Jugoslovenska narodna armija

Izvor: Wikipedia
Jugoslavenska narodna armija
Logo of the JNA.svg
Utemeljena 22. prosinca 1941.
Raspuštena 20. svibnja 1992.
Grane
Vodstvo
Savezni sekretar za narodnu obranu Popis saveznih ministara obrane SFRJ
Povezani članci
Činovi Činovi u oružanim snagama SFRJ

Jugoslovenska narodna armija (22. decembar 195120. maj 1992) je predstavljala glavnu oružanu snagu Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije.

Osnivanje jedinica pre JNA i nazivi[uredi - уреди]

Tokom Drugog svetskog rata osnovana je 22. decembra 1941. godine u mestu Rudo Prva proleterska NOU brigada Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije (skraćeno NOVJ), kao deo partizanskih jedinica. Sa krajem Drugog svetskog rata 1945. godine NOVJ dobija naziv Jugoslovenska armija (skraćeno JA). Konačni naziv - Jugoslovenska Narodna Armija (skraćeno JNA) - dobija deset godina nakon osnivanja, decembra 1951.

Istorija[uredi - уреди]

Vrhovni komandant JNA bio je Josip Broz Tito, predsednik SFRJ. Posle njegove smrti 1980. godine JNA je imala kolektivnog vrhovnog komandanta, Predsedništvo SFRJ.

Organizacija[uredi - уреди]

JNA se sastojala od vidova, rodova i službi. Vidovi su bili: kopnena vojska, ratno vazduhoplovstvo, protivvazdušna odbrana i ratna mornarica. Rodovi su bili: pešadija, artiljerija, artiljerijski-raketne jedinice protivvazdušne odbrane (u sva tri vida JNA), oklopne jedinice, inžinjerija, ABH odbrana, veza i granične jedinice. Službe u JNA bile su: tehnička služba, građevinska služba, intedantska služba, saobraćajna služba, vazduhoplovno-tehnička služba, organi bezbednosti i vojna policija, sanitetska služba, veterinarska služba, finansijska služba, administrativna služba, pravna služba, geodetska služba, muzička služba i informatika u OS. Krajem 80-ih godina VOJIN (Vazdušno osmatranje, javljanje i navođenje) postao je rod vojske.

Vojna obaveza u JNA bila je opšta. Sastojala se od regrutne obaveze, obaveze služenja vojnog roka, i služenja u rezervnom sastavu. U socijalističkoj Jugoslaviji postojao je sistem opštenarodne odbrane i društvene samozaštite, pa je tako JNA bila "zajednička oružana sila svih naroda i narodnosti i svih radnih ljudi i građana SFRJ". Pripadnikom oružanih snaga smatrao se svaki građanin "koji sa oružjem u ruci učestvuje u otporu protiv napadača". Služenje vojnog roka u JNA trajalo je godinu dana.

Kopnena vojska[uredi - уреди]

Kopnena vojska je po brojnosti bila najveći vid JNA. Imala je oko 140.000 aktivnih vojnika (uključujući 90.000 regruta), a mogla je u ratnim okolnostima da mobilizuje preko milion rezervista. Rezervne snage su bile organizovane po republičkim linijama u snage Teritorijalne odbrane i u ratnim prilikama bile bi potčinjene Vrhovnoj komandi JNA kao integralni deo odbrambenog sistema. Teritorijalnu odbranu činili su bivši regruti koji su povremeno pozivani na vojne vežbe.

Tenkovske i oklopne brigade[uredi - уреди]

Tenkovske brigade JNA su se sastojale iz dva ili tri bataljona. Koristile su oko 1000 sovjetskih tenkova T-54 i T-55, 70 sovjetskih T-72, oko 450 jugoslovenskih M-84 i nekoliko američih M-47 tenkova. Tenkovske jedinice su bile najzastareliji deo JNA. Tenkovi T-54/T-55 su bili glavni tenkovi tokom 1960ih. Domaći tenkovi M-84 (poboljšane verzije sovjetskih tenkova T-72 izrađivani pod licencom u Jugoslaviji) su isporučeni JNA krajem 1970ih i 1980ih. JNA je takođe imala rezerve starih sovjetskih T-35/T-85 i američkih Šerman tenkova iz Drugog svetskog rata.

JNA je imala više od 400 borbenih vozila pešadije M80, 500 vozila BVP M-80A i 300 oklopnih transportera koji su se proizvodili u Jugoslaviji. Pešadija je koristila više od 200 sovjetskih oklopnih transportera BTR-152, BTR-40 i BTR-50 koji su kupljeni tokom 1960ih i 1970ih. Imala je i 100 M-3A1 poluguseničara koji su proizvedeni u Sjedinjenim Državama i mali broj novih rumunskih TAB-72 (varijanta BTR-60) oklopnih transportera. Oklopna vozila za izviđanje su brojala nekoliko starijih sovjetskih BTR-40, novih BRDM-2 i BTR-60 modela i domaća BOV i M-8 vozila.

Artiljerijske jedinice[uredi - уреди]

Artiljerija JNA je bila opremljena sovjetskim, američkim i domaćim sistemima. Od artiljerije sovjetskog porekla u JNA nalazilo se približno 1000 vučenih haubica kalibra 122 mm, topovi kalibra 130 mm, haubice/topovi od 152 mm i haubice kalibra 155 mm. U artiljerijskim baterijama nalazilo se oko 700 starijih američkih vučenih topova od 105 i 155 mm i domaći modeli M-65. Vučena artiljerija je bila vrlo važna za operacije u planinskim krajevima Jugoslavije. Artiljerija je koristila sovjetske samohodne topove od 100 mm i 122 mm i jugoslovenske samohodne topove M-7 od 105 mm, kao i preko 6.000 minobacača od 82 i 120 mm, uključujući i minobacače montirane na varijantu M-60PB standardnog oklopnog trasportera.

Artiljeija JNA je koristila nekoliko raketnih sistema uključujući 160 YMRL-32 i M-63 višecevnih bacača raketa. Arsenal JNA je uključivao četiri lansera nevođenih sovjetskih raketa zemlja-zemlja FROG-7 dometa 100 km. Prvi ovakav sistem je instaliran 1967.

Protiv-tenkovske jedinice[uredi - уреди]

Protiv-tenkovske jedinice JNA su koristile vučene protiv-tenkovske topove, beztrzajne cevi i sovjetske protiv-tenkovske vođene rakete. Od protiv-tenkovskih topova koristili su se modeli od 75, 90 i 100 mm.

Bestrzajne cevi su se izrađivale u Jugoslaviji i koristili su se modeli od 57, 82 i 105 mm. Cevi od 82 mm mogle su se montirati na oklopne transportere M-60PB.

Protiv-tenkovske vođene rakete AT-1 i AT-3 su bili sovjetske proizvodnje. Korišćene su i protiv tenkova i pešadije, ali zbog ranije proizvodnje efikasnost protiv naprednijih oklopnih jedinica je bila nesigurna. Vozilo BOV-1 se moglo opremiti sa 6 AT-3 lansera kako bi služilo kao izuzetno pokretna protiv-tenkovska platforma.

Protiv-vazdušna odbrana[uredi - уреди]

Veće jedinice JNA su imale značajnu protiv-vazdušnu pratnju, čiji je cilj bio da štiti velike koncentracije vojske od neprijateljskih vazdušnih napada. Kopnena vojska je imala četiri baterija sa raketama zemlja-vazduh i 11 pukova protiv-avionske artiljerije. Raketne jedinice su koristile sovjetske rakete SA-6, SA-7, SA-9, SA-13, SA-14 i SA-16. Sistemi kratkog dometa su takođe korišćeni u pešadiji.

Protiv-avionska artiljerija je koristila preko 5000 sistema. Od samohodnih protiv-avionski topova korišćeni su sovjetski dvostruki sistemi ZSU-57-2 od 57 mm, domaći trostruki sitemi BOV-3 od 20 mm i češki dvostruki PAST 30/2 od 30 mm. Veliki broj vučene protiv-avionske artiljerije je takođe bio u arsenalu JNA, domaćeg i stranog porekla. Priobalska artiljerija== Priobalska artiljerija je koristila i rakete zemlja-zemlja i topove. Koristila je sisteme SS-C-3 projektovane u Sovjetskom Savezu, i protiv-brodske rakete BROM koje su se montirale na kamione.

Činovi[uredi - уреди]

U JNA su postojali sledeći činovi:

Jugoslovenska Armija, Vojna policija Jugoslovensko Vazduhoplovstvo i
protiv vazdušna odbrana
Jugoslovenska Mornarica
Vrhovni Komandant
Maršal Jugoslavije
Generali
General J.N.A.
General Armije
Admiral Flote
General-Pukovnik
General-Pukovnik
Admiral
General-Potpukovnik
General-Potpukovnik
Vice Admiral
General-Major
General-Major
Kontra Admiral
Viši oficirski činovi
Pukovnik
Pukovnik
Kapetan Bojnog Broda
Potpukovnik
Potpukovnik
Kapetan Fregate
Major
Major
Kapetan Korvete
Niži oficirski činovi
Kapetan Prve Klase
Kapetan Prve Klase
Poručnik Bojnog Broda
Kapetan
Kapetan
Poručnik Fregate
Poručnik
Poručnik
Poručnik Korvete
Potporučnik
Potporučnik
Potporučnik
Viši podoficirski činovi
Zastavnik Prve Klase
Zastavnik Prve Klase
Zastavnik Prve Klase
Zastavnik
Zastavnik
Zastavnik
Niži podoficirski činovi
Stariji Vodnik Prve Klase
Stariji Vodnik Prve Klase
Stariji Vodnik Prve Klase
Stariji Vodnik
Stariji Vodnik
Stariji Vodnik
Vodnik Prve Klase
Vodnik Prve Klase
Vodnik Prve Klase
Vodnik
Vodnik
Vodnik
Vojnički činovi
Mlađi Vodnik
Mlađi Vodnik
Mlađi Vodnik
Desetar
Desetar
Desetar
Razvodnik
Razvodnik
Razvodnik

I pre raspada Jugoslavije neki od činova se nisu upotrebljavali to su:

  • Maršal Jugoslavije (pripadao samo Josipu Brozu Titu, ukinut 1980)
  • General J.N.A. (ukinut 1974, predviđen kao najviši čin koji bi bio dodeljivan Saveznom Sekretaru za Nacionalnu Odbranu, ali niko nije bio unapređen u ovaj čin)

Primeran vojnik[uredi - уреди]

U JNA se dodeljivala "Značka - Primeran vojnik",tj. onima koji su se tokom služenja vojnog roka značajno istakli u razvijanju drugarstva,bratstva i jedinstva,i savladavanju vojne obuke. Nosilac ovog priznanja imao je pravo na nošenje značke na uniformi, uručivano mu je uverenje o dodeli, a pripadalo mu je i nagradno odsustvo od 15 dana.

Značajni datumi[uredi - уреди]

Glavni članak: Praznici u SFRJ

Ukidanje[uredi - уреди]

JNA je zvanično nestala 20. maja 1992. godine proglašenjem Vojske Jugoslavije kao oružane sile Savezne Republike Jugoslavije.

Veze[uredi - уреди]

Eksterni linkovi[uredi - уреди]


Hand grenade.svg Nedovršeni članak Jugoslovenska narodna armija koji govori o vojnoj temi je u začetku. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.