Tumuli

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije

Tumuli ili tumulusi su praistorijski nadgrobni spomenici sagrađeni od skupine kamena. Nazivi koji se upotrebljavaju u nauci za kamene gomile su: gomile, gromile, kamene gomile, grobne gomile, i humke.

Na visoravni Glasinac, opština Sokolac, uz nekoliko stotina gradina, otkriveno je više hiljada grobnih humki čije je istraživanje počelo 1880. godine i trajala su do kraja 20. og vijeka. Najveći broj humki se datira u period VII - V vijeka, ali ih ima koje potječu iz eneolita (XX – XVIII vijeka), zatim iz perioda bronzanog i željeznog doba.

U jugozapadnoj Srbiji, oko Priboja i Užica, otkriveno je više nekropola pod humkama koje po načinu sahranjivanja i prilozima u grobovima u potpunosti odgovaraju onima na Glasincu i nesumnjivo pripadaju istoj grupi.

Ovako veliki broj gradina i tumula zajedno sa pokretnim nalazima (oružje, keramika, nakit, bronzano uvezeno posuđe) se u nauci vezuje za praistorijske Ilire i njihovo pleme Autarijati, a taj period je nazvan Glasinačka kultura.

Opis[uredi - уреди | uredi izvor]

Tumuli predstavljaju nasute objekte po pravilu kružne osnove (ponekad i eliptične), prvobitno najvjerovatnije kupastog oblika, a sačuvani su najčešće u obliku više ili niže kalote. Podizani su od kombinacijom zemlje i kamena, a u tipično kraškim krajevima od kamena. Prečnik im je od nekoliko do 40 metara, visina je i do 7 metara. Tumuli su rodovske grobne humke. U sredini je, obično posebno opremljen, najstariji grob. Ostale grobnice ređaju se u krugovima po periferiji humke, sa jednom ili više individua, simbolizirajući svojim položajem odnos prema prvosahranjenom.

Sredinom željeznog doba, u trajanju od dva vijeka, na Glasincu se pojavio, do danas ne objašnjeni fenomen spaljivanja pokojnika. Pepeo nije stavljan u urnu, ali je nad pepelom podizana grobna humka (tumulus)

Osobenost spomenutih grobnica je da se njihovim podizanjem obilježava vidljivo mjesto gdje su sahranjivani pokojnici. Prilikom sahranjivanja na humkama vršene su određene vrste obreda što se zaključuje na osnovu pronađenih priloga npr. hrana, piće i posude koje su korištene prilikom obreda i ostavljane na humkama ili razbijane. To govori o izvjesnom shvatanju zagrobnog života. Zanimljivo je da se i danas kod stanovništva istočne Hercegovine susreće pojava razbijanja posuđa prilikom pokapanja.

Kneževski grobovi[uredi - уреди | uredi izvor]

Za kult heroiziranog pretka obično se veže pojava podizanja »kneževskih« grobova. Kult heroiziranog pokojnika podrazumijeva izdvojenost od ostalih srodnika ili članova društva, posebno mjesto (humak ili grobnicu) zagrobnog života. Takve grobnice su i bogatije opremljene oružjem, oruđem, nakitom, odjećom i bojnom opremom konja. Ovako opremljen ratnik, ostajao je i dalje u blizini svojih srodnika, kao zaštita i pomoć u odsudnim borbama za opstanak, postajući vremenom natprirodno biće - polubožanstvo.

Među stanovništvom ovih krajeva teško se prekidalo s praksom sahranjivanja u grobne gomile, tako da je i većina srednjovjekovnih nekropola nastajala na grobnim gomilama ili uz njih. Stoga se na vrhovima nekih grobnih gomila u srednjovjekovnim grobljima nalaze stare crkvine. Izgleda tako da su na mjestima paganskih svetilišta podizana i nova svetilišta – hrišćanski hramovi, crkve. Uz brojne crkve na grobnim gomilama podizani su i stećci. [1]

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]

  • Alojz Benac-Đuro Basler-Borivoj Ćović-Esad Pašalić-Nada Miletić-Pavao Anđelić -Sarajevo, 1966- KULTURNA ISTORIJA BOSNE I HERCEGOVINE

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Rastko Vasić, Arheološki institut Beograd –Beleške o Glasincu - Autarijati

Spoljne veze[uredi - уреди | uredi izvor]