Etničko čišćenje

Izvor: Wikipedia
Etničko čišćenje Jermena tokom genocida nad Jermenima 1915.

Etničko čišćenje (ili samo čišćenje) je eufemistički izraz kojim se opisuju nasilne akcije koje za cilj imaju uklanjanje određene etničke zajednice, u pravilu manjinske, u cilju postizanja etničke homogenosti na određenoj teritoriji, a koje uključuju razne oblike nasilja - od ubistva, silovanja, mučenja i zastrašivanja do nasilnog proterivanja.

Ovaj termin je ušao u globalnu upotrebu tokom jugoslovenskih ratova 1990-ih.

Nastanak termina[uredi - уреди]

Termin etničko čišćenje ušao je u široku upotrebu u svetskim medijima počev od 1992, a u vezi sa nasilnim preseljenjima koja su pratila ratove na teritoriji bivše SFRJ. Ovaj termin potiče iz srpsko-hrvatskog jezika.

Jedna od mnogobrojnih uništenih kuća tokom ratova u Jugoslaviji.

Vuk Karadžić upotrebljava reč očistiti da opiše šta se desilo sa Turcima (odnosno muslimanima) u Beogradu nakon što su srpski ustanici zauzeli grad 1806.[1] Ovo je jedna od najranijih upotreba termina čišćenje u značenju etničkog čišćenja.

Čišćenje granica (rus. очистка границ) je izraz koji je korišćen 1930-ih u SSSR-u za uklanjanje i preseljenje Poljaka iz pograničnih oblasti.[2] Nacistička administracija u hitlerovskoj Nemačkoj koristila je sličan termin za opis oblasti lišenih jevrejskog stanovništva nem. judenrein, „čisto od Jevreja“.

Početkom Drugog svetskog rata, 1941, u zapisima hrvatskog ustaškog oficira Viktora Gutića, kao i u knjizi „Homogena Srbija“, ideologa četničkog pokreta Stevana Moljevića, pominje se čišćenje teritorije od neželjenih elemenata - stanovništva. Tokom tog rata, ustaški režim NDH je u praksi sprovodio velike akcije proterivanja i/ili likvidacije neželjenih etničkih grupa (Srba, Jevreja, Roma), koje su nekad označavane kao čišćenje. Četnici su, s druge strane, sprovodili masovne likvidacije nesrpskog stanovništva na teritorijama pod svojom kontrolom.

U memorandumu Vase Čubrilovića "Manjinski problem u novoj Jugoslaviji" iz 1944. godine se prvi put u srpskohrvatskom jeziku upotrebljava termin “etnički čist”.[3]

Sovjetski Savez[uredi - уреди]

Prema nekim procjenama, tijekom Staljinove vladavine, oko 6 milijuna ljudi je raseljeno u Sovjetskom Savezu od 1920-ih do 1950-ih, kako bi se stanovništvo izmiješalo te tako nijedan narod ne bi bio homogen, što je on smatrao umanjivanjem prijetnje sovjetskoj državi. Nakon njegove smrti, Nikita Hruščov je 1956. osudio deportacije te je takva praska ukinuta.

Etničko čišćenje u jugoslavenskim ratovima[uredi - уреди]

Pred početak jugoslovenskih ratova, odnosno neposredno pred početak i za vreme antibirokratske revolucije u drugoj polovini 1980-ih, mediji u Beogradu su sistematski optuživali Albance u SAP Kosovo, a posredno i tadašnje pokrajinske vlasti, da su odgovorni za tadašnji egzodus Srba i Crnogorca iz Pokrajine, odnosno da postoji dobro organizovani separatistički pokret čiji je cilj etnički čisto Kosovo. Isti izraz koristi i Nafi, fiktivni lik ekstremnog albanskog separatista u igranom filmu Opasni trag iz 1984. godine, kako bi opisao ciljeve svoje terorističke organizacije.

Etničko čišćenje u BiH[uredi - уреди]

Etničko čišćenje Srebrenice je uključivalo i fizičku likvidaciju.

Tadeuš Mazovjecki, bivši predsednik poljske vlade, koga su Ujedinjene Nacije imenovale za opunomoćenog izaslanika za ljudska prava u bivšoj Jugoslaviji, u svom izveštaju iz 1992. izričito je ukazao da etnička čišćenja u Bosni nisu bila posledica nego cilj rata.[4] On je napravio razliku između dva načina vođenja rata:

  • diskriminacije i zločina, koje su činile sve strane i
  • etničkog čišćenja, koje su pre svega sprovodili Srbi.

U izvještaju UN se kaže da je etničko čišćenje od strane srpskih snaga bilo "sistematsko i očigledno dobro planirano".[5] Za najbrutalnije vidove «etničkog čišćenja» na početku rata u BiH odgovorne su paravojne jedinice. Dve jedinice koje su odigrale veliku ulogu u etničkom čišćenju u BiH su "Četnici" Vojislava Šešelja i "Tigrovi" Željka Ražnjatovića Arkana.[5] Ove paravojne jedinice su pokrenule operacije iz Republike Srbije, gde su se nalazili njihovi kampovi za obuku.[5] Noel Malcolm takođe ocjenjuje da etničko čišćenje u BiH nije bilo samo popratna ratna pojava, već zapravo glavni dio političkog plana koji je trebalo ostvariti ratnim sredstvima, naime stvaranje homogenih srpskih područja koja će se na kraju moći pripojiti drugim srpskim područjima, pa i samoj Srbiji, kako bi se stvorila Velika Srbija.[6]

Optuženo je i nekoliko hrvatskih generala i ratnih vođa za učešće u udruženom zločinačkom pothvatu sa ciljem da etnički očiste dijelove Bosne i Hercegovine, koju je trebalo priključiti "Velikoj Hrvatskoj".[7]

Etničko čišćenje u Hrvatskoj[uredi - уреди]

Prema navodima tužilaštva Suda za ratne zločine na prostoru bivše Jugoslavije, tokom rata u Hrvatskoj oko 160,000 Hrvata je bilo proterano sa teritorija pod kontrolom srpskih snaga.[8] Za nedjela etničkog čišćenja koje su počinili srpski dobrovoljci i JNA za vrijeme rata u Hrvatskoj bio je osuđen vođa pobunjenih Srba Milan Martić[9], kao i mnogi drugi politički i vojni lideri.

Takođe, haško tužiteljstvo smatra da je udruženi zločinački pothvat hrvatskog vođstva bio na delu za vrijeme akcije "Oluja".[10] Vijeće je zaključilo da su hrvatske vojne snage i Specijalna policija počinili veliki broj zločina nad civilnim stanovništvom, u okviru udruženog zločinačkog pothvata koji je imao za cilj trajno uklanjanje srpskog stanovništva s područja Krajine, silom ili prijetnjom silom, što je predstavljalo i uključivalo deportaciju, prisilno premještanje i progon putem uvođenja restriktivnih i diskriminacijskih mjera, protupravnih napada na civile i civilne objekte, deportaciju i prisilno premještanje.[11]

Etničko čišćenje na Kosovu[uredi - уреди]

Datoteka:Kosovar Albanian refugees.jpg
Kosovski Albanci napuštaju Jugoslaviju tokom operacije Potkovica, april 1999.

Prema presudi Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju "kosovskoj šestorki", srpske snage su u proleće 1999. "na organizovan način, uz značajnu upotrebu državnih resursa" sproveli široku kampanju nasilja nad albanskim civilima, s ciljem da ih proteraju sa Kosova i tako održe političku kontrolu Beograda nad pokrajinom.[12] U okviru kampanje nasilja, Albanci su masovno proterivani iz svojih domova, ubijani, seksualno zlostavljani, dok su njihovi verski objekti uništavani.[13]

Predsedavajući sudija Ijan Bonomi je izričući presudu rekao da su "Hotimične akcije tih snaga tokom te kampanje izazvale odlazak najmanje 700.000 Albanaca sa Kosova u kratkom vremenskom periodu od kraja marta do početka juna 1999".[12]

Kada je nakon 78 dana NATO bombardovanja Srbija bila primorana da se povuče sa Kosova, proterani Albanci su se vratili, ali su mnogi kosovski Srbi proterani.

Izvori[uredi - уреди]

  1. Judah, Tim (1997). The Serbs: History, Myth and the Destruction of Yugoslavia. New Haven and London: Yale University Press. str. 75. 
  2. Martin, Terry (1998). The Origins of Soviet Ethnic Cleansing. The Journal of Modern History 70 (4), 813-861. pg. 822
  3. Vladimir Petrović: Manjinski problem u novoj Jugoslaviji
  4. Holm Zundhausen, Istorija Srbije od 19. do 21. veka
  5. 5.0 5.1 5.2 The policy of ethnic cleansing
  6. Povijest Bosne - Noel Malcolm
  7. Maratosnko svjedočenje Slobodana Praljka
  8. Atrocities in Yugoslavia unraveled much later
  9. MKSJ Presuda
    Thus, the threat clearly expressed in Milan Martić's ultimatum in Kijevo was carried out in the territory of the SAO Krajina through the commission of widespread, grave crimes. This created an atmosphere of fear in which the further presence of Croats and other non-Serbs in the SAO Krajina was made impossible. The Trial Chamber has therefore concluded that the displacement of the Croat and other non-Serb population which followed these attacks was not merely the consequence of military action, but in fact its primary objective.
  10. Haag dokazuje "udruženi zločinački poduhvat" transkriptima s Brijuna
  11. Međunarodni sud Gotovinu i Markača proglasio krivim a Čermaka oslobodio krivice
  12. 12.0 12.1 Zločinački poduhvat protiv Albanaca državnim resursima (dobavljeno 6.6.2009)
  13. Presude "kosovskoj šestorki" (dobavljeno 28.12.2009.)

Vidi još[uredi - уреди]

Vanjske veze[uredi - уреди]