Nedićeva Srbija

Izvor: Wikipedia
Serbien (de)
Србија
Srbija
Srbija
Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg
 
State Flag of Serbia (1882-1918).svg
1941 – 1944 Flag of SFR Yugoslavia.svg
 
Flag of SR Serbia.svg
Flag Grb
Zastava Grb
Himna
Oj Srbijo, mila mati
Location of Srbija
Glavni grad Beograd
Jezik/ci srpski, nemački
Religija Srpska pravoslavna crkva,
rimokatolicizam,
protestantizam,
islam
Vlast marionetska srpska vlada pod nadzorom Nemačke vojne uprave
[[{{{title leader}}}]]
 - 1941 Milan Aćimović
 - 1941-1944 Milan Nedić
Historijska era drugi svetski rat
 - Invazija Jugoslavije 6. april, 1941
 - Vojni poraz oktobar, 1944
Stanovništvo
 - 1941 est. 3.810.000 
Valuta Srpski dinar

Srbija pod nemačkom okupacijom (poznata kao Nedićeva Srbija) je bila protektorat Nacističke Nemačke u toku Drugog svetskog rata, od 1941. do 1944. godine. Vrhovnu vlast na ovoj teritoriji predstavljala je nemačka vojna uprava poznata kao Vojna Uprava u Srbiji (nemački: Militärverwaltung in Serbien), dok su domaće kvislinške organe vlasti, podređene vojnoj upravi, činile dve sukcesivne vlade: Komesarska vlada Milana Aćimovića (1941.) i Vlada nacionalnog spasa Milana Nedića (1941-1944). Područje okupirane Srbije obuhvatalo je veći deo Centralne Srbije, severni deo Kosova (okolina Kosovske Mitrovice) i formalno Banat (koji je imao de fakto zasebnu nemačku upravu).

Marionetska Srbija je uspostavljena nakon sloma Kraljevine Jugoslavije u aprilskom ratu, a ukinuta je 1944. nakon pobede jugoslovenskih partizana i sovjetske Crvene armije u bici za Srbiju.

Ime[uredi - уреди]

U zvaničnim istorijskim dokumentima se za ovu marionetsku državu koristio naziv Srbija, ali se ona u literaturi često kolokvijalno naziva Nedićeva Srbija, po kvislinškoj Vladi nacionalnog spasa na čijem čelu je bio Milan Nedić, a čije su pristalice ponekad nazivane i nedićevci.

Istorijat[uredi - уреди]

Nedićevi žandarmi vode Rome na pogubljenje.

Okupacijom i podelom Jugoslavije od strane Sila osovine 1941. godine, stvorena je marionetska država Srbija, koja se nalazila pod nemačkom vojnom upravom, a prostirala se na većem delu teritorije kasnije poznate kao Centralna Srbija, severnom delu Kosova (okolina Kosovske Mitrovice) i području Banata, koje je, iako u sastavu Srbije, imalo autonomoiju i bilo pod faktičkom upravom lokalne nemačke nacionalne manjine. 30. aprila 1941. godine, u Srbiji je formirana civilna kvislinška uprava poznata kao Komesarska vlada Milana Aćimovića.

Usled dolaska velikog broja izbeglica iz svih krajeva okupirane Jugoslavije izvan područja Srbije, Komesarska vlada stvara zaseban Komesarijat za izbeglice. Nemci su iz anektiranih delova Slovenije na teritoriju Srbije preselili i oko 20.000 Slovenaca.

Dana 7. jula 1941. godine komunistička partija započinje oružane akcije protiv nemačke okupacije, vršeći sabotaže i napadajući nemačke snage, na šta nemački okupatori uzvraćaju odmazdama i streljanjima nedužnih civila (za jednog poginulog nemačkog vojnika bilo bi streljano 100, a za ranjenog 50 srpskih civila). Usled ovih događaja, predstavnici kvislinške civilne uprave u Srbiji zaključuju da bi nastavkom partizanskih akcija i nemačkih odmazda, srpski narod bio uskoro potpuno istrebljen. Došlo se do zaključka da je postojeća Komesarska vlada slaba i da treba da podnese ostavku, a da je od Nemaca potrebno tražiti veća prava i garancije, kao i dozvolu za povećanje oružanih srpskih odreda, koji bi se mogli upotrebiti za gušenje partizanskih dejstava.

Pošto je Komesarska vlada podnela ostavku, formirana je (29. avgusta 1941.) nova kvislinška vlada poznata kao Vlada narodnog spasa Milana Nedića. U prvoj polovini septembra, vlada je održala sednicu na kojoj se donosi zaključak da postojeći žandarmerijski odredi nisu u stanju da se bore protiv partizana koji, ubijajući Nemce, izazivaju represalije i kaznene ekspedicije. Tada je iznet predlog da se formiraju posebne dobrovoljačke jedinice, koje bi bile upotrebljene za borbu protiv partizana. Posle ove sednice vlade, dolazi do formiranja Srpske dobrovoljačke Komande (SDK), koje je započelo 15. septembra 1941.

Zbog napada partizana i četnika, Nemci su u septembru i oktobru 1941. godine izvršili krvave odmazde nad srpskim civilima u Mačvi, Kraljevu i Kragujevcu. U Kraljevu su zbog 23 ubijena nemačka vojnika streljali preko 2.300 Srba ili svakog trećeg stanovnika ovog grada. Nemci su isticali da će, ukoliko ove odmazde „ne mogu opametiti srpski narod”, Srbija biti podeljena između Pavelićeve NDH, Hortijeve Mađarske, Bugarske i Velike Albanije.

U jesen 1941. partizani su na jugozapadu Srbije formirali veliku slobodnu teritoriju poznatu kao Užička republika, a u to vreme dolazi i do oružanog sukoba između partizana i četnika i raskida njihovog sporazuma o zajedničkom radu. U oružanom slomu Užičke republike učestvuju zajednički četnici Draže Mihajlovića, srpski dobrovoljci, žandarmi i četnici Koste Pećanca. Mnogi četnički odredi legalizovani su tada kao vladini, a Milan Nedić šalje za Ljig i Ravnu Goru novac, opremu, municiju, obuću i hranu, kako bi pomogao pokret Draže Mihajlovića.

Februara 1942. u Srbiji se formiraju vladine oružane formacije poznate kao Srpska državna straža (SDS), Srpska granična straža (SGS) i Srpska gradska straža (SGrS). Srpska državna straža sa Srpskom graničnom stražom brojala je oko 18.000 ljudi.

U leto 1942. godine došlo je do krize vlade u Srbiji zbog odluke Nemaca da iz Srbije izvezu u Nemačku 2.000 vagona pšenice. Pošto je vlada ovu pšenicu namenila za pomoć siromašnima i izbeglicama, neki ministri iz vlade podneli su ostavku, a i sam Milan Nedić je najavio sopstvenu ostavku ukoliko se ne odustane od izvoza pšenice. Nemci su tada odustali od svoje prvobitne namere i iz Srbije su izvezli samo manju količinu žita i to tek pošto su zadovoljene potrebe stanovništva. Posle ove krize, vlada je 8. oktobra 1942. rekonstruisana, kada umesto starih, u nju ulaze četiri nova ministra.

Tokom 1944. godine, gradove u Srbiji bombardovali su saveznički avioni i tom prilikom je poginulo preko 10.000 Srba. Zbog očekivanog dolaska sovjetske Crvene armije u Srbiju u jesen 1944. godine, Milan Nedić raspušta svoju vladu a prvi ministri napuštaju Beograd 4. oktobra. Milan Nedić napušta Beograd 6. oktobra, da bi u grad ubrzo ušla sovjetska Crvena armija, čime se označava završetak okupacije i prestanak postojanja marionetske države Srbije. Umesto ove države, nove komunističke vlasti će, u okviru obnovljene Jugoslavije, formirati Federalnu Državu Srbiju.

Administracija[uredi - уреди]

Glavni članci: Komesarska vlada Milana Aćimovića, Vlada narodnog spasa Milana Nedića, Vojna Uprava u Srbiji.

Srbija je bila jedina teritorija Kraljevine Jugoslavije na kojoj su Nemci nametnuli vojnu okupacionu upravu, uglavnom zbog ključnih transportnih pravaca i važnih resursa koji su se nalazili na ovom području. Srbijom je kao vrhovna vlast upravljala nemačka Vojna Uprava u Srbiji (nem. Militärverwaltung in Serbien), dok su marionetske srpske vlade bile odgovorne nemačkoj vojnoj administraciji, koja je često imala paralelne lance komandovanja i kontrole, tako da su marionetski ministri bili odgovorni različitim nemačkim funkcionerima za različite aspekte.

Teritorija, granice i upravna podela[uredi - уреди]

Banovine Srbije, 1941.
Okruzi Srbije, 1941-1944.

Marionetska država Srbija je formirana na delu teritorije istorijske (predkumanovske) Srbije i području Banata, koje se nalazilo pod faktičkom upravom lokalne Nemačke nacionalne zajednice (folksdojčera), koji su kod Hitlera izdejstvovali da Banat ne okupiraju mađarske ili rumunske trupe. Na severozapadu, Srbija se graničila sa Hortijevom Mađarskom, na zapadu sa Pavelićevom Nezavisnom Državom Hrvatskom, na jugu sa italijanskim protektoratima Crnom Gorom i Albanijom, na jugoistoku sa Bugarskom i na severoistoku sa Rumunijom.

Srbija je u početku administrativno bila podeljena na tri banovine: Dunavsku sa sedištem u Smederevu, Moravsku sa sedištem u Nišu i Drinsku sa sedištem u Užicu. Uz ove banovine je postojalo i zasebno područje uprave grada Beograda. 26. decembra 1941. dolazi do ukidanja banovina i nove podele na 14 okruga. U sastavu okruga nalazio se 101 srez. Okruzi su bili sledeći:

  • Okrug Šabac
  • Okrug Valjevo
  • Okrug Užice
  • Okrug Beograd
  • Okrug Kragujevac
  • Okrug Kraljevo
  • Okrug Ivanjica
  • Okrug Veliki Bečkerek (obuhvatao je područje Banata)
  • Okrug Požarevac
  • Okrug Jagodina
  • Okrug Kruševac
  • Okrug Zaječar
  • Okrug Niš
  • Okrug Leskovac

Demografija[uredi - уреди]

Nemački propagandni plakat u okupiranoj Srbiji u slavu "reda i rada".
Nacistička pretnja Srbima uništenjem ukoliko nastave pomagati pobunjenike.

Područje Srbije imalo je oko 3.800.000 stanovnika, od čega 80% Srba. Preostalo stanovništvo sastojalo se od Nemaca, Mađara, Hrvata, Rumuna, Vlaha, Jevreja, Roma, Slovaka, Albanaca i jugoslovenskih muslimana - Bošnjaka.

Zanimljivost[uredi - уреди]

Otac NDH i otac Nedićeve Srbije je bio isti čovek u ličnosti SS generala Edmunda Veesenmayera koji dobija zadatak od Hitlera da na ruševinama Kraljevine Jugoslavije stvori dve nacističkoj Nemačkoj prijateljske države.

Literatura[uredi - уреди]

Vidi još[uredi - уреди]

Spoljašnje veze[uredi - уреди]