Kosta Nađ

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
KONSTANTIN - KOSTA NAĐ
{{{opis_slike}}}
Datum rođenja 13. maj 1911.
Mesto rođenja Petrovaradin,
 Austrougarska
Datum smrti 19. novembar 1986. (75 god.)
Mesto smrti Beograd, SR Srbija,
Flag of Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija SFR Jugoslavija
Supruga Dušanka Nađ
Profesija vojno lice

Član KPJ od 1937.
Učešće u ratovima Španski građanski rat
Narodnooslobodilačka borba
Služba Vojska Kraljevine Jugoslavije
Španska republikanska armija
NOV i PO Jugoslavije
Jugoslovenska narodna armija
Godine službe 19371939. i 19411976.
Čin general armije

Narodni heroj od 20. decembra 1951.
Odlikovanja
Orden slobode
Orden narodnog heroja
Orden junaka socijalističkog rada
Orden ratne zastave
Orden partizanske zvezde
Orden partizanske zvezde
Orden zasluga za narod sa zlatnim vencem
Orden bratstva i jedinsta
Orden narodne armije
Orden narodne armije
Orden za hrabrost
Partizanska spomenica 1941.

Konstantin - Kosta Nađ (mađ. Kosta Nagy) (19111986), učesnik španskog građanskog rata i NOR-a, general armije JNA i narodni heroj Jugoslavije.

Biografija[uredi - уреди | uredi izvor]

Rođen je 13.5. 1911. godine u Petrovaradinu. Osnovnu školu i gimnaziju završio je u Petrovaradinu. A 1926. godine počeo je da uči zanat u avio-industriji „Ikarus“. Ali zbog očevog lošeg materijalnog stanja, porodica se morala preseliti iz Petrovaradina u Zagreb, gde ubrzo umiru Kostini roditelji Stjepan i Ana.

Konstantin je kasnije upisao Vojnu podoficirsku školu u Bileći. Kada je završio, zadržan je u Bileći, da obučava nove pitomce. Tu se počeo zanimati za marksističku literaturu i radnički pokret. Kada je vojna policija otkrila da podoficir Kosta Nađ, poseduje marksističke knjige, 1932. godine, uhapšen je i odveden najpre u Nikšić, a potom u Sarajevo, gde je 1933. godine osuđen na dve godine robije. Pošto je uspeo da pobegne iz Sarajeva, odlazi u Zagreb, gde živi ilegalno.

Pošto su Kostina braća bili članovi KPJ, o i on se priključio partijskom radu, najpre u ilegalnoj štampariji Pokrajinskog komiteta KPJ za Hrvatsku, koja se nalazila u podrumu kuće u kojoj je stanovao, a potom je sarađivao i u organizaciji „Prijatelji slobode“. Odmah po izbijanju Španskog građanskog rata, u proleće 1936. Kosta se prijavio dr. Pavlu Gregoriću, koji je organizovao slanje jugoslovenskih dobrovoljaca u Španiju.

Španski građanski rat[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: Španski građanski rat
Kosta Nađ uoči odlaska u Španiju sa prijateljima

Posle nekoliko neuspelih pokušaja, uspeo je tek januara 1937. godine da ilegalno pređe granicu. Na putu do Španije, bio je zatvaran u Austriji i Švajcarskoj, ali je uspeo da pređe Pirineje i 8. marta 1937. godine se prijavio u prihvatni logor dobrovoljaca u Fignerasu.

U internacionalnim brigadama Kosta Nađ bio je vodnik, komandir čete i komandant Balkanskog bataljona. Krajem januara 1939. godine, štiteći odstupnicu hiljadama Španskih izbeglica, primio je komandu jedne od dve poslednje brigade, koje su se povlačile preko Pirineja na sever. U borbama kod Bruneta i na Ebru bio je četiri puta ranjen. Dobio je čin kapetana i odlikovan španskim republikanskim ordenom Oslobođenja, a 1937. godine primljen je u KPJ.

Pošto je Kraljevina Jugoslavija zabranila povratak jugoslovenskim dobrovoljcima u zemlju. Kosta je, s nekoliko stotina jugoslovena, od februara 1939. do maja 1941. godine bio u francuskim logorima: Sen Siprien, Girs i Verne. U maju 1941. godine, s ostalim drugovima, odlazi iz logora u Nemačku u radni logor Desau. To je učinjeno po preporuci rukovodstva KPJ, kako bi lakše uspeli da se prebace u okupiranu Jugoslaviju.

Narodnooslobodilačka borba[uredi - уреди | uredi izvor]

Kosta je, s prvom grupom „Španaca“, stigao u Zagreb 16.7. 1941. godine. Rade Končar i Vlado Popović su ga tu zadržali do 5. avgusta, kada je poslat u Karlovac, da pomogne Operativnom rukovodstvu u organizovanju ustanka. U avgustu je delovao u Topuskom, Velikoj Kladuši, vrginmoščanskim selima i Držnici. Zajedno sa Vladom Popovićem i vojnim rukovodiocima Korduna, učestvovao je 5. septembra na vojno-političkom savetovanju s ličkim rukovodstvom ustanka, u Krbavicu.

Od 9.9. do kraja oktobra, Kosta je po nalogu Glavnog štaba NOPO Jugoslavije, delovao u Bosanskoj krajini. Na savetovanju u Stolicama, imenovan je za člana Glavnog štaba NOPO Bosne i Hercegovine. Od 6.11. 1941. do 9. februara 1942. godine komandovao je romanijskim, jahorinskim i drugim jedinicama u istočnoj Bosni.

Kada je Vrhovni komandant NOPO Jugoslavije Josip Broz Tito reorganizovao rukovodstvo partizanskih jedinica BiH-a, početkom februara 1942. godine, Kosti Nađu je poverena komanda nad svim jedinicama zapadne Bosne (od reke Bosne do Une). Od 23.2. do kraja jula, kada je u zapadnu Bosnu prodrla grupa proleterskih brigada s Vrhovnim štabom, jedinice pod Kostinom komandom (oko 14.000 boraca) stvorile su ogromnu slobodnu teritoriju, povezanu sa Dalmacijom, Likom, Banijom i Slavonijom.

Tokom 1942. godine partizanske jedinice, pod komandom Koste Nađa, oslobodile su: Prijedor, Krupu, Dobrljin, Ključ, Drvar, Bosanski Petrovac, Mrkonjić Grad, Jajce... Od 2. do 4.11. Kosta je rukovodio, dotad najvećom operacijom NOR-a, bitkom za Bihać. Njegova taktika osvajanja utvrđenih gradova, po sistemu klinova, iznenađivala je i zbunjivala neprijatelja. Vrhovni komandant Tito je, 6.11., Kostinim jedinicama uputio priznanji i pohvalu za „junačko držanje i pri oslobođenju Bihaća“.

U novembru 1942. godine, kada je osnovana NOV i PO Jugoslavije i obrazovan Prvi bosanski korpus, Kosta je postavljen za njegovog komandanta. Vrhovni komandat Tito je, 10.8. 1943. godine, svojim najvišim komandantima dodelio oficirske činove. Kosta Nađ, Peko Dapčević i Koča Popović su tada postali pukovnici, a desetak dana kasnije generali. Depeša o unapređenju je zatekla Kostu na putu za istočnu Bosnu.

Osnovni zadatak divizija, kojima je od jeseni 1943. godine, komandovao Kosta Nađ, bio je osiguranje planiranog prodora NOVJ na istok, u Srbiju. To je bilo moguće ostvariti tek 1944. godine, kada počinje prva faza završnih operacija za oslobođenje Jugoslavije. Početkom 1944. godine postavljen je za komndanta Glavnog štaba NOV i PO Vojvodine.

U jesen 1944. godine, i tokom zime 1944/45. godine, Kostine jedinice (1.1. prerasle u Treću armiju JA) forsirale su Dunav i Dravu, tzv. Sremski front, potpuno oslobodile Vojvodinu, Baranju i deo Slavonije. U završnim operacijama, Treća armija je tri puta pohvaljena, za borbe kod Batine, za brzi prodor uz Dravu, preko Slavonije i Podravine u Štajersku i 15. maja za slamanje neprijateljski jedinica između Celovca, Celja i Maribora.

Posleratna karijera i odlikovanja[uredi - уреди | uredi izvor]

Posle oslobođenja Jugoslavije obavljao je niz odgovornih dušnosti u JNA. U više saziva je bio poslanik Savezne skupštine, a od Sedmog kongresa SKJ, četiri puta je biran u CK SKJ. Od 1974. do 1981. godine bio je predsednik Saveznog odbora SUBNOR-a Jugoslavije.

Umro je 19.11. 1986. godine. Sahranjen je, zajedno sa suprugom Dušankom, u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu.

Odlikovan je ordenima:

Nosilac je Partizanske spomenice 1941. godine. Ordenom narodnog heroja odlikovan je 20.12. 1951. godine.

Njegov sin Branko Nađ je bio višestruki prvak Jugoslavije u automobilizmu.

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]

Partizanska spomenica 1941. Segment isključivo posvećen Narodnooslobodilačkoj borbi.