Vlatko Vuković
| Vlatko Vuković Kosača | |
|---|---|
|
| |
| Mesto rođenja | Bileća (Humska zemlja) |
| Datum smrti | 1392. |
| Grob | Nekropola stećaka Boljuni |
| Titula | gospodar Huma, vojskovođa kraljeve vojske |
| Period | 1359–1392 |
| Prethodnik | Vuk Hranić Kosača |
| Naslednik | Sandalj Hranić |
| Poreklo i porodica | |
| Dinastija | Kosače |
| Otac | Vuk Hranić Kosača |
Vlatko Vuković Kosača (oko 1320 - 1392.) bio je jedan od najmoćnijih velikaša Kraljevine Bosne, gospodar Huma i veliki vojvoda iz humske plemićke porodice Kosače. Kao najpouzdaniji vojskovođa kralja Stefana Tvrtka I Kotromanića, predvodio je humsku vojsku u pobjedonosnoj bitki kod Bileće (1388) i u Kosovskom boju (1389).[1]
Vlatko Vuković je bio sin vojvode Vuka, čiji su se posjedi nalazili u gornjem Podrinju, oko grada Sokola iznad Šćepan Polja, što se smatra matičnom oblašću loze Kosača. Imao je mlađeg brata Hranu Vukovića.[2]
U istorijskim izvorima Vlatko se prvi put pouzdano javlja 1378. godine sa titulom vojvode Huma, kao svjedok u povelji kralja Tvrtka I izdate Dubrovniku. Titula „humskog vojvode” svjedoči o njegovom visokom ugledu i političkom uticaju na kraljevskom dvoru od samih početaka Tvrtkove kraljevske vlasti.[3] Tokom naredne decenije djelovao je kao vodeći vojni i diplomatski predstavnik bosanskog kralja. Godine 1382. pregovarao je s Dubrovčanima povodom podizanja grada Svetog Stefana (današnji Herceg Novi) u Boki Kotorskoj i rješavanja pitanja monopola nad trgovinom solju.[4]
Prodiranje osmanskih pljačkaških odreda (akinđija) u unutrašnjost Balkanskog poluotoka zahvatilo je i granice Kraljevine Bosne tokom 1380-ih godina. Krajem avgusta 1388. godine, velika osmanska vojska pod komandom vojskovođe Lala Šahina prodrla je u Humsku zemlju. Kralj Tvrtko I je odbranu države povjerio vojvodi Vlatku Vukoviću.[5]
Vlatko se, zajedno s lokalnim humskim odredima kneza Radiča Sankovića, suprotstavio Turcima 27. augusta 1388. godine kod Bileće. U žestokom okršaju humska vojska je teško porazila i potpuno razbila osmanske snage, dok se sam Lala Šahin spasio bjekstvom s malim brojem vojnika. Ova pobjeda je privremeno zaustavila turske prodore na prostor zapadnog Balkana, a Vlatku donijela slavu vrhunskog vojskovođe. Kao nagradu, Vlatko je kasnije dobio i položaj vojnog i upravnog namjesnika u Dalmaciji, gdje je zastupao kraljeve interese u pregovorima sa dalmatinskim gradovima (Splitom, Trogirom i Šibenikom) prilikom Tvrtkovog širenja vlasti na Jadran.[6]
Kada je knez Lazar Hrebeljanović počeo okupljati saveznike za odbranu od glavnine osmanske vojske koju je predvodio sultan Murat I, kralj Tvrtko I je, kao jedini nosilac titule kralja (rex), poslao jak vojni kontingent na Kosovo. Na čelu ove vojske nalazio se upravo veliki vojvoda Vlatko Vuković. Pojedini izvori bilježe da su Dubrovčani tom prilikom darovali Vlatku jedan od prvih topova korištenih u regiji.[7]
Na Vidovdan, 15. juna (po starom kalendaru) 1389. godine, u Kosovskom boju, Vlatko Vuković je sa svojim odredima držao lijevo krilo kršćanskog odbrambenog poretka, u kojem je bio i slavni junak Miloš Obilić. Nasuprot njemu stajali su odredi koje je vodio sultanov mlađi sin Bajazit I. Desno krilo vodio je Vuk Branković, dok je centrom komandovao knez Lazar.[8]
Prema historijskim izvorima, Vlatkovo lijevo krilo je tokom bitke postiglo veliki uspjeh i pretrpjelo znatno manje gubitke u poređenju sa centrom vojske u kojem je zarobljen i pogubljen knez Lazar. Nakon pogibije sultana Murata I i povlačenja Bajazita prema Jedrenu, Vlatko se sa svojom vojskom povukao s Kosova polja i vratio u Hum. Odmah je uputio izvještaj kralju Tvrtku da je ostvarena velika pobjeda nad Turcima. Na osnovu tih informacija, Tvrtko je slao pisma evropskim kršćanskim zemljama (uključujući Firencu i Trogir), slaveći trijumf nad Osmanlijama.[6]
Nakon smrti kralja Tvrtka I (mart 1391), Vlatko Vuković je ostao aktivan u unutrašnjoj politici Kraqevine Bosne za vrijeme vladavine novog kralja Stefana Dabiše. U ovom periodu Vlatko je znatno proširio teritoriju Huma. Koristeći slabljenje centralne vlasti, zauzeo je južni dio oblasti Konavli i preuzeo dio unosne carine u Ledenicama, čime je Hum izbio na samu granicu s Dubrovnikom.[2]
Vlatko Vuković je preminuo sredinom 1392. godine. Budući da nije imao muških potomaka, njegovu proširenu Humsku zemlju i titulu velikog vojvode naslijedio je njegov sinovac Sandalj Hranić Kosača, sin njegovog brata Hrane. Sandalj će kasnije postati jedan od najmoćnijih velikaša Kraljevine Bosne, nastavljajući uspon dinastije Kosača.[3]
Prema dugotrajnoj narodnoj tradiciji i naučnim pretpostavkama, vojvoda Vlatko Vuković je sahranjen na poznatoj nekropoli stećaka u selu Boljuni, nedaleko od Stoca u Hercegovini. Na toj lokaciji nalazi se veliki stećak u obliku krstače sa uklesanim natpisom na ćirilici (humčici):
- „A se leži dobri junak i čoek Vlatko Vuković. Piše Semorad.”[9]
- ↑ Ćorović, Vladimir (1997). Istorija srpskog naroda. Banja Luka: Glas srpski.
- 1 2 Mišić, Siniša (1996). Humska zemlja u srednjem veku. Beograd: DKG.
- 1 2 Tošić, Đuro (1998). Trg Drijeva u srednjem vijeku. Sarajevo: Veselin Masleša.
- ↑ Živković, Tibor (2002). O južnim Slovenima u srednjem veku. Beograd: Istorijski institut.
- ↑ Ćorović, Vladimir (1997). Istorija srpskog naroda. Banja Luka: Glas srpski (Poglavlje: Bosna kao kraljevina).
- 1 2 Orbin, Mavro (1968). Kraljevstvo Slovena. Beograd: Srpska književna zadruga.
- ↑ Ivić, Aleksa (1929). Istorija Srba u Vojvodini. Novi Sad: Matica srpska.
- ↑ Ćorović, Vladimir (1997). Istorija srpskog naroda. Banja Luka: Glas srpski (Poglavlje: Boj na Kosovu).
- ↑ Vego, Marko (1964). Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine II. Sarajevo: Zemaljski muzej.
- Ćorović, Vladimir (1997). Istorija srpskog naroda. Banja Luka: Glas srpski.
- Orbin, Mavro (1968). Kraljevstvo Slovena. Beograd: Srpska književna zadruga.
- Mišić, Siniša (1996). Humska zemlja u srednjem veku. Beograd: DKG.
- Tošić, Đuro (1998). Trg Drijeva u srednjem vijeku. Sarajevo: Veselin Masleša.