1929

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
(Preusmjereno sa 1929.)
Milenijum: 2. milenijum
Vjekovi: 19. vijek20. vijek21. vijek
Decenija: 1890-e  1900-e  1910-e  – 1920-e –  1930-e  1940-e  1950-e
Godine: 1926 1927 192819291930 1931 1932
1929 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1929
MCMXXIX
Ab urbe condita 2682
Islamski 1347 – 1348
Iranski 1307 – 1308
Hebrejski 5689 – 5690
Bizantski 7437 – 7438
Koptski 1645 – 1646
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1984 – 1985
 - Shaka Samvat 1851 – 1852
 - Kali Yuga 5030 – 5031
Kineski
 - Kontinualno 4565 – 4566
 - 60 godina Yin Zemlja Zmija
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11929
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1929 (MCMXXIX) bila je redovna godina koja počinje u utorak.

Događaji[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • januar - mart - Ekstremno hladna zima u našim krajevima i Evropi[1], snega bilo i u aprilu.
  • 1. 1. - Stupa na snagu novo uređenje finansijske službe Kraljevine SHS (prema zakonu od 8. 10. 1928.), određeno 14 direkcija sa odgovarajućim oblastima[2].
  • 2. 1. - Usvojena ostavka predsednika vlade KSHS Antona Korošeca, kralj Aleksandar se naredna tri dana (formalno) konsultuje sa liderima stranaka.
  • 6. 1. - Šestojanuarska diktatura. Proglas "Mome dragom narodu...": zbog "nemogućnosti" parlamentarnog sporazuma, u ime narodnog jedinstva i državne celine, Kralj Aleksandar I Karađorđević ukida Vidovdanski ustav, raspušta Skupštinu i zavodi lični režim. Postavljena vlada generala Petra Živkovića. Proglašen niz zakona - zabranjene stranke sa "verskim ili plemenskim" obeležjem, cenzura štampe, komesari umesto oblasnih skupština i odbora itd. U svim opštinama, pa tako i u gradu Beogradu izabrane opštinske organe smenjuju od strane kralja postavljeni predsednici opština.
  • 6. 1. - Majka Tereza stiže u Kalkutu.
  • 6. 1. - Heinrich Himmler postavljen za Reichsführer-SS (do 1945), Schutzstaffel u ovo vreme ima svega 280 pripadnika.
Petar Živković, premijer KJ 1929-32

Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 4. - Josephine Baker, "Crna zvezda", stigla u Beograd.
  • 1. 4. - Radio Beograd emitovao prvi kamerno-muzički koncert posvećen Mocartu (početak muzikologije na RB).
  • 7. 4. - Prvi direktan prenos fudbalske utakmice u Jugoslaviji, "BSK" - "Jugoslavija" 7:1. Utakmica igrana po blatu i snegu, koji je padao i u drugim krajevima zemlje, čak i u Splitu.
  • 8. 4. - U SSSR doneti zakoni o religijskim udruženjima - aktivnosti crkve ograničene na crkvene zgrade, zakoni su osnova za progon u narednoj deceniji.
  • 9. 4. - Josephine Baker u Zagrebu, na sutrašnjoj predstavi izgredi nekih klerikalnih studenata.
  • 14. 4. - Održana prva Velika nagrada Monaka, pobednik je William Grover-Williams u vozilu Bugatti Type 35B.
  • april - Uhapšen Dragoljub Jovanović, levi Zemljoradnik.
  • april - Osnovana Privilegovana agrarna banka (prvi zbor akcionara 15. 8. u Beogradu).
  • april - Na plenumu Centralnog komiteta i Centralne kontrolne komisije u SSSR poražena "Buharinova grupa", koji je smenjen sa položaja; Buharin je zajedno sa Rikovom i Tomskim činio "Desnu opoziciju".
  • 19. 4. - Ante Pavelić i Gustav Perčec stigli u Sofiju, pozdravljeni od pristalica VMRO, sutradan deklaracija o saradnji u borbi protiv Jugoslavije.
  • 19. 4. - Prvi radio-prenos iz Opere Narodnog pozorišta u Beogradu ("Knez Igor" A. Borodina).
  • 24. 4. - Dignuta optužnica protiv Pavelića i Perčeca[5].
  • 25. 4. - Đuro Đaković, organizacioni sekretar CK KPJ, i Nikola Hećimović, skojevac i sekretar Crvene pomoći, ubijeni na jugoslovensko-austrijskoj granici (bili su uhapšeni u velikoj raciji u Zagrebu 20. 4.).
  • 30. 4. - Vojvoda Stepa Stepanović sahranjen u Čačku.

Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Pozorišni trg u Beogradu
  • 25. 5. - Premijera Nušićeve "Gospođe ministarke" u beogradskom Narodnom pozorištu (naslovna uloga Žanka Stokić).
  • 25. 5. - Islandski liberali i konzervativci se udružili u Stranku nezavisnosti.
  • 28. 5. - Prikazan On with the Show, prvi potpuno kolor i zvučni dugometražni film.
  • 30. 5. - Izbori u Ujedinjenom kraljevstvu, prozvani "Flapper" izbori, jer su prvi put mogle glasati žene mlađe od 30 (i starije od 21). Najviše mandata za laburiste (287, novih 136), ali bez apsolutne većine.
  •  ? maj - Uhapšen Svetozar Pribićević, interniran u Brus.

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 3. 7. - Kriza portugalske vlade: nakon ministra pravde, ostavku dao i njegov prijatelj António de Oliveira Salazar, po verskim pitanjima - predsednik Carmona lično traži od Salazara da povuče ostavku, premijer puk. de Freitas odstupa, a Salazar će dobiti dodatna ovlašćenja.
  • 9. 7. - Sastanak Adolfa Hitlera i Alfreda Hugenberga, nacionalističkog političara i medijskog magnata - radiće protiv vlade i Youngovog plana, nacisti dobijaju veliki publicitet.
  • 10. 7. - Kineske vlasti zauzele Kinesko-istočnu železnicu, hapse i proteruju sovjetske zvaničnike, iz čega proističe Kinesko-sovjetski konflikt.
  • 11. 7. - Tajni dekret Saveta narodnih komesara SSSR o stvaranju popravno-radnih logora - osnova sistema gulaga.
SS Bremen, maketa

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Detalj spomenika Archibaldu Reissu (1931)

Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 3. 10. - Kralj Aleksandar promenio ime Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca u Kraljevina Jugoslavija; zemlja podeljena u 9 banovina plus Uprava Grada Beograda, umesto 33 oblasti (granice banovina su kasnije donekle menjane, npr. Vukovar i Vinkovci su prvobitno pripadali Drinskoj banovini)[9].
  • 6. 10. - Ruski general Pjotr Wrangel sahranjen u Beogradu, odakle je prenesen iz Brisela.
  • 12. 10. - Potpisana Varšavska konvencija o međunarodnom vazdušnom prevozu ljudi i robe.
  • 13. 10. - Mohammed Nadir Shah zauzima Kabul (vlada do 1933), Habibullāh Kalakāni je zarobljen i ubrzo pogubljen.
  • 15. 10. - Prikazan SF film Fritza Langa Frau im Mond.
  • 15. 10. - Ekonomista Irving Fisher izjavljuje da su akcije dostigle "ono što izgleda kao trajno visok plato" i da će još znatno porasti - ali veći gubici počinju već sutradan.
  • oktobar - Kralj Aleksandar razmišlja o ukidanju ćirilice[10].
  • oktobar - Pobuna Oromoa u nekim delovima Etiopije, Ras Tafari (Haile Selassie) zahteva od Gugsa Wellea da uguši pobunu, ali ovaj ne samo što odbija, nego u januaru diže i svoju pobunu - u zemlji je i dalje spor između Ras Tafarija i carice Zauditu.
  • 16. 10. - U talijanskoj Puli, Vladimir Gortan osuđen na smrt (izvršeno sutradan), ostala četvorica optuženih na po 30 godina robije.
  • 16. 10. - Dirižabl "Graf Cepelin" preleteo preko Beograda i današnje Srbije tokom putovanja oko sveta.
  • 18. 10. - U slučaju Edwards v Canada (AG) presuđeno da su žene "osobe" i da mogu biti imenovane u Senat Kanade.
Njujorška berza
  • 24. 10. - "Crni četvrtak" označava početak kraha Njujorške berze: početni gubitak od 11% umanjen na oko 2% intervencijom vodećih bankara.
  • 28. 10. - "Crni ponedeljak": Dow Jones pao 13%.
  • 29. 10. - "Crni utorak" donosi rekordni promet akcija na Dow Jones i pad od 12%. Ovo se smatra početkom Velike depresije (berza je, doduše, u naredna dva dana porasla 12 odn. 6% jer su brokeri kupovali bagatelne akcije).
  • 31. 10. - Glavni grad Belgijskog Konga premešten iz Bome u Léopoldville (Kinshasa).

Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 5. 12. - Flag of Tajik SSR (1929-1931).svg Nacionalno razgraničenje u SSSR: Tadžička ASSR, deo Uzbečke SSR, postaje zasebna Tadžička Sovjetska Socijalistička Republika, proširena za severni deo, sa Hudžandom.
  • 10. 12. - Uhapšen Josip Predavec, potpredsednik HSS, zbog navodne prevare u vezi stečaja Seljačke zadružne banke.
  • 12. 12. - U beogradskom Malom mokrom lugu (zapravo na Konjarniku) osvećen budistički hram[12].
  • 13. 12. - Počelo suđenje trovačicama, "tvorcima anđela", iz mađarskog sela Nagyrév.
  • 13. 12. - Donesena odluka o promeni većeg broja naziva ulica u Beogradu[13].
  • 17. 12. - Kraljev rođendan zvanično proslavljen u celoj zemlji (konfiskovani izveštaji o podmetnutoj bombi na pruzi Beograd-Zagreb i napadu na projugoslovenskog sveštenika Ritiga[14]).
  • 21. 12. - Raskošna proslava njegovog pedesetog rođendana se smatra početkom Staljinovog kulta ličnosti (Caricin/Staljingrad i Donjeck/Staljino su još ranije nazvani po njemu).
  • 22. 12. - Uhapšen Vlatko Maček, predsednik HSS, pod optužbom da je finansirao neke članove navodne terorističke organizacije, koja je trebalo da deluje u vreme Kraljevog rođendana (16-17. decembar - bomba pod voz kojim su putovale deputacije u Beograd, bomba u katedrali i "moguće" u 'Esplanadi' tokom svečanog bala).
  • 22. 12. - Nemački referendum protiv Youngovog plana nije uspeo, ali su nacisti tokom kampanje stekli publicitet i kredibilitet među mejnstrim desničarima.
  • 22. 12. - Otvorena pruga Kragujevac-Kraljevo.
  • 22. 12. - Habarovskim protokolom okončan Kinesko-sovjetski konflikt - status kvo ante.
  • 27. 12. - Raskulačivanje (dekulakizacija): Staljin najavio likvidaciju kulaka kao klase.
  • 28. 12. - "Crna subota" na Samoi - novozelandski kolonijalni policajci ubili 11 nenaoružanih demonstranata - začetak pokreta Mau za nezavisnost.
  • 28. 12. - Francuski parlament izglasao sredstva za gradnju "Maginotove linije", nazvane po ministru rata Maginotu.
  • 29. 12. - Sveindijski kongres u Lahoreu pod predsedavanjem Jawaharlala Nehrua zahteva potpunu nezavisnost Britanske Indije.
  • 29. 12. - U Nizozemskoj Ostindiji uhapšen Sukarno i ostali lideri Indonežanske nacionalne partije, u pritvoru i zatvoru ostaje dve godine.
  • 31. 12. - Katastrofa u kinu Glen: u požaru u škotskom bioskopu stradalo 69 djece.

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Rođenja[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj – Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Mart/Ožujak – April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Maj/Svibanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Avgust/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Septembar/Rujan – Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

Novembar/Studeni – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Smrti[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1929.

Januar/Siječanj – Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Dani sećanja[uredi - уреди | uredi izvor]

Nobelove nagrade[uredi - уреди | uredi izvor]

Literatura/Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Zima stoljeća 1929 u tekstu i slici, crometeo.hr/forum
  2. "Politika, 1. januar, str 1. digitalna.nb.rs (sa nevelikom mapom)
  3. ((ru)) Первые значки ударники и отличники. izhig.ru (pristup. 19.11.2015.)
  4. Time Magazine Cover: King Alexander
  5. "Politika", 25. 4. 1929, str 2
  6. "Politika", 23. jul 1929, kao i narednih dana; o ovome je izvestio i magazin Time: YUGOSLAVIA: Richest Woman
  7. Politika, 23. 7. 1929, str. 7. digitalna.nb.rs (pristup. 8. 9. 2015.)
  8. Politika, 7. avgust 1929, str. 3. digitalna.nb.rs (pristup. 28. 5. 2017.)
  9. Politika, 4. oktobar 1929. digitalna.nb.rs (pristup. 28. 5. 2017.)
  10. YUGOSLAVIA: Dangerous Decree, Time, 21. oct. 1929.
  11. O nadrealizmu: Razvoj nadrealizma u Srbiji. nadrealizam.rs (prist. 5.2.2017)
  12. Politika, 13. decembar 1929, str 7. digitalna.nb.rs (pristup. 28. 5. 2017.)
  13. Politika, 14. decembar 1929, str. 9. digitalna.nb.rs (pristup. 28. 5. 2017.)
  14. YUGOSLAVIA: Zhivoi Kraji, Time, 30. dec. 1929

Spoljne veze[uredi - уреди | uredi izvor]


Vidi takođe: Godišnji kalendar - Dnevni kalendar