Turski rat za nezavisnost

Izvor: Wikipedia
Turski rat za nezavisnost
Türk süvari birliklerinin İzmire girişi.jpg
Turska vojska nakon Izmirske ofanzive ulazi u Izmir 9. septembar 1922)
Datum 19. maj 1919 – 11. oktobar 1922 (primirje) / 24. jul 1923 (mir)
Lokacija Anadolija, sjeverna Mezopotamija i Trakija
Rezultat odlučujuća turska pobjeda[1]
Zaraćene strane
Ankarska vlada

Velika narodna skupština

Saveznici

 Grčka

Armenija Armenija
Francuska Francuska

 Ujedinjeno Kraljevstvo[b]

 Italija[c]

Gruzija[d]
Otomansko Carstvo Osmansko Carstvo[e] (1919–22)

 Sjedinjene Države (mornarička podrška)[7][8][9][10][note 1]

Komandanti i vođe
Mustafa Kemal Pasha
Fevzi Pasha
Kâzım Pasha
Ali Fuat Pasha
İsmet Pasha
Francuska Henri Gouraud
Francuska Louis Franchet d'Esperey
Kraljevina Grčka Anastasios Papoulas
Kraljevina Grčka Georgios Hatzianestis
Ujedinjeno Kraljevstvo Somerset Arthur Gough-Calthorpe
Ujedinjeno Kraljevstvo Charles Harington Harington
Armenija Drastamat Kanayan
Armenija Movses Silikyan
Otomansko Carstvo Süleyman Şefik Pasha
Giorgi Kvinitadze
Sjedinjene Američke Države Mark Bristol
Snage
maj 1919: 35.000[13]
novembar 1920: 86.000 (stvaranje redovne vojske)[14]
Aug. 1922: 271,000[15][note 2]
Kraljevina Grčka 80.000 (decembar 1919)[16]
1922: 200,000[17]-250,000[18][19]

Armenija 10.150[20] (jug) i 20.000[21] (istok)
Francuska 60.000[22][23]
Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske 40,000[24]
Kraljevina Italija (1861–1946) 17.900[24]
36.000[25]
ustanici: 50,000+[26][27]
Total: 434,000 - 484,000

Žrtve i gubici
13.000 poginulih[28]
22,690 died of disease[29]
5.362 umrlih izvan borbe[29]
35.000 ranjenih[28]
7,000-22,000 Prisoners of War[30][f]

ukupno: 83.052 - 98.052

Kraljevina Grčka 19.362 poginulih
18.095 nestalih
48.880 ranjenih
4.878 umrlih izvan borbe
10.000 zarobljenih[31][note 3]

Armenija 1.100+ poginulih[39]
3.000+ zarobljenih[40]
Francuska ~7.000
ukupno: ~112,315

15.000 turskih civila ubijeno
264.000 grčkih civila ubijeno[41]
250.000 ubijenih armenskih civila[42]
ukupno: 529.000 mrtvih

    Turski rat za nezavisnost (turski: İstiklâl Harbi, doslovno "Rat za nezavisnost" ili Kurtuluş Savaşı, doslovno "Oslobodilački rat;") je naziv za niz međusobno povezanih oružanih sukoba koji su se od 1919. do 1923. vodili između turskih nacionalista okupljenih u Turski nacionalni pokret na jednoj, i država Antante na drugoj strani. Uzrok je predstavljao poraz Osmanskog Carstva u prvom svjetskom ratu, odnosno podjela njegovih teritorija među pobjedničkim silama, koja je izazvala etničke sukobe na područjima sa miješanim stanovništvom, a koji su, pak, služili kao izgovor silama Antante da okupiraju značajne dijelove Turske. Nacionalisti, na čije se čelo stavio proslavljeni vojskovođa Mustafa Kemal paša, su glavno uporište imali u unutrašnjosti Anadolije gdje je osnovana privremena vlada koja se suprotstavila ne samo savezničkim trupama, nego i osmanskom sultanu i nominalnoj turskoj vladi u Istanbulu pod britanskom okupacijom koja je 1920. potpisala mirovni sporazum u Sevresu. Nacionalisti su, zahvaljujući gerilskoj strategiji, Kemalovom vojničkom umijeću, logističkim problemima za Antantine trupe, podršci Sovjetske Rusije, kao i sve većim nesuglasicama između saveznika s vremenom stegli prevagu i sva tri važnija sukoba - sa Francuskom oko južne granice (1920 - 1921), novostvorenom državom Armenijom (1920) oko istočne, te sa Grčkom (1919 - 1922) oko zapadne granice uspjeli riješiti u svoju korist. Rat, koji je formalno okončan sporazumom u Lausannei 1923. je imao značajne posljedice u transformaciji Turske u etnički homogenu nacionalnu državu, ukidanju kalifata i uvođenju republikanskog uređenja kojim su omogućene sekularne Ataturkove reforme 1920-ih i 1930-ih, ali i u masovnom etničkom čišćenju ne-turskog stanovništva koje dan-danas opterećuje odnose Turske sa susjednom Grčkom i Armenijom.

    V. također[uredi - уреди]

    Fusnote[uredi - уреди]

    1. Američki brodovi koji su operirali u turskim vodama od 1918. do 1924. uključuju:[11][12] USS Alden, USS Arizona, USS Noma, USS Martha Washington, USS Denebola, USS Dyer, USS Parrott, USS Barker, USS Du Pont, USS Whipple, USS Roper, USS Fox (DD-234), USS Gregory (DD-82), USS Luce, USS Manley (DD-74), USS Tattnall (DD-125), USS Humphreys (DD-236), USS Sands (DD-243), USS Sturtevant (DD-240), USS McFarland (DD-237), USS Kane (DD-235), USS Hatfield (DD-231), USS Bainbridge (DD-246), USS Barry (DD-248).
    2. U augustu 1922. Turska vojska se sastojala od 23 pješadijske divizije i 6 konjičkih divizija. Zajedno sa 3 pješadijske, 5 oslabljenih graničnih, 3 konjičke pukovnije i 1 konjička brigadom imala je ekvivalent od 24 pješadijske i 7 konjičkih divizija (ukupno 271.403 ljudi). Trupe su u Anadoliji bile raspoređene na sljedeći način:[15] Istočni front: 2 pješadijske divizije, 1 konjička divizije, utvrđena područja Erzurum i Kars i 5 graničnih pukovnija (29.514 ljudi); El-Cezirski front (jugoistočna Anadolija, istočna oblast rijeke Eufrat): 1 pješadijska divizija i 2 konjičke pukovnije (10.447 ljudi); područje Centralne armije: 1 pješadijska divizija i 1 konjićka brigada (10.000 ljudi); komanda Adane : 2 bataljona (500 ljudi); Gaziantepsko područje: 1 pješadijska i 1 konjička pukovnija (1.,000 ljudi); Jedinice unutrašnje oblasti i institucije: 12.000 ljudi; Zapadni front: 18 pješadijskih divizija i 5 konjićkih divizija, sa nezavisnim brigadama i pukovnijama ukupno 19 pješadijskih i 5,5 konjičkih divizija (207.942 ljudi).
    3. Prema nekim turskim procjenama bilo je najmanje 120.000-130.000 gubitaka.[32] Zapadni izvori navode 100.000 mrtvih i ranjenih,[33][34] sa ukupno 200.000 gubitaka, s obzirom da je 100.000 gubitaka zabilježeno samo u augustu i septembru 1922.[35][36][37] Materijalni gubici su također bili znatni za vrijeme rata.[38]

    Izvori[uredi - уреди]

    1. Chester Neal Tate, Governments of the World: a Global Guide to Citizens' Rights and Responsibilities, Macmillan Reference USA/Thomson Gale, 2006, p. 205.
    2. Stanley E. Kerr: The Lions of Marash: Personal Experiences with American Near East Relief, 1919-1922, SUNY Press, 1973, ISBN 978-1-4384-0882-8, page 68
    3. Western Society for French History. Meeting, Proceedings of the ... Annual Meeting of the Western Society for French History (Volume 24), New Mexico State University Press, 1996, p. 206.
    4. Briton Cooper Busch: Mudros to Lausanne: Britain's Frontier in West Asia, 1918-1923, SUNY Press, 1976, ISBN 0-87395-265-0, p. 216.
    5. "British Indian troops attacked by Turks; thirty wounded and British officer captured-- Warships' guns drive enemy back," New York Times (June 18, 1920).
    6. "Allies occupy Constantinople; seize ministries; Turkish and British Indian soldiers killed in a clash at the War Office," New York Times (March 18, 1920).
    7. Jack Sweetman: American Naval History: An Illustrated Chronology of the U.S. Navy and Marine Corps, Volume 3, 1775-Present, Naval Institute Press, 2002, ISBN 1-55750-867-4, p. 132.
    8. "Smyrna is taken away from Turkey," New York Times (May 17, 1919).
    9. "90 casualties in Samsun," New York Times (June 12, 1922).
    10. Burning of the French Transport Vinh-Long, 16 December 1922, Department of the Navy - Naval Historical Center.
    11. Henry Putney Beers; Robert Greenhalgh Albion; E. J. Leahy; R. H. Bahmer: U.S. Naval Detachment in Turkish Waters, 1919-1924, Office of Records Administration, Administrative Office, Navy Department, 1943.
    12. Hulki Cevizoğlu, 1919'un Şifresi (Gizli ABD İşgalinin Belge ve Fotoğrafları), Ceviz Kabuğu Yayınları, 2007, ISBN 975-6613-23-8, pp. 64-65
    13. Ergün Aybars, Türkiye Cumhuriyeti tarihi I, Ege Üniversitesi Basımevi, 1984, pg 319-334 ((tr))
    14. Turkish General Staff, Türk İstiklal Harbinde Batı Cephesi, Edition II, Part 2, Ankara 1999, p. 225
    15. 15.0 15.1 Celâl Erikan, Rıdvan Akın: Kurtuluş Savaşı tarihi, Türkiye İş̧ Bankası Kültür Yayınları, 2008, ISBN 9944-88-447-2, page 339. ((tr))
    16. Arnold J. Toynbee/Kenneth P Kirkwood, Turkey, Benn 1926, p. 92
    17. History of the Campaign of Minor Asia, General Staff of Army, Directorate of Army History, Athens, 1967, p. 140: on June 11 (OC) 6,159 officers, 193,994 soldiers (=200,153 men)
    18. A. A. Pallis: Greece's Anatolian Venture - and After, Taylor & Francis, p. 56 (footnote 5).
    19. "When Greek meets Turk; How the Conflict in Asia Minor Is Regarded on the Spot - King Constantine's View," T. Walter Williams, New York Times, September 10, 1922.
    20. T.C. Genelkurmay Başkanlığı Harp Tarihi Dairesi Resmî Yayınları, Türk İstiklal Harbi: Güney Cephesi, Edition 4, Ankara 1966, pg 47
    21. Anahide Ter Minassian: La république d'Arménie. 1918-1920 La mémoire du siècle., éditions complexe, Bruxelles 1989 ISBN 2-87027-280-4, pg 220
    22. Isaiah Friedman: British Miscalculations: The Rise of Muslim Nationalism, 1918-1925, Transaction Publishers, 2012, ISBN 1-4128-4710-9, page 239
    23. Charles à Court Repington: After the War, Simon Publications LLC, 2001, ISBN 1-931313-73-3, page 67
    24. 24.0 24.1 Ronald L. Tarnstrom: Balkan battles, Trogen Books, 1999, ISBN 0-922037-14-0, page 107
    25. According to: Red Army invasion of Georgia
    26. Milli Mücadelede İç Ayaklanmalar, Yunus Kobal, Hacettepe University
    27. Aybars, 1984, pg 262-290
    28. 28.0 28.1 Kate Fleet, Suraiya Faroqhi, Reşat Kasaba: The Cambridge History of Turkey Volume 4, Cambridge University Press, 2008, ISBN 0-521-62096-1, p. 159.
    29. 29.0 29.1 Sabahattin Selek: Millî mücadele - Cilt I (engl.: National Struggle - Edition I), Burçak yayınevi, 1963, page 109. ((tr))
    30. Ahmet Özdemir, Savaş esirlerinin Milli mücadeledeki yeri, Ankara University, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Edition 2, Number 6, 1990, pg 328-332
    31. Σειρά Μεγάλες Μάχες: Μικρασιατική Καταστροφή (Νο 8), συλλογική εργασία, έκδοση περιοδικού Στρατιωτική Ιστορία, Εκδόσεις Περισκόπιο, Αθήνα, Νοέμβριος 2002, σελίδα 64 ((grč.))
    32. Ali Çimen, Göknur Göğebakan: Tarihi Değiştiren Savaşlar, Timas Yayınevi, ISBN 975-263-486-9, 2. Cilt, 2007, sayfa 321 ((tr))
    33. Stephen Vertigans: Islamic Roots and Resurgence in Turkey: Understanding and Explaining the Muslim Resurgence, Greenwood Publishing Group, 2003, ISBN 0-275-98051-0, page 41.
    34. Nicole Pope, Hugh Pope: Turkey Unveiled: A History of Modern Turkey, Overlook Press, 2000, ISBN 1-58567-096-0, page 58.
    35. Stephen Joseph Stillwell, Anglo-Turkish relations in the interwar era, Edwin Mellen Press, 2003, ISBN 0-7734-6776-9, page 46.
    36. Richard Ernest Dupuy, Trevor Nevitt Dupuy, The Harper encyclopedia of military history: from 3500 BC to the present, ISBN 0-06-270056-1, HarperCollins, 1993, page 1087
    37. Revue internationale d'histoire militaire - Issues 46-48, University of Michigan, 1980, page 227.
    38. Robert W.D. Ball: Gun Digest Books, 2011, ISBN 1-4402-1544-8, page 237
    39. Pars Tuğlacı: Tarih boyunca Batı Ermenileri, Pars Yayın, 2004, ISBN 975-7423-06-8, p. 794.
    40. Christopher J. Walker, Armenia: The Survival of a Nation, Croom Helm, 1980, p. 310.
    41. Death by Government, Rudolph Rummel, 1994.
    42. Armenia : The Survival of a Nation, Christopher Walker, 1980.