo osvojio najšire slojeve naše čitalačke publike. On je pisao pripovijetke i romane i njegovao pjesničko stvaralaštvo za djecu. Bio je dobar pisac humorističkih priča, a u toku Drugog svetskog rata i patriotskih pjesama.“
()

Biografija[uredi - уреди]

Uoči Drugog sv. rata nalazio se đačkom bataljonu u Mariboru. U danima aprilske katastrofe on je, sa grupom svojih drugova, pokušao da pruži otpor neprijatelju kod Mrkonjić grada. Posle toga je otišao u svoj rodni kraj, a kad je planula prva oslobodilačka puška, stupio je u redove ustanika i među njima ostao tokom cijele narodnooslobodilačke borbe. Sve vrijeme rata bio je ratni dopisnik zajedno s nerazdvojnim prijateljem i kumom, takođe veoma poznatim književnikom, Skenderom Kulenovićem.

Djela su mu prevođena na ruski, engleski, francuski, njemački, ukrajinski, poljski, češki, bugarski, slovenački i mađarski jezik.

Cijeli radni i životni vijek nakon Drugog svijetskog rata Branko Ćopić je proveo u Beogradu, ali je vrlo često putovao po Jugoslaviji i drugim evropskim državama. Mnogi su za njega govorili da je najveći dječiji pisac svih vremena rođen na prostorima bivše Jugoslavije.

Iako je pripadao narodnooslobodilačkom pokretu Branko Ćopić je, kao čovjek velikog obrazovanja, bistrog uma, osjećaja za pravdu i pravednost i kritičkog posmatranja stvarnosti koja ga je okruživala veoma rano počeo da iznosi sopstvena mišljenja o nekim pojavama. Radio je to ili otvoreno ili u literaturi kao pisac. Kao jedno od najpoznatijih djela bila je Jeretička priča zbog koje je kasnije trpio velike udare tadašnje komunističke partije na vlasti i državnih organa, pa i od samih kolega. Takvih progona je bilo mnogo, pa je književni istoričar Ratko Peković to sabrao u knjigu Sudanije Branku Ćopiću iz koje se vidi na kakve je sve probleme Ćopić nailazio u svom književnom i političkom životu. Pretpostavlja se da su ti progoni i glavni razlog samoubistva koji je Branko Ćopić izvršio samoubistvo skočivši s mosta u rijeku Savu 1984. godine u Beogradu.

Bibliografija[uredi - уреди]

Ćopićevo književno djelo je obimno i raznovrsno. Najpoznatija su mu djela:

Pripovijetke[uredi - уреди]

  • Pod Grmečom (1938),
  • Bojovnici i bjegunci (1939),
  • Planinci (1940),
  • Rosa na bajonetima (1947),
  • Surova škola (1948),
  • Odabrane ratne pripovjetke (1950),
  • Izabrane humorističke priče (1952),
  • Dragi likovi (1953),
  • Dožvljaji Nikoletine Bursaća (1955) i
  • Bašta sljezove boje (1969);

Romani[uredi - уреди]

  • Prolom (1952),
  • Gluvi barut (1957),
  • Ne tuguj bronzana stražo (1962);
  • Orlovi rano lete(1959)

Pjesme[uredi - уреди]

  • Ognjeno rađanje domovine (1944),
  • Pjesme (1945) i
  • Patnikovo proljeće (1947);

Djela za djecu[uredi - уреди]

  • Priče partizanke (1944),
  • Pjesme pionirke (1945),
  • Vratolomne priče (1947),
  • Sunčana republika (1948),
  • Armija, odbrana tvoja (1949),
  • Priče ispod zmajevih krila (1950),
  • Pijetao i mačka (1952) i romani
  • Orlovi rano lete (1959),
  • Slavno vojevanje (1960)
  • Magareće godine (1962)
  • Bitka u zlatnoj dolini – poznate kao „Pionirska trilogija“.
  • Ježeva Kućica - pjesma za najmađe, koja je veliku popularnost doživjela nakon ploče koju je izdao Jugoton 1975[1]

Pripovedač[uredi - уреди]

Teren sa koga je Ćopić pretežno crpeo građu za svoje pripovjedačko stvaralaštvo bio je njegov zavičaj, vučaran podgrmečki kraj.

Ćopića su doratnim pripovjetkama najviše zanimali siromašni seljaci, sanjari i prosjaci, djeca, skitnice i nadničari, i on je o svima njima pričao miloštom i brižnim, zaštitničkim razumevanjem. Ti njegovi junaci su svijet zaboravljenih, usamljenih i odbačenih ljudi koji bezglasno tuguju zbog zla kome ne mogu i ne umiu da se suprostave.

U toku rata Jovanče je sa tim svojim junacima učestvovao u oružanom ustanku i pratio ih u napornim marševima i ljutim okršajima. Posmatrao je kako se njegovi mrgodni ljudi kale u vatri ustanka i preobražavaju u revolucionare. Iskreno oduševljen tim junaštvom i pregalaštvom, on je postao pjesnik i tumač njihovih srdaca. U takvom nadahnuću je nastala njegova ratna proza, njegova poema o malom čoveku koji je srcem krenuo u boj protiv nepravde i nasilja. U tim lirskim intoniranim pripovjetkama Ćopić je prikazivao herojske podvige i junačka pregaranja, primere mučeništva, samopregora i svesnog žrtvovanja za ideale slobode i jednakosti.

Romansijer[uredi - уреди]

Branko Ćopić se sa uspjehom ogledao i na romanu, iako su prirodi njegovog talenta više odgovarale pripovjetke i novele. Romani Prolom i Gluvi barut slikaju učešće seljaka Bosanske krajine u ustanku, a roman Ne tuguj, bronzana stražo prilagođavanje kolonista novim uslovima života u Vojvodini.

Humorista[uredi - уреди]

Dobar dio svog stvaralaštva u prozi Ćopić je humoristično intonirao. Humor se nalazi u prirodu i mentalitetu njegovih junaka, koji i u najtežim životnim trenucima znaju da sačuvaju vedrinu i da se nasmiju čak i vlastitoj nevolji. Osim toga, Ćopić je od onih pisaca čija se opservacija naročito manifestovala u otkrivanju sitnih ljudskih mana i nedostataka. Tako se i desilo da je ovaj naš vrsni pripovjedač o mirnim vremenima pripovjedao s tugom, a o ratnim – vedro i nasmijano.

Pjesnik[uredi - уреди]

Branko Ćopić je pretežno epski pisac, i to pisac sa urođenim darom pripovedača, vještog pejzažiste i duhovitog humoriste. Ali u njegovoj prirodi je isto tako vidna i jedna lirska žica, koja se nije pokazivala samo u opisima bosanskih pejzaža već i u portretisanju ljudskih likova koji su mu bili bliski i dragi. U burnom vremenu narodnog ustanka iz te lirske niti Ćopićevog talenta potekla je njegova borbena lirska poezija. Sudbonosni događaju narodne revolucija nužno su odredili izraz i sadržaj ove lirike, koja zato i nosi naziv Ognjeno rađanje domovine.

Dječiji pisac[uredi - уреди]

On se sa uspjehom ogledao i u stvaralaštvu za djecu. Sa živom maštom i darom za spretno uobličavanje svojih inspiracija, a uz to i odličan humorista, on je našoj dječjoj književnosti dao više dragocijenih priloga. Preko petnaest knjiga za djecu, među kojima su i dva romana, živi su dokaz njegove aktivnosti u ovoj književnoj oblasti. Jedna od najpoznatijih njegovih djela za djecu su svakako Magareće godine i Ježeva kućica.

Izvori[uredi - уреди]

Vanjske veze[uredi - уреди]