Država Slovenaca, Hrvata i Srba

Karta Države SHS; osim granica sa Srbijom i Crnom Gorom, sve druge granice su bile provizorne, odnosno predmet spora i/li sukoba sa susjednim državama

Karta bivše Austro-Ugarske Monarhije, koja prikazuje i područja uglavnom nastanjena Slovencima, Hrvatima i Srbima. Većina tih područja uključena je u Državu SHS.

Zastava Države SHS

Država Slovenaca, Hrvata i Srba (skraćeno: Država SHS; slovenski: Država Slovencev, Hrvatov in Srbov) naziv je za kratkotrajnu državu nastalu raspadom Austro-Ugarske na kraju Prvog svjetskog rata. Sačinjavali su je južnoslavenski dijelovi austrougarske monarhije. Postojala je malo više od mjesec dana (od 29. X. do 1. XII. 1918) i usađena je u Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca. Državu SHS u toku njenog kratkotrajnog postojanja priznala je jedino Kraljevina Srbija.

Historija

Država SHS osnovana je nakon odluke hrvatskog Sabora od 29.10.1918. godine da prekine sve državno-pravne veze s Austrijom i Ugarskom koja je sljedeći dan potvrđena i od Mađarskog parlamenta , a prvi joj je organ bio Narodno vijeće SHS, osnovano u Zagrebu 29.10. 1918. na čelu sa slovenskim političarem Antonom Korošecom. Potpredsjednici Vijeća bili su Svetozar Pribičević i dr. Ante Pavelić (zubar iz Zagreba, koga ne treba miješati s budućim vođom ustaškog pokreta).

Država se nominalno sastojala od dijelova bivše Austro-Ugarske u kojima su većinu sačinjavali Slovenci, Hrvati i Srbi. Ti su dijelovi bili:

• Hrvatska (teritorije bivše banske Hrvatske, Slavonije i Vojne krajine koji su uživali autonomiju unutar mađarskog dijela bivše Monarhije)
• grofovije Kranjska, Gorenjska, Koruška i Štajerska (teritorije današnje Slovenije) kojima se upravljalo direktno iz Beča)
• Istra (kojom se upravljalo direktno iz Beča)
• Dalmacija (kojom se upravljalo iz Beča)
• Bosna i Hercegovina (austro-ugarski kondominij)
• grad Rijeka kojim se upravljalo iz Budimpešte.

Narodno vijeće je planiralo u novu državu uključiti i područja tzv. Južne Ugarske - Bačku, Banat i Baranju - ali su se tamošnji srpski političari priključili Srpskom narodnom odboru u Novom Sadu i proglasili priključenje Vojvodine Kraljevini Srbiji.

Dana 24.11. 1918. skupština u Rumi proglasila je priključenje Srijema - dotada sastavu Hrvatske to jest države SHS - Srbiji.

Problemi

U međuvremenu se ispostavilo kako Narodno vijeće nema resurse da uspostavi efikasnu vlast na područjima pod svojom nominalnom kontrolom. Po selima su harale bande tzv. zelenog kadra, a po gradovima bjesnile demonstracije i razni pokušaji boljševičke revolucije.

Verigar, koga je dizajnirao Ivan Vavpotič za jedinu poštansku marku, postao je jedan od simbola kratkotrajne Države SHS.

Mnogo ozbiljniju opasnost po novu državu predstavljala je činjenica da nije međunarodno priznata, što su pokušale iskoristiti neke susjedne države kako bi se teritorijalno proširile na njenu štetu. U tome je najviše uspjeha imala Italija, koja je nakon potapanja bojnog broda Viribus Unitis i praktičke neutralizacije bivše austro-ugarske flote u Puli, iskoristila slabost nove države i bez većeg otpora okupirala Istru, Rijeku, Trst, Slovensko primorje i velike dijelove Dalmacije - teritorije koje su joj imale pripasti po londonskom ugovoru kao nagrada za stupanje u rat na strani Antante.

Istovremeno su izbili oružani sukobi s austrijskim trupama koje su nastojale preuzeti vlast u Mariboru i drugim dijelovima Slovenije, dok su mađarske snage slično pokušale učiniti u Prekomurju i Međimurju.

Narodno vijeće je vrlo brzo shvatilo da jedinu alternativu komadanju zemlje i anarhiji predstavlja njeno što brže ujedinjenje sa Srbijom, koja je iz rata izašla kao pobjednik na strani Antante. U skladu s tim u Beograd je poslana delegacija koja je sprovelo formalno ujedinjenje Države SHS i Kraljevine Srbije u novu državu pod imenom Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca.

V. također

• Nastanak Kraljevine SHS

Izvori

		Jugoslavija (1929 - 1941; 1945 - 2003)
Slovenija, Hrvatska, Bosna i Hercegovina, Vojvodina i Boka Kotorska su bile dio Austro-Ugarske (do 1918) V. Država Slovenaca, Hrvata i Srba i Banat, Bačka i Baranja	Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca (1918-1929)	Kraljevina Jugoslavija (1929-1941)	Nacistička Njemačka anektirala dijelove Slovenije (1941-1945) Fašistička Italija anektirala dijelove Slovenije, Hrvatske i Crne Gore (1941-1943)	Demokratska Federativna Jugoslavija (1943-1946)	Federativna Narodna Republika Jugoslavija (1946-1963)	Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija (1963-1992)	Slovenija (od 1991)
			Nezavisna Država Hrvatska (1941-1945)				Hrvatska (od 1991) Također, Republika Srpska Krajina (1991-1995)
							Bosna i Hercegovina (od 1992) Tvore je Federacija Bosne i Hercegovine i Republika Srpska od 1995
			Mađarska anektirala Bačku, Baranju, Međimurje i Prekmurje (1941-1944/1945)				Savezna Republika Jugoslavija (1992-2003)	Srbija i Crna Gora (2003-2006)	Srbija (od 2006) Kosovo de facto protektorat UN od 1999
			Autonomni Banat (1941-1944)
Kraljevina Srbija (do 1918)			Nedićeva Srbija (1941-1944)
			Albanija anektirala veći dio Kosova, zapadnu Makedoniju i jugoistočne dijelove Crne Gore (1941-1944)
Kraljevina Crna Gora (do 1918)			Crna Gora (okupiana od Italije) (1941-1945)						Crna Gora (od 2006)
Suvremena Republika Makedonija bila je dio Kraljevine Srbije (do 1918)			Bugarska je anektirala veći dio suvremene Makedonije i jugoistočne dijelove Srbije (1941-1944)				Republika Makedonija (od 1991)

U Wikimedijinom spremniku nalazi se još materijala vezanih uz temu:

Država Slovenaca, Hrvata i Srba