Časlav Klonimirović

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Časlav Klonimirović
Prethodnik Zaharija Pribislavljević
Poreklo
Dinastija Vlastimirovići
Otac Klonimir
Porodica

Časlav Klonimirović je bio srpski vladar koji je, najverovatnije sa titulom kneza[1], vladao Srbijom tokom druge četvrtine X veka. On je poslednji poznati vladar iz dinastije Vlastimirovića, koja je Srbe dovela na Balkansko poluostrvo[2] i jedan od njenih najznačajnijih predstavnika[3]. Tokom svoje vladavine, uspeo je, uz podršku Vizantije, da obnovi srpsku državu koju su opustošili Bugari i pretvori je u jaku državu koja je mogla da parira tadašnjoj Bugarskoj[4], a smatra se da je poginuo u borbama protiv Mađara na reci Savi. Podaci o njegovom životu poznati su na osnovu dela vizantijskog cara i njegovog savremenika Konstantina Porfirogenita (913959) O upravljanju Carstvom, kao nekih legendarnih delova „Letopisa Popa Dukljanina“ za koje se smatra da se odnose na Časlava.

Poreklo i porodica[uredi - уреди | uredi izvor]

Časlav je rođen između 875. i 880. godine[5], najverovatnije u tadašnjoj prestonici Bugarske Plisci[5], u braku srpskog princa Klonimira i bugarske plemkinje. Njegov deda Strojimir, poznat po svom pečatu, bio je srednji sin kneza Vlastimira, koga je stariji brat Mutimir proterao u Bugarsku. U borbama oko vlasti, koji su zahvatili Srbiju posle Mutimirove smrti 891/892. godine, Časlavov otac Klonimir je 897. godine pokušao da iz Bugarske osvoji vlast. Iako je uspeo da zauzme prestonicu Dostiniku, poginuo je u daljim borbama protiv svog brata od strica Petra.

Vladavina[uredi - уреди | uredi izvor]

Bugarsko-vizantijski sukobi početkom X veka, uticali su i na političke prilike u tadašnjoj Srbiji. Bugarski car Simeon Veliki (893927) je zbacio 917/918. godine svog kuma Petra Gojnikovića sa vlasti, zbog njegovih navodnih veza sa Vizantijom i na njegovo mesto postavio Pavla Branovića, u pokušaju da osigura svoj uticaj u Srbiji. Međutim, Pavle je započeo vođenje provizantijske politike, što je Simeona primoralo da sa vojskom ponovo interveniše u Srbiji i dovede 921/924. godine[6] Zahariju na vlast. On se, takođe, nije dugo držao probugarske politike, zbog čega je Simeon poslao novu vojnu ekspediciju protiv Srbije, sa namerom da je trajno pokori. Borba je okončana srpskom pobedom, a Zaharija je glave i oružje dvojice bugarskih vojskovođa poslao u Carigrad, kao ratne trofeje[2].

Ovaj poraz primorao je Simeona da 924. godine[7][8][9][10] (926[5]) pošalje novu vojsku na Srbiju, koja je sa sobom vodila Časlava kao pretendenta na srpski presto. Zaharija je pred Bugarima pobegao u Hrvatsku, a njihove vojskovođe su pozvale srpske župane da dođu u njihov tabor i zakunu se na vernost Časlavu, kao novom knezu. Umesto postavljanja novog kneza, Bugari su župane zarobili, nakon čega su opustošili Srbiju, a Časlava su vratili u Bugarsku.

Simeon je umro 27. maja 927. godine, što je dovelo do velikih političkih promena na Balkanu[10][8][7]. Novi bugarski car Petar I (927969) zaključio je mir sa Vizantijom, čime je okončan višedecenijski sukob dve države.

Nakon Simeonove smrti, Časlav se vratio Srbiju i uz vizantijsku podršku[2] počeo da obnavlja kako državu, tako i vrhovnu vlast nad srpskim kneževinama[7]. Dok većina istoričara[7][8][9][10][11] prihvata Porfirogenitovu vest da je on sa četvoricom pratilaca pobegao iz Preslava u Srbiju[9], ima onih koji smatraju da je on vraćen u Srbiju u dogovoru novog bugarskog cara Petra sa vizantijskim vladarem i dedom njegove supruge Romanom I (919949), da bi organizovao državu koja bi se suprotstavila prodoru Mađara iz Panonije[5]. Takođe, mišljenja istoričara su podeljena i oko tačne godine njegovog povratka u Srbiju, tako da jedni smatraju da se vratio još 927. odnosno 928. godine[9][10], drugi da je u pitanju 931. godina[7][12], a treći smatraju da je u pitanju 933/934. godina[5][13].

Porfirogenit navodi da je Časlav u Srbiji zatekao samo pedesetak muškaraca bez žena i dece, koji su preživljavali loveći, ali istoričari odbacuju ovakav opis prilika kao nerealan[14]. On navodi da su srpske izbeglice iz okolnih zemalja (Bugarska, Hrvatska i druge) počele da se vraćaju zemlju nakon Časlavovog povratka, posebno ističući da je deo Srba pobegao iz Bugarske u Carigrad. Njih je piščev tast i savladar Roman Lakapin zaodenuo i obdario[2], nakon čega ih je poslao u Srbiju. Pored toga, vizantijski car je Časlavu pružio i finansijsku podršku, što mu je olakšalo obnavljanje i snaženje Srbije.

Smrt[uredi - уреди | uredi izvor]

Vizantijski car ne pominje kraj njegove vladavine, što većinu istoričara navodi na zaključak da je on umro nakon završetka spisa (delo je nastalo u periodu od 948. do 952. godine[9], dok su poglavlja o Južnim Slovenima završena 949. godine[11]) oko 950. godine[8] ili nakon careve smrti 959. godine tj. oko 960. godine[7][4][12][15], ali ima i drugih mišljenja koja njegovu smrt smeštaju u 943. godinu[5].

Poslednje godine Časlavove vladavine, njegove borbe sa Mađarima i pogibija, opisane su u „Letopisu Popa Dukljanina“. Iako se istoričari slažu da je to delo nepouzdano[8][5] i fantastično[11], pogotovo u delovima koji se odnose na vreme pre sredine XI veka (tj. 1040. godine[5]), smatra se da bi ovi delovi mogli biti istorijski tačni[11], pošto odgovaraju tadašnjem stanju na Balkanskom poluostrvu.

Prema navodima Letopisa, mađarski velikaš Kiš je upao sa vojskom u Bosnu i započeo pljačkanje i pustošenje te oblasti. Srpski knez je sakupio vojsku i sukobio se sa mađarskim snagama u Drinskoj županiji, pored same reke[16] (verovatno nizvodno od današnje Foče[5]). U borbama je poginuo sam Kiš, a mađarske snage su potučene do nogu. Kišova udovica je nakon toga zatražila od mađarskog kralja[17] vojsku, da bi osvetila smrt svog muža. On joj je dao veliku vojsku sa kojom se uputila u Srem (današnja Mačva[11]) i u iznenadnom noćnom napadu na srpski logor, Mađari su zarobili Časlava. Prema naredbi Kišove udovice, Časlavu i svim njegovim srodnicima[16], koji su takođe zarobljeni, su zavezane noge i ruke, nakon čega su živi bačeni u reku Savu.

Nakon Časlavove smrti, njegova država se raspala na manje kneževine, koje su nastavile svoje postojanje nezavisno jedne od drugih.

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Konstantin Porfirogenit kao titulu srpskih vladara koristi antičkogrčki termin arhont, za koji se smatra da u slučaju srpskih vladara odgovara tituli kneza ((Božidar Ferjančić), „Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije II“ (fototipsko izdanje originala iz 1959), Beograd, 2007. ISBN 978-86-83883-08-0 ). U „Letopisu Popa Dukljanina“ se navodi da je Časlav nosio titulu kralja, ali istoričari odbacuju taj podatak kao izmišljen.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Konstantin Porfirogenit, O upravljanju Carstvom , (glava 32.)
  3. Istoričari (Stanojević, Živković) na osnovu toga da mu je u „Letopisu Popa Dukljanina“ posvećeno najviše prostora od svih ranih vladara smatraju da je Časlavljeva vladavina ostavila dubokog traga u srpskom narodu, pošto se uspomena na nju očuvala do XII veka kada je Letopis pisan, kao i to da su tek uspesi Nemanjića uspeli da potisnu u zaborav doba njegove vlasti.
  4. 4,0 4,1 Alexander Kazhdan (editor), „The Oxford Dictionary of Byzantium“, Oxford, 1991. ((en))
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 Tibor Živković, „Portreti srpskih vladara (IX-XII)“ , Beograd, 2006. ISBN 86-17-13754-1
  6. Istoričari različito tumače značenje Porfirogenitovih reči, pošto on dva puta pominje da je prošlo tri godine, ne pojašnjavajući da li je u pitanju jedan isti period ili dva različita.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 Stanoje Stanojević, Istorija srpskoga naroda (treće izdanje, reprint izdanja iz 1926), Beograd, 1989. ISBN 86-83639-01-0
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Andrija Veselinović Radoš Ljušić, „Srpske dinastije“ , Novi Sad, 2001. ISBN 86-83639-01-0
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 (Božidar Ferjančić), „Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije II“ (fototipsko izdanje originala iz 1959), Beograd, 2007. ISBN 978-86-83883-08-0
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 Georgije Ostrogorski, „Istorija Vizantije“ (II fototipsko izdanje originala 1959), Beograd, 1993.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 Grupa autora, Istorija srpskog naroda I , Beograd, 1981.
  12. 12,0 12,1 Vladimir Ćorović, „Istorija srpskog naroda“ (rukopis iz 1941), Beograd, 1989. ISBN 86-13-00389-8 (Srbi između Vizantije, Hrvatske i Bugarske)
  13. Runciman, A history of the First Bulgarian Empire, p. 185
  14. Relja Novaković, „Gde se nalazila Srbija od VII do XII veka“ , Beograd, 1981.
  15. Grupa autora, „Istorija Mađara“, Beograd 2002. ISBN 86-7102-035-5
  16. 16,0 16,1 Anonimni sveštenik, Letopis Popa Dukljanina , (tekst Letopisa)
  17. Mađarskim plemenima su tada vladali tzv. veliki veziri, a u Časlavovo doba vladali su Zolta, Fajs i Takšonj.

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]

Primarni izvori
Naučni radovi
Prethodnik:
(Zaharija Pribislavljević)
Knez Srbije Nasljednik:
(Država se raspala)