Dragiša Brašovan
Dragiša Brašovan (Vršac, 25. maj 1887 – Beograd, 7. april 1965) je bio arhitekt, jedan od pionira srpske moderne arhitekture.
Osnovno i srednje obrazovanje Brašovan stiče u rodnom mestu, a zatim, 1906. godine upisuje Arhitektonski fakultet Tehničkog univerziteta u Budimpešti. Sistem nastave na fakultetu bio je organizovan kroz osam semestara, a nakon druge godine studija polagao se strogi (stručni) ispit, što je inače u to vreme bila uobičajena procedura na svim tehničkim fakultetima i akademijama u Srednjoj Evropi.
Diplomski rad (koji se sastojao od diplomskog projekta i završnog ispita) položio je 30. septembra 1912. godine sa ocenom „odličan“. Narednih šest godina provešće radeći u proslavljenom Arhitektonskom ateljeu „Teri i Poganj“ u Budimpešti. Nakon rata vraća se u otadžbinu. Nekoliko godina je bio zaposlen na mestu gradskog arhitekte u Velikom Bečkereku. Otuda je Brašovanovo delo bilo poprilično zastupljeno u ovom gradu (Sokolski dom, vila na Begeju, adaptacija Pozorišta), kao i u okolini (Crkva u Orlovatu).
.jpg)
Međutim, već početkom dvadesetih godina prošlog veka, Brašovan će svoju afirmaciju potpuno vezati za Beograd. U prestonici je sa arhitektom Milanom Sekulićem osnovao firmu „Arhitekt“, gde je on radio kao glavni projektant. Firma se bavila i izvođačkim radovima. Sa Sekulićem se razilazi 1925. godine i od tada radi samostalno, pod firmom „Arhitekta Dragiša Brašovan“, isključivo za projektantske usluge.
Ono po čemu je Brašovan najviše vrednovan u istoriji srpske arhitekture vezuje se za potonji period, kada svoje sjajno akademsko obrazovanje ostavlja po strani i prihvata osnovne postulate nadolazeće, moderne arhitekture. Tada nastaju i njegova najznačajnija dela: Zgrada Radničke komore u Novom Sadu, Kompleks Banovine u Novom Sadu,[1] zgrada Državne štamparije i hotela "Metropol" u Beogradu i Komanda Ratnog vazduhoplovstva u Zemunu.[2]
Među mnogobrojnim počastima, jedna je bez presedana u srpskoj arhitekturi: bio je izabran za počasnog člana RIBA - Kraljevskog instituta britanskih arhitekata.
Zrenjanin:
- Zgrada Srpske banke, oko 1920.
- Sokolski dom, 1927.
Orlovat:
- Crkva Vavedenja Bogorodice, 1924-1927.[3]
Novi Sad:
- Radnička komora, 1931.[4]
- Zgrada Dunavske banovine (danas Pokrajinska vlada Vojvodine), 1939.[5]
- Letnjikovac u Čortanovcima kao i kompletan enterijer i nameštaj vile, 1938. [4]
- Glavna pošta, 1961.[6]
- Adaptacija Oficirskog paviljona na Petrovaradinskoj tvrđavi, početkom 1960-ih.. Brašovanovo parterno rešenje čitavog platoa sa terasom, pešačkim komunikacijama i vezom sa ostalim delom tvrđave i danas postoji.[4]
- Tipska zgrada osnovne škole na novosadskom naselju Telep, početkom 1960-ih.[4]
Beograd:
- Kuća Đorđa Genčića, danas zgrada Muzeja Nikole Tesle, 1932.[7]
- Zgrada Državne štamparije (današnji BIGZ), 1934-1941.
- Zgrada Komande vazduhoplovstva u Zemunu, 1939.[8]
- Hotel Metropol, 1953.[9]
- Nekoliko stambenih zgrada izgrađenih tridesetih godina XX veka (Francuska br. 5, Bulevar Oslobođenja br. 2, Bulevar despota Stefana br. 8, itd.)
Jagodina:
- Stambeni blokovi Fabrike kablova Svetozarevo (FKS), izgrađeni krajem pedesetih godina XX veka
- ↑ „Treći deo malog vodiča kroz novosadsku arhitekturu iz objektiva jednog Beograđanina - 8. januar 2024.”. Gradnja - www.gradnja.rs - 6. januar 2024.. Pristupljeno 30. jun. 2025.
- ↑ „Vazduhoplovna komanda i zaboravljeni Ikar, 29. novembar 2022.”. www.beforeafter.rs. Pristupljeno 8. jul. 2025.
- ↑ Crkva Vavedenja Bogorodice u Orlovatu[mrtav link]
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 „Brašovanova arhitektonska trilogija u Novom Sadu”. Graditelji Novog Sada - Druga polovina XIX – prva polovina XX veka - Radnička komora - graditeljins.wordpress.com, 2003, Katalog istoimene izložbe u Spomen- zbirci Pavla Beljanskog. Pristupljeno 10. jul. 2025.
- ↑ „Od Parisa do Brašovana. Arhitektura javnih zdanja između dva svetska rata u Novom Sadu - Banovina, st. 25”. Academia - www.academia.edu, 2003, Katalog istoimene izložbe u Spomen- zbirci Pavla Beljanskog. Pristupljeno 10. jul. 2025.
- ↑ „Graditelji Novog Sada - Druga polovina XIX – prva polovina XX veka - Pošta, 1958-1962.”. graditeljins.wordpress.com. Pristupljeno 30. jun. 2025.
- ↑ „O arhitekturi Genčićeve kuće”. SCINDEKS - scindeks.ceon.rs, 2004.. Pristupljeno 8. jul. 2025.
- ↑ „Komanda ratnog vazduhoplovstva i arhitektura Dragiše Brašovana, 29. novembar 2022.”. Arhitektura, arhitekton.net. Pristupljeno 8. jul. 2025.[mrtav link]
- ↑ „Hotel Metropol”. Katalog nepokretnih kulturnih dobara na području grada Beograda - beogradskonasledje.rs. Pristupljeno 8. jul. 2025.
- Biografija na sajtu SANU Arhivirano 2016-03-03 na Wayback Machine-u
- „DRAGIŠA BRAŠOVAN - STVARALAC I NARUČILAC SOPSTVENE ZAOSTAVŠTINE: "Ima nečeg tajanstvenog u trenucima uhvaćenim u ogledalima, sadržaju ispražnjenih fioka"”. Blic - blic.rs 14. avgust. 2023.. Pristupljeno 19. 5. 2025.
- „Dragiša Brašovan – pionir srpske moderne arhitekture”. nađidom - blog.nadjidom.com, 6. juna. 2023.. Pristupljeno 19. 6. 2025.
