Bileća

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Bileća

Bileca, rakousko-uherske mestanske domy.jpg

Osnovni podaci
Država  Bosna i Hercegovina
Entitet Republika Srpska
Opština/Općina Bileća
Stanovništvo
Stanovništvo ((1991)) 7.568
Geografija
Koordinate 42°52′00″N 18°26′00″E / 42.866667°N 18.433333°E / 42.866667; 18.433333
Bileća is located in BiH
Bileća
Bileća
Bileća (BiH)
Ostali podaci


Koordinate: 42° 52′ 00" SGŠ, 18° 25′ 60" IGD

Bileća je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Bileća koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 7.568 stanovnika.[1]. Na sjeveru se graniči sa Gackom i Nevesinjem, na sjeverozapadu sa opštinom Berkovići, na zapadu Ljubinjem, na jugu Trebinjem, a na istoku sa crnogorskom opštinom Nikšić.

Površina općine je 633 km², a na tom prostoru živi oko 15.000 stanovnika od čega na prostoru grada Bileće oko 9.000.

Geografija[uredi - уреди | uredi izvor]

Nadmorska visina gradskog područja je 476 m. Reljef je brdovit između kojeg se nalaze kraška polja: Dabarsko, Fatničko, Plansko i Bilećko. Od većih morfoloških oblika ističu se planinski vijenci Baba na sjeveru, Viduša i Sitnioca na jugozapadu.

Bilećko polje je karakteristična kraška vrtača, sa relativno plitkim zemljištem formiranim na pločasto uslojenim laporitnim krečnjacima. Po ukupnoj površini i osnovnim pedološkim osobinama zemljišta ovog polja nemaju veći značaj za poljoprivrednu proizvodnju. Teren se odlikuje se specifičnom hidrografijom. Površinskih voda je veoma malo, dok se unutrašnjost krečnjačkog terena odlikuje velikim bogatstvom.

Južno od Bileće nalazi se izvor rijeke Trebišnjice. Nastaje na jugozapadnom obodu Lebršnika gdje izviru potoci Vrba, Dramešina, Žanjevička rijeka, Jasenik i Župan koji otiču u jezero Klinje. Otoka jezera Klinje je rijeka Mušnica koja teče prema jugu, kroz Gatačko polje. Mušnica ponire u Gatačkom polju. Na obodu Cerničkog polja otiče Ključka rijeka koja nestaje u ponoru. Na sjevernom dijelu Fatničkog polja izviru Kamenik, Kukalj i Obod, od kojih nastaje Fatnička rijeka. Na zapadnom dijelu Vlahinje, južno od Bileća Trebišnjica se pojavljuje po četvrti put ali prvi put pod imenom Trebišnjica. Godine 1966. je izgrađena hidroelektrana i stvorena je jedna od najvećih vještačkih akumulacija u svijetu, Bilećko jezero, koje ima dužinu 18 km, a širinu 3-4 km. Na zapadnom dijelu opštine Bileća u Fatničkom polju, protiče rijeka Vrijeka i ponire u istom tom polju plaveći ga u vrijeme kišnih mjeseci.

Na području Bileće se ukrštaju mediteranska i kontinentalno-planinska klima. Nakon izgradnje vještačkog jezera konstatovane su promjene u mikro klimi.

Naseljena mjesta[uredi - уреди | uredi izvor]

Baljci, Bijela Rudina, Bijeljani, Bileća, Bodenik, Bogdašići, Brestice, Čepelica, Deleuša, Divin, Dlakoše, Dola, Donja Meka Gruda, Donji Davidovići, Dubrave, Đeče, Fatnica, Golobrđe, Gornja Meka Gruda, Gornji Davidovići, Granica, Hodžići, Jezerine, Kačanj, Kalac, Korita, Krivača, Krstače, Kukričje, Kuti, Lađevići, Medakovina, Milavići, Mirilovići, Miruše, Mrežica, Narat, Njeganovići, Oblo Brdo, Orah, Orahovice, Pađeni, Panik, Plana, Podgorje, Podosoje, Preraca, Prijevor, Prisoje, Rioca, Selišta, Simijova, Skrobotno, Šobadine, Todorići, Torić, Trnovica, Vlahinja, Vranjska, Vrbica, Zasada, Zaušje, Zvijerina, Željeznička stanica i Žudojevići.

Istorija[uredi - уреди | uredi izvor]

Prvi tragovi civilizacije na području općine Bileća datiraju još iz neolita o čemu svjedoče arheološki lokaliteti, još uvijek nedovoljno istraženi. Najstariji narod koji je naseljavao ovo područje su Iliri, njihovo pleme Ardijejci. Pretistorijske gradine i nekropole u vidu tumula ili gomile, kojih prema najnovijim istraživanjima ima preko 1400, jasno ukazuju na kontinuitet i gustoću stanovništva. U nauci je utvrđeno da grobne gomile na prostoru Bosne i Hercegovine pripadaju prapovijesnim Ilirima, zbog čega se nazivaju ilirskim tumulima.

Administrativno, upravno i privredno sjedište cijele ove oblasti u periodu Rimskog carstva nalazilo se u selu Panik, u dolini rijeke Trebišnjice, poznato u literaturi pod nazivom Leusinium. Preko rijeke Trebišnjice, u neposrednoj blizini Leusiniuma, vodio je most od koga je sačuvan natpis na kom piše da je ovaj most obnovljen za vrijeme vladavine Flavijevaca od 79. do 84. godine, što, ujedno, predstavlja i prvi pisani izvor na području opštine.

Prvi pomen Bileće kao naseljenog mjesta nalazimo u dokumentima Dubrovačkog arhiva iz 1286. godine, kada se pominje pod nazivom Bilechia. Također u istim izvorima i pod istim nazivom Bileća se pominje i u XIV vijeku kao važna raskršnica puteva na srednjovjekovnom karavanskom putu. U jednom dokumentu od 8. septembra 1388. godine ističe se da je vojska vojvode Vlatka Vukovića u polju kod Bileće teško porazila osmanlijsku vojsku pod komnadom Šahi-paše što se ujedno smatra i jednim od prvih poraza Osmanlija na Balkanu. U periodu od XIII do XVI vijeka na ovim prostorima historija bilježi i veliki broj stećaka, koji kao monoliti teže i do 5 tona. Najpoznatije nalazište nekropola sa stećcima je lokalitet Grebnice – Bunčići u selu Radmilovića Dubrava, na istom mjestu gdje su i praistorijski tumulusi. Lokalitet je proglašen nacionalnim spomenikom kulture Bosne i Hercegovine. [2]

Bileća je potpala pod osmanlijsku vlast 1466. godine i u vijekovima vladavine Carstva na ovim prostorima teško stradala zbog vječitih buna i otpora. U neposrednoj blizini Bileće nalazi se Vučji Do, gdje se odigrala čuvena Vučidolska bitka 1876. godine u kojoj je učestvovalo 16 bilećkih četa. Odlukom Berlinskog kongresa Bileća je ušla u sastav Austro-Ugarske monarhije i u tom periodu dolazi do privrednog razvitka. Prva osnovna škola u Bileći je otvorena 1880. godine.

Kultura[uredi - уреди | uredi izvor]

Na listi nacionalnih spomenika kulture Bosne i Hercegovine za opštinu Bileća se nalaze slijedeći spomenici:

  • Avdića džamija u Plani, mjesto i ostaci historijskog spomenika
  • Careva džamija (Gradska ili Obradovića džamija), historijska građevina
  • Crkva sv. Save, historijska građevina. Nalazi se u centru Bileće. Sagrađena je 1896. Prema konceptu prostorne organizacije, crkva Sv. Save u Bileći pripada tipu jednobrodne crkve sa pripratom, naosom i oltarskim prostorom. U arhitektonskom smislu crkva je građena u eklektičkom stilu, pravougaone osnove, sa spolja trostranom, a iznutra polukružnom apsidom, jednostavnim izduženim i lučno završenim prozorima i kamenim portalom. U crkvenom dvorištu, sjeverno od crkve, nalazi se spomenik žrtvama Prvog svjetskog rata. Spomenik je napravljen u obliku stepenasto izduženog obeliska po kom su ispisana imena žrtava.
  • Džamija Hasan-paše Predojevića u Polju, Grabovica, historijska građevina. Džamija se nalazi u jugoistočnom - ravnom dijelu grada – u Polju. Podignuta je na lokalitetu Plitine, kod sela Grabovice. Ako je predanje tačno, a sve govori da jeste, onda je ova džamije sagrađena prije 1572. godine i ubraja se među nekoliko najstarijih džamija u Hercegovini. Pošto je objekt srušen još 1941. godine, a napušten još ranije (prema nekim podacima još 1928. godine), usljed dugogodišnjeg neodržavanja, došlo je do urušavanja dijela zidova u unutrašnjost objekta. Zbog kvalitetno izvedenih zidarskih radova, ostaci objekta se nalaze u dobrom građevnom stanju, iako je objekt već 65 godina napušten.
  • Manastir Vavedenja Bogorodice u Dobrićevu (Orah), graditeljska cjelina
  • Park narodnih heroja sa kosturnicom
  • Prahistorijski tumulus i nekropola sa stećcima Grebnice – Bunčići u selu Baljci , povijesno područje
  • Pravoslavna crkva Svetog arhanđela Mihaila u Trnovom Dolu (Donja Meka Gruda), graditeljska cjelina
  • Ćumurijina kula sa dvorima u Kutima, stambena graditeljska cjelina [3]

Stanovništvo[uredi - уреди | uredi izvor]

Nacionalnost 1991.
Srbi 5.619
Muslimani 1.290
Hrvati 39
Jugosloveni 209
ostali 411
Ukupno 7.568

Privreda[uredi - уреди | uredi izvor]

Okosnicu privrede Bileće čine tekstilna, metalna i prehrambena industrija. Posljednjih godina posebno je došao do izražaja razvoj privatnih preduzeća i radnji. Sve se više razvija posao berbe i obrade kamena. Bilećko jezero i rijeka Vrijeka (kod naselja Divin) posebno pružaju dobre uslove za razvoj ribolova.

Sport[uredi - уреди | uredi izvor]

U Bileći se nalazi Fudbalski klub "Hercegovac", osnovan 1935. godine, kao i istoimeni karate, košarkaški, šahovski, kuglaški, rukometni i odbojkaški klubovi. Košarkaški klub ostvaruje danas veoma solidne rezultate u Premijer ligi BiH.


Slavni ljudi[uredi - уреди | uredi izvor]

  • Karl Malden (Mladen Sekulović) - glumac i oskarovac Mladen (Petar) Sekulović
  • Emir Kusturica-režiser
  • Dušan Vukotić - poznati jugoslovenski režiser,scenarista,animator,crtač i karikaturista, oskarovac
  • Safet Isović - poznati pjevač sevdalinke
  • Sanja Dedijer - šahistkinja , druga najljepša šahistkinja na svijetu
  • Srećko Savović - poznati pjevač
  • Svetozar Vujović - poznati bivši fudbaler i funkcioner FK Sarajeva
  • Čedo Kisić - pisac , novinar i veliki prijatelj s Ivom Andrićem
  • Vojislav Gnjato - pisac
  • Nenad Mišanović -košarkaš
  • Milan Milošević -košarkaš
  • Nikola Popara - fudbaler

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Nacionalni sastav stanovništva - Rezultati za Republiku po opštinama i naseljenim mjestima 1991.. Sarajevo: Izdanje Državnog zavoda za statistiku Republike Bosne i Hercegovine. 
  2. Komisija za nacionalne spomenike
  3. Nacionalni spomenici kulture u Bileći

Vanjske veze[uredi - уреди | uredi izvor]