Bjelaj

Izvor: Wikipedia
Bjelaj
Osnovni podaci
Država  Bosna i Hercegovina
Entitet Federacija Bosne i Hercegovine
Opština/Općina Bosanski Petrovac
Stanovništvo
Stanovništvo ((1991)) 569
Geografija
Koordinate
Nadmorska visina oko 600m m
Bjelaj na karti BiH
Bjelaj
Bjelaj
Bjelaj (BiH)
Ostali podaci
Pozivni broj 037


Koordinate: 44° 34′ 56" SGŠ, 16° 11′ 48" IGD

Bjelaj je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Bosanski Petrovac koja pripada entitetu Federacija Bosne i Hercegovine. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 569 stanovnika.[1]

Geografija[uredi - уреди]

Mjesto je smješteno na predjelu gdje se iz Bjelajskog polja uzdiže planina Čava (dio Osječenice). Udaljeno je 3 km od puta Petrovac - Bihać. Jedino tu postoji izvor pitke vode na cijelom području polja, pa je kao takav iskorišten za vodovod kojim se snabdjevaju i okolna sela.

Istorija[uredi - уреди]

Stari grad Bjelaj se prvi put spominje 1495, kada je blagajnik kralja Vladislava II. zabilježio , da je isplatio Gašparu Perušiću (viceban Hrvatske)svotu od 30 forinti „za očuvanje njegova grada Belaja" (egregio Caspar Perusyth pro conservatione castri sui Belay dati sunt 30 fl.). Očito se je tada radilo о obrani grada Bjelaja u tadanjoj županiji Pset. Deset godina poslije, naime 1505. držala je taj grad zajedno sa Sokolom i Ripčem knjeginja Beatrica Frankopan, udova hercega Ivaniša Korvina, te je u njezino ime svim trim gradovima upravljao kaštelan Dujam Orlovčić.[2] Grad je ime dobio po bjelini kojom se isticao iznad Bjelajskog polja. Ima dva dijela: južni srednjovjekovni i sjeverni osmanski koji se međusobno razlikuju po načinu gradnje. Po osvajanju Jajca 1528, osmanske čete su produžile prema Bihaću, ali ih je pod Bjelajem potukla vojska bana Ivana Karlovića i braće Vuka i Krste Frankopana.

Ipak, u periodu 1530 - 1537 Bjelaj je pao pod osmansku vlast. Pripao je bosanskom sandžaku, vilajetu i kadiluku Neretva. Već 1540 godine spominje se nahija Bjelaj, a nešto kasnije kao nahija Bjelaj - Blagaj. Ubrzo potpada pod kadiluk Kamengrad koji se spominje kao kadiluk i u bosanskom i u kliškom sandžaku. Od 1562 je priključen u kadiluk Novosel koji je u kliškom sandžaku. Od kraja 17. i početka 18. vijeka Bjelaj ili Bjelaj - Blagaj se pominje i u kliškom i u bosanskom Sandžaku. U gradu Bjelaju je bila stalna posada pod zapovjedništvom dizdara. Od 1592 grad je u sastavu bihaćke kapetanije a u 18. vijeku u sastavu petrovačke kapetanije. Dana 19. jula 1737 ovdje je poražen dio austrijske vojske. Zapovjednik bosanskih četa bio je Alibeg Omerpašić koji je u toj borbi i poginuo.[3]

Prva osnovna škola u mjestu je izgrađena od drveta i podigle su je poznate dobrotvorke Mis Irbi i Džonstonova. Poslije je škola pregrađena pa je taj drugi dio služio kao kapela uz koju je prigrađen zvonik. Na mjestu dotrajale kapele izgrađen je 1925 današnji hram sv. Georgija. 1996 hram je devastiran i obnovljen 2006.

Drugi sv. rat su Muslimani iz Bjelaja proveli u izbjeglištvu. Predhodno su bez borbe razoružali ustaše, preuzeli vlast i predali je ustanicima.

U Bjelaju je 1922 rođen Mahmut Ibrahimpašić Mašo, narodni heroj Jugoslavije. Bio je politički komesar 5. krajiške (kozarske) brigade i na toj dužnosti je poginuo 19. oktobra 1944 u borbama za oslobođenje Beograda. Već u novembru je proglašen narodnim herojem, među prvim partizanskim borcima i jedini sa šireg područja Bjelaja.

Ovdje je 1923 rođen i poznati dječiji pisac Ahmet Hromadžić čija su djela ušla u školsku lektiru nekih evropskih zemalja. Dobitnik je velikog broja književnih nagrada, a kao urednik u izdavačkom preduzeću "Veselin Masleša" osnivač je dječije biblioteke "Lastavica".

Stanovništvo[uredi - уреди]

Nacionalnost 1991.
Srbi 346
Muslimani 223
Hrvati 0
Jugosloveni
ostali 0
Ukupno 569

Bošnjačko stanovništvo se u ovaj kraj u većem broju doselilo nakon uspostavljanja granice na Uni između Austrije i Turske, dok se hrišćansko stanovništo (Srbi i Hrvati) znatno doseljavalo nakon 1878 i prelaska Bosne u austrijske ruke.

Privreda[uredi - уреди]

Zbog kraškog karaktera zemljišta zemljoradnja i stočarstvo su na niskom nivou. Sredinom 20. vijeka bilo je počelo površinsko kopanje boksitne rude, ali je zbog neisplativosti rudnik brzo zatvoren.

Reference[uredi - уреди]

  1. Nacionalni sastav stanovništva je vecinski srpski 346 stanovnika i 223 muslimana(osnjaka) Rezultati za Republiku po opštinama i naseljenim mjestima 1991.. Sarajevo: Izdanje Državnog zavoda za statistiku Republike Bosne i Hercegovine. 
  2. ŽUPANIJA PSET (PESENTA) I PLEME K0LUNIĆ -V. Klaić
  3. ODLUKA: Istorijska cjelina – Stari grad Bjelaj (Bilaj) u Bjelaju, opština Bosanski Petrovac, proglašava se nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine - "Službeni glasnik BiH", broj 32/09.

Vanjske veze[uredi - уреди]

Šablon:Bosanski Petrovac