Bosanski Petrovac

Izvor: Wikipedia
Bosanski Petrovac
90px
BosanskiPetrovac Municipality Location.png
Entitet Federacija Bosne i Hercegovine
Kanton/županija Unsko-sanski
Sjedište Bosanski Petrovac
Načelnik Zlatko Hujić
Površina 750km km²
Stanovništvo
 - Ukupno
 - Gustoća

15.621 (1991.)
?/km²

Bosanski Petrovac je grad i središte istoimene općine u zapadnom dijelu Bosne i Hercegovine, sa 15.552 stanovnika prema popisu iz 1991. Administrativno pripada Unsko-sanskom kantonu Federacije BiH.

Historija[uredi - уреди]

Kao naselje Bosanski Petrovac je postojao i u rimsko doba kao raskrsnica puteva tad najmoćnijeg Rimskog carstva, a Konstantin Porfirogenet ga spominje u svom djelu "De administrando imperio" pod nazivom Pesenta. Razdoblje rimske dominacije ovdje je potvrđeno nalazima na 15 lokaliteta, što već samo po sebi govori o veoma slabom naseljavanju ovih područja u to vrijeme. Na lokalitetu Bukovača nalaze se tragovi rimske nekropole, gdje je otkrivena kasno-antička grobnica i rimski novac. Još su sačuvani tragovi rimskog života na lokalitetima Cimesa, Vaganca Bjelajskog i kod lokaliteta Vođenica.

Samo 16 lokaliteta iz perioda srednjeg vijeka govori da je ovo geografski veoma prostrano područje slabo naseljeno i u ovom periodu. U jednom spisu crkvenog sabora u Splitu iz 1185 godine stoji na latinskom jeziku "Tiniensis episcopus habeat sedem suam in Tenin et habeat et has parochias: Tenin, Campun, Verchreca, Pset". Ovaj podatak govori da je parohija ili županija Pset u crkvenom pogledu pripadala Kninskoj biskupiji. Prvi poznati župan po imenu Dionizije (župan od Poljane i Pseta) se spominje 1266. Poslije se prostrana župa dijelila na dva dijela sa dva grada, Veliki i Mali Pset. Ima predpostavka da je Mali Pset bio tamo gdje je sada grad Krupa, a da je Veliki Pset tamo gdje su sada razvaline nekog grada na Grmeču. 1278 i 1280 držali su ova prostransva sinovi kneza Babonega, kasnije prozvani Babonići, i poslije knezovi Blagajski. U pisanim dokumentima, naselje koje je bilo na mjestu današnjeg Bosanskog Petrovca spominje se 1334. godine pod nazivom St. Petri de eodem. Historiograf Sisic stavlja na ovo mjesto i stari grad Pset u istoimenoj župi. Dakle, tačna lokacija Pseta još do danas je ostala nerazriješena, pa se ovi podaci moraju uzeti sa dosta rezerve.

Srednjovjekovni grad Bjelaj (stari toponim Bilaj) se nalazi na rubu Bjelajskog (Bilajskog) polja. Prvi put se u dokumentima spominje 1495. godine. Srednjovjekovna arhitektura ovog grada je i danas dosta dobro očuvana. Najstarijem jezgru grada pripada moćna okrugla kula visoka oko 16 m i gradsko dvorište s cisternom opasano snažnim bedemom. Pored kule je i glavni ulaz u grad. Osmanlije ga osvajaju između 1530 - 1537 nakon čega ga dograđuju i proširuju.

Od srednjovjekovnih naselja treba spomenuti grad Čovku koji se spominje u 15. vijeku. Ruševine ovog grada nalaze se na prvobitnoj prethistorijskoj gradini. Historijski izvori ga spominju kao kraljevski grad u Humskoj župi. Najpoznatiji gospodari Covke bili su plemići Orlovići, koji su ovaj grad održavali sve do njegovog pada pod osmansku vlast 1524. godine.

Sve do početka 16. vijeka ovo je područje bilo u sastavu Hrvatske banovine, odnosno kraljevine Ugarske. Čak i u vrijeme kraljevine Bosne pod Tvrtkom I, ovi krajevi nisu bili u sastavu te velike države. Osmanlije ovo područje osvajaju između 1520. i 1530. godine (to je vrijeme Sulejmana Veličanstvenog) i tu organiziraju kadiluk Novosel. Bosanski Petrovac spada među mlađa gradska naselja u Krajini. Grad u Petrovcu sagrađen je za vrijeme sultana Ahmeda III. Iza Karlovačkog mira (1699. godine) Lika i Dalmacija, koje su do tada bile u sastavu velikog Osmanskog carstva, potpadaju pod vlast Austrije, odnosno Mletačke Republike, a bosnjačko muslimansko stanovništvo se povlači iz tih oblasti i naseljava područja Kulen-Vakufa, Bjelaja, Bihaća, Cazina i područje sadašnjeg Bosanskog Petrovca, gdje osnivaju grad. U gradu je bila jedna tabija i jedna kula na više katova, a spadala je među najviše u području Krajine.

Slavlje povodom prvog oslobođenja Bosanskog Petrovca 31. maja 1942. godine.

Petrovački grad je dočekao u dobrom stanju okupaciju Austro-Ugarske 1878. godine. Vjerovatno je porušen 1905. godine prilikom provođenja regulacionog plana, koji je izgradila austro-ugarska vlast. Mnogi Krajiski Srbi iz Knina i to sa Kninske tvrdjave su prodavsi imanja u Kninu doseljavali u Bosansko Grahovo i Bosanski Petrovac, a sa sobom su donijeli svijetlo oruzje, familiju i dobar kapital. Pored toga svi gradjani i seljaci su radili na probijanju puteva, gradnji pruga, krcenju i secenju suma a tako su dosta zaradjivali. Austrougari su napravili veliko klizaliste u Bosanskom Petrovcu i svu pratecu infrastrukturu za život gradića.

Petrovac je relativno mirno prošao kroz 1. svjetski rat i 1918 je ušao u sastav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, kasnije kraljevina Jugoslavija.

Nakon kapitulacije kraljevine Jugoslavije u aprilu 1941 Petrovac se, kao i čitava Bosna i Hercegovina, našao u sastavu Nezavisne države Hrvatske (NDH). Veoma brzo je nova država terorom počela provoditi svoju nacionalnu politiku. Jedne noći u junu 1941 ustaše su opkolile šire podrucje Bosanskog Petrovca i zapalili većinu srpskih kuca a Srbe sproveli u portu - dvorište Crkve.Tu su ih držali u žici 2-3 dana i odvodili na stratište (obično su to bile kraške jame), gde su ih ubijali. Bilo je tu i žena, djece i starijih... Poznatije i bogatije Srbe su Ustase ili Domobrani uhapsili i policijski sprovodili u Karlovac gde su ih na mostu u gradu ubijali. Mnogi Muslimani su spašavali Srbe iz porte - dvorišta crkve davavši ustašama zlato i novac da bi izbavili zarobljenog komšiju, kuma ili dobrog druga. I slali ih vozom za Sanski Most da idu za Srbiju. Ove je događaje najvjernije opisao Branko Ćopić u svom romanu "Prolom". Ovakva državna politika NDH, zasnovana na teroru, dovela je do opštenarodnog ustanka. Ustanici su jedno vrijeme bili jedinstveni, ali je nakon dolaska Italijana u ove krajeve i šire političke situacije, početkom 1942 došlo do podjeke. Veliki broj Srba je pristupio komunističkom antifašističkom pokretu KPJ na čelu sa Josipom Brozom a manji dio se odvojio i pristupio u četničke odrede, koji su izvršili pokolj Muslimana u Ljutočkoj dolini oko Bihaća. Petrovac je oslobođen 25 maja, a partizanski pokret je dobio veliki zamah dolaskom proleterskih jedinica u ove krajeve. Petrovčani zajedno sa Drvarčanima listom ulaze u sastav 3. krajiške brigade, ali i u druge jedinice. Petrovac postaje centar oslobođene partizanske teritorije pa je u to vrijeme održan Prvi kongres AFŽ, Prvi kongres ljekara partizana, u Driniću se štampa list "Borba", a u novembru je formirana 1. proleterska divizija. Ovaj period oslobođenja je trajao do februara 1943, kada su Nijemci započeli svoju operaciju Vajs 1 i potisnuli partizane prema Neretvi. Bosanski Petrovac je posle II svjetskog rata imao 23 narodna heroja.

U toku poslijednjeg rata u Bosni, Bosanski Petrovac je za vrijeme rata u BiH bio pod kontrolom snaga bosanskih Srba koji su u periodu mart-septembar 1992 ubili 72 Petrovačka Muslimana Bošnjaka među njima i dvogodišnju djevojčicu i 15-godišnjeg dječaka a sve Bošnjake su bili poveli na strijeljanje 13.9.1992, ali neki savjesni Srbi iz Bos Petrovca su pozvali Odred JNA iz Drvara i oni su spriječili veći masakr. Ali su sve Bošnjake protjerali ka Travniku a neke u logore (Kamenica Drvar) Nakon vojne akcije u ljeto 1995, grad su zauzele jedinice Armije BiH13.9.1995.

Daytonskim mirovnim sporazumom veliki dio Bosanskog Petrovca je pripao Federaciji BiH dok je manji dio (Bukovača i Drinić) pripao Republici Srpskoj i taj dio je formirao opštinu Petrovac. Od 1996 g do danas svi izbjegli (Srbi i Bošnjaci) koji su to htjeli su se vratili i grade suživot.

Geografija[uredi - уреди]

Datoteka:Petrovac.jpg
Razglednica Bosanskog Petrovca

Grad Bosanski Petrovac se nalazi na raskrsnici puteva Bihać-Jajce-Knin, u Petrovačkom polju,u zapadnom dijelu Bosne i Hercegovine, između planina Osječenice, Klekovače i Grmeča na nadmorskoj visini od 500 do 600 m. Općinu okružuju planine Grmeč sa sjevera, sa zapada obronci Grmeča i Osječenice, a sa juga Osječenica i Oštrelj. Opština Bosanski Petrovac je smještena na na Petrovačkom polju,kojeg čine prostorne cjeline Vrtočko-krnjeuško polje,Bjelajsko polje,Medeno polje,Petrovačko polje(gdje je smješten gradski dio opštine),Bravsko polje.

Na zapadu graniči sa opštinom Bihać,na sjeverozapadu sa Bosanskom Krupom,na sjeveru je Sanski Most,na istoku opština Ključ,na jugu opština Drvar a na jugoistoku opština Petrovac (rs)ili Drinić. To je naselje koje je posle Dejtonskog mirovnog sporazuma u administrativnom pogledu pripalo entitetu Republika Srpska a bilo je dio prijeratne opštine Bosanski Petrovac.Danas Bosanski Petrovac u administrativnom pogledu pripada Unsko-sanskom kantonu i entitetu Federacija BIH. Gorje je bogato šumama, što predstavlja osnovu ekonomskog razvoja općine. Samu visoravan najviše karakteriše kraško tlo. Osim nekoliko neznatnih izvora po podnožju okolnih obronaka na ovoj visoravni nema niti jedne rijeke, čak niti ovećeg potoka.Izuzetak je ponornica Japaga na južnom dijelu Petrovačkog polja i Smoljanska rijeka na krajnjem sjeverozapadu Bravskog polja i vodopad Skakavac u sjeverozapadnom dijelu opštine Bosanski Petrovac, ali zbog kraškog terena sve vode poniru. Površina općine Bosanski Petrovac iznosi oko 750,1 km2;, a ukupna dužina granice je 144,20 km.

Ovaj kraj posjeduje izvrsne uvjete za planinski i lovni turizam. Na obroncima planine Grmeč nalaze se tereni za planinarenje, izlete i lov. Na razmeđu dvaju, šumom bogatim planinama Osječenice i Klekovače, smjestio se prevoj Oštrelj. Od davnina poznat kao vazdušna banja i vrijedno klimatsko odmaralište, privlačilo je pažnju znatiželjnika ali i zaljubljenika odmora u prirodi.

Naseljena mjesta[uredi - уреди]

Bara, Bjelaj, Bjelajski Vaganac, Bosanski Petrovac, Bravski Vaganac, Brestovac, Bukovača, Bunara, Busije, Cimeše, Dobro Selo, Drinić, Janjila, Jasenovac, Kapljuh, Klenovac, Kolunić, Krnja Jela, Krnjeuša, Lastve, Medeno Polje, Oraško Brdo, Oštrelj, Podsrnetica, Prkosi, Rašinovac, Revenik, Risovac, Skakavac, Smoljana, Suvaja, Vedro Polje, Vođenica, Vranovina i Vrtoče.

Privreda[uredi - уреди]

Nekada davno u davna vremena su starosedeoci Srbi i Muslimani (islamske vjeroispovjesti )ziveli su od stocarstva i obrade drveta. Bili su dosta imucni u vreme Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Kapital su sticali za vreme Austro-Ugarske monarhije. Najbogatiji je imao auto 1932 i veleprodaju u Zagrebu. Bile su to mnogobrojne porodice sa po 15 do 50 clanova blize familije, a ziveli su u zajednici braca se ozene i imaju decu i zive u istoj kuci. Zajedno rade i stvaraju veliki kapital. Ima jedan kuriozitet, a to je da je prosecna familija imala 300-400 komada stoke. Bilo je familija i sa 400-1200 komada. Danas se cjelokupna djelatnost Bosanskog Petrovca svodi na veliko bogatstvo šume,od nekadašnjeg velikog preduzeća ŠIP Oštrelj,danas je ostalo nekoliko pilana,a u industrijskoj zoni Gorjevac otvorena je fabrika peleta,koja radi od 2013 godine.Nekadašnja tvornica tekstila Novitet je u vlasništvu banke koja je prodaje.

Politika[uredi - уреди]

Načelnik u periodu 2008-2012 bio je Ermin Hajder iz Naše Stranke kasnije SDP Načelnik opštine je Zlatko Hujić nezavisni kandidat PERIOD 2012-2016 god U opštinsko vijeće na izborima 2012 ušlo je 11 stranaka,najviše mandata je osvojila SNSD 5 ostale stranke su osvojile po 2 ili 1 mandat a to su SDA,ČISTA SDP, SDP BIH,STRANKA ZA BIH, ASDA,DNZ,SBB,NARODNA STRANKA RADOM ZA BOLJITAK,SPS,NAŠA STRANKA.

Sport[uredi - уреди]

U Bosanskom Petrovcu egzistira Nogometni klub "Mladost" (NK "Mladost") koji se takmiči u kantonalnoj ligi. Najpoznatiji nogometaši "Mladosti" bili su Drago Basara, koji je bio član sarajevskog Željezničara, i Ale Hrnić, član zagrebačkog Dinama i Proletera iz Zrenjanina. Odbojkaški klub Mladost se takmiči u Drugoj ligi Federacije BiH Tu su još i Košarkaški klub Mladost,Karate klub, Klub planinara,Šahovski klub, Tu je i društvo Pedagoga Tjelesnog odgoja koje svake godine organizuje škole plivanja i skijanja za mlade.

Slavni ljudi[uredi - уреди]

Vanjske veze[uredi - уреди]


 
Administrativna podjela Bosne i Hercegovine
Zastava Bosne i Hercegovine
Entiteti Bosne i Hercegovine
Republika Srpska | Federacija Bosne i Hercegovine
Federalni Distrikti Bosne i Hercegovine
Brčko distrikt
Regije Republike Srpske
Banjalučka | Dobojska | Bijeljinska | Zvornička | Sarajevsko-romanijska | Fočanska | Trebinjska
Kantoni Federacije Bosne i Hercegovine
Bosansko-podrinjski | Hercegovačko-neretvanski | Posavski | Sarajevo | Srednjobosanski | Tuzlanski | Unsko-sanski | Zapadnohercegovački | Zeničko-dobojski| Zapadnobosanski
Službeni gradovi Bosne i Hercegovine
Banja Luka | Istočno Sarajevo| Mostar | Sarajevo
Općine Bosne i Hercegovine
Banja Luka | Banovići | Berkovići | Bihać | Bijeljina | Bileća | Bosanska Dubica | Bosanska Kostajnica | Bosanska Krupa | Bosanski Brod | Bosanski Novi | Bosanski Petrovac | Bosanski Šamac | Bosansko Grahovo | Bratunac | Breza | Bugojno | Busovača | Bužim | Cazin | Centar | Čajniče | Čapljina | Čelić | Čelinac | Čitluk | Derventa | Drvar | Doboj | Doboj Istok | Doboj Jug | Dobretići | Domaljevac-Šamac | Donji Vakuf | Donji Žabar | Foča | Foča-Ustikolina | Fojnica | Gacko | Glamoč | Goražde | Gornji Vakuf-Uskoplje | Gračanica | Gradačac | Gradiška | Grude | Hadžići | Han-Pijesak | Ilidža | Ilijaš | Istočna Ilidža | Istočni Drvar | Istočni Mostar (općina) | Istočni Stari Grad | Istočno Novo Sarajevo | Jablanica | Jajce | Jezero | Kakanj | Kalesija | Kalinovik | Kiseljak | Kladanj | Konjic | Ključ | Kotor-Varoš | Kreševo | Krupa na Uni | Kupres | Kupres (RS) | Laktaši | Livno | Lopare | Lukavac | Ljubinje | Ljubuški | Maglaj | Milići | Modriča | Mostar | Mrkonjić Grad | Neum | Nevesinje | Novi Grad | Novo Sarajevo | Novi Travnik | Odžak | Olovo | Orašje | Osmaci | Oštra Luka | Pale | Pale-Prača | Pelagićevo | Petrovac | Petrovo | Posušje | Prijedor | Prnjavor | Prozor | Ravno | Ribnik | Rogatica | Rudo | Sanski Most | Sapna | Skender-Vakuf | Sokolac | Srbac | Srebrenica | Srebrenik | Stari Grad | Stolac | Šekovići | Šipovo | Široki Brijeg | Teočak | Tešanj | Teslić | Tomislavgrad | Travnik | Trebinje | Trnovo | Trnovo (FBiH) | Tuzla | Ugljevik | Usora | Ustiprača | Vareš | Velika Kladuša | Višegrad | Visoko | Vitez | Vlasenica | Vogošća | Zavidovići | Zenica | Zvornik | Žepče | Živinice