1834.

1834.. po kalendarima
Gregorijanski	1834.. (MDCCCXXXIV)
Ab urbe condita	2587.
Islamski	1249–1250.
Iranski	1212–1213.
Hebrejski	5594–5595.
Bizantski	7342–7343.
Koptski	1550–1551.
	Hindu kalendari
• Vikram Samvat	1889–1890.
• Shaka Samvat	1756–1757.
• Kali Yuga	4935–4936.
	Kineski
• Kontinualno	4470–4471.
• 60 godina	Yang Drvo Konj; (od kineske Ng.)
Holocenski kalendar	11834.
	p • r • u
	Podrobnije: Kalendarska era

Milenijum:	2. milenijum
Vjekovi:	18. vijek – 19. vijek – 20. vijek
Decenija:	1800-e 1810-e 1820-e – 1830-e – 1840-e 1850-e 1860-e
Godine:	1831 1832 1833 – 1834 – 1835 1836 1837

Ovo je članak o godini 1834.

Godina 1834. (MDCCCXXXIV) bila je redovna godina koja počinje u srijedu po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u ponedjeljak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).

Događaji

Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

1. 1. - Stupio na snagu Nemački carinski savez (Zollverein) - osamnaest nemačkih država, bez Austrije.
2. 1. (21. 12. 1833. po j.k.) - Knez Miloš je primio od beogradskog vezira beogradski đumruk (carinu).^[1]
< 6. 1. - Srušen je šanac Ćuprija, prema odredbi novog hatišerifa - tu su se nalazili "zli Arnauti", koji su često napadali okolinu.^[1]
17. 1. (5. 1. po j.k.) - U Kragujevcu izašle "Novine srbske", prvi informativni list štampan u Srbiji, službeno glasilo kneževine. Prvi urednik bio Dimitrije Davidović, osnivač „Novina serbskih“ u Beču.
27. 1. - Liberalni švajcarski kantoni donose Badenski članak za kontrolu rimokatoličke crkve koja se tomo oštro protivi.
januar? - Portin komesar Ćašif-efendija poslat u Sokosku nahiju u Podrinju, gde se desetak muslimanskih sela odbija iseliti^[2] - Miloš na leto šalje Vula Gligorijevića.
1. 2. - Neuspeli Mazzinijev ustanak u Pijemontu, u kome je učestvovao i mladi Giuseppe Garibaldi.
13 - 17. 2. (1 - 5. 2. po j.k.) - Narodna skupština u Kragujevcu. Saopšten je hatišerif od prošlog novembra (priključenje novih krajeva; danak sultanu je određen na 2,3 miliona groša; Turci u varošima oko carskih gradova, tj. tvrđava, osim Beograda, moraju prodati imanja ili iseliti se u roku od pet godina^[3]).
- Kneževina Srbija podeljena u pet velikih serdarstava (koja se nisu dugo održala): podunavsko (sedište Beograd, serdar Joksa Milosavljević), mačvansko (Šabac, Vule Gligorijević), raško (Čačak, Jovan Obrenović), rasinsko (Jagodina, Mileta Radojković) i timočko (Negotin, Stevan Stojanović). U ovo doba naziv "nahija" zamenjen sa "okružje"^[4].
februar - Posredstvom trebinjskog Hasan-bega Resulbegovića dogovoren mir između Crne Gore i hercegovačkog pašaluka, ali ubrzo ponovo dolazi do graničnih sukoba i pljačke^[5].
februar - Robert Owen organizuje Velike nacionalne konsolidovane sindikate u Londonu.
25. 2. - Knez Miloš Obrenović doneo naredbu o izmeštanju svih radnji za promet eksplozivnim materijama van gradskog jezgra - početak organizovane zaštite od požara u Srbiji.
2. 3. - U Dalmaciji ubijen unijatski sveštenik Petar Krička, namesnik Lilienberg će ubrzati podizanje unijatskih crkava^[6].
4. 3. - Derventski paroh Jovica Ilić diže pobunu ("Pop-Jovičina buna") koja je ubrzo ugušena^[7].
6. 3. - Grad York inkorporiran kao Toronto.
28. 3. - Kongres SAD ukorio predsednika Jacksona zbog povlačenja fondova iz Banke SAD (obrisano 1837).

April/Travanj – Jun/Lipanj

9. 4. - Druga pobuna lionskih tkača svile - u krvavoj nedelji će poginuti stotine ljudi.
22. 4. - Četvorna alijansa (Francuska, Britanija, Portugal, Španija) u korist kraljica u Portugalu i Španiji.
april - Alexandru II Ghica postaje knez Vlaške (do 1842.), nakon šestogodišnje ruske vojne uprave.
april? - Podgorički i spuški Turci napadali selo Jastreb, Njegoš im vraća odsečene glave kao gest dobre volje^[8].
april-jul - U Srbiji osnovana "popečiteljstva": "pravosudije i prosveštenije" (Lazar Teodorović), "vnutrena (policajna) djela" (Đorđe Protić), "vojena djela" (Toma Vučić-Perišić), "financijalna djela" (Koca Marković), "inostrana djela" (Dimitrije Davidović) - bave se administracijom a vlast ostaje knezu Milošu^[9]^[10].
maj - Izbija Arapska pobuna u Palestini protiv egipatske vlasti - ugušena do avgusta, svaki peti muškarac poginuo, deportovan ili pobegao iz zemlje.
16. 5. - Portugalski građanski rat: Bitka kod Asseiceire je odlučujuća pobeda lojalista kraljice Marije II - deset dana kasnije Koncesija iz Evoramontea kojom se Miguel I odriče prestola i odlazi u egzil (ali se ubrzo odriče potpisa).
26. 5. (14. 5. po j.k.) - Francuski diplomata Boa-le-Kont (Charles-Joseph-Edmond de Bois-Le-Comte) posetio kneza Miloša u Topčideru^[11]. O svom boravku u Srbiji će ostaviti zapise, npr. kaže da je "tek pre neki mesec" knez naredio kneginji da sedi sa njim za stolom, što žene inače ne smeju.^[12]
28. 5. - Srpski jezik uveden kao službeni u prepisci sa turskim vlastima, kada je Knez Miloš vratio jedno vezirovo pismo napisano turskim.
7. 6. - Grčki general Teodoros Kolokotronis osuđen na smrt zbog navodne izdaje (pomilovan sledeće godine).
13. 6. (1. 6. po j.k.) - Spasovska skupština u Kragujevcu - knez Miloš proglasio zakonitost da je seljačka baština posed srpskih seljaka, ukidaju se zaostale spahijske obaveze^[13].
21. 6. - Cyrus McCormick dobio američki patent za mehaničku žetelicu (sa konjskom vučom).

Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

9. 7. - Hrvatski narodni preporod: dozvoljene novine na hrvatskom jeziku.
15. 7. - Španska inkvizicija ukinuta kraljevskim dekretom.
jul - Narodna vojska stiže u Azbukovicu i proteruje muslimane^[14]. Isto se dešava u Krupnju^[15], Rađevini i Jadru (prošlogodišnji hatišerif je odredio pet godina za iseljenje muslimana iz uvećane Kneževine Srbije)^[16]. Muhadžiri odlaze u Zvornički sandžak, ostaju samo Mali Zvornik i Sakar (do 1878)^[2]^[17].
1. 8. - Ukinuto ropstvo u većem delu Britanske imperije.
6. 8. - Sveštenik Vuk Popović postavljen za prvog nastavnika pravoslavne veronauke u višoj osnovnoj školi u Kotoru (pravoslavna deca ranije išla na katoličku veronauku)^[18].
12. 8. - Antikatolički neredi u blizini Bostona, spaljen samostan Uršulinki.
12. 8. - Dodatni akt u Brazilu, povećana autonomija provincija.
14. 8. - Poor Law Amendment Act 1834 vodi osnivanju radnih domova (Workhouse) kao jedinih mesta za pomoć siromašnima u Engleskoj.
15. 8. - Zakonom omogućeno osnivanje kolonije Južna Australija.

Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

oktobar - Imam Šamil dolazi na čelo Kavkaskog Imamata.
4. 10. - Otvorena zgrada Hrvatskog narodnog kazališta u Zagrebu.
16. 10. - Izgorjela Westminsterska palača, uključujući Kapelu sv. Stjepana u kojoj se okupljao Donji dom Parlamenta, prostorije Doma lordova i umjetnički vrijednu Oslikanu dvoranu. Novi parlamenarni domovi završeni 1852.
20. 10. - Ljudevit Gaj najavljuje "Novine Horvatske" i "Danicu" (izlaze u siječnju).
23. 10. - Umro je iranski šah Fateh Ali-šah Kadžar, nasljeđuje ga unuk Muhamed-šah (do 1848). Prvo mora suzbiti stričeve koji pretendiraju na prijestolje, u čemu ima britansku i rusku podršku.
27. 10. - Prvi karlistički rat: Bitka kod Alegría de Álave je karlistička pobeda u Španiji.
30. 10. (18. 10. po j.k.) - Kanonizovan Petar I Petrović Njegoš^[19].
11. 12. - U Južnoj Africi ubijen jedan poglavica čime počinje šesti Xhosa rat.
15. 12. - Bitka kod Arquijasa je pobeda liberala u Španiji.

Kroz godinu

Počinje gradnja Ivanjice.
Njegoš osnovao štampariju na Cetinju, objavljena zbirka "Lijek jarosti turske"^[20]; takođe osnovana prva osnovna škola.
1834-35 - Vuk Karadžić boravi u Crnoj Gori i Boki Kotorskoj.
Demografija Srbije: prvi popis u Kneževini - 678.192 stanovnika.
U Vučitrnu izgrađena crkva sv. Ilije.
Izlazi kajkavski koledar Danicza zagrebechka Ignaca Kristijanovića.
Pod imenom Collegio illirico-piceno obnovljen Ilirski kolegij u Loretu.
Atena postaje prijestolnica Kraljevine Grčke.
Charles Babbage počinje rad na analitičkoj mašini koju do kraja života neće dovršiti.
Charles Texier otkriva ruševine hetitske prestonice Hatuše.
Klauzius-Klapejronova jednačina.
Charles Wheatstone meri brzinu elektriciteta u provodniku.
Kuga u Aleksandriji - do 1837. se širi i u Srbiju.
Osmanlije povratile direktnu kontrolu nad Mosulom, koju je ranije imala porodica Džalili.

Rođenja

Glavni članak: :Kategorija:Rođeni 1834.

6. 2. - Ema Pukšec (alias Ilma de Murska), hrvatska operna pjevačica († 1889.)
8. 2. - Dmitrij Mendeljejev, hemičar i pronalazač († 1907)
16. 2. - Ernst Haeckel, biolog, filozof († 1919)
23. 2. - Gustav Nachtigal, istraživač Afrike († 1885)
17. 3. - Gottlieb Daimler, pionir automobila († 1900)
24. 3. - John Wesley Powell, istraživač Amerike († 1902)
24. 4. - Juraj Posilović, zagrebački nadbiskup († 1914.)
9. 7. - Jan Neruda, književnik († 1891)
11. 7. - James Abbott McNeill Whistler, slikar († 1903)
19. 7. - Edgar Degas, francuski slikar, grafičar i kipar († 1917.)
4. 8. - John Venn, matematičar († 1923)
22. 8. - Samuel Pierpont Langley, astronom, pionir avijacije († 1906)
31. 8. - Natko Nodilo, povjesničar, političar († 1912)
4. 9. - Fran Erjavec, prirodoslovac i književnik († 1887)
10. 9. - Franjo Iveković, filolog († 1914)
20. 11. - Franjo Kuhač, hrvatski etnomuzikolog i glazbeni povjesničar († 1911.)
7. 12. - Baltazar Bogišić, hrvatski znanstvenik, pravni i povijesni pisac († 1908.)
16. 12. - Léon Walras, ekonomista († 1910)
20. 12. - Károly Than, hemičar († 1908)
? - Hadži Lojo (Salih Vilajetović), bošnjački lider († 1887)

Smrti

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1834.

17. 1. - Giovanni Aldini, fizičar (* 1762)
12. 2. - Friedrich Schleiermacher, teolog (* 1768)
29. 4. - Grigore IV Ghica, bivši knez Vlaške (* 1755)
20. 5. - Gilbert du Motier de La Fayette, francuski vojnik, učesnik Američke revolucije (* 1757)
12. 7. - David Douglas, botaničar (* 1799)
25. 7. - Samuel Taylor Coleridge, pesnik (* 1772)
7. 8. - Joseph Marie Jacquard, pronalazač programabilnog razboja (* 1752)
17. 8. - Husein Gradaščević, bivši vođa Bosanaca (* 1802)
9. 9. - James Weddell, moreplovac (* 1787)
24. 9. - Pedro I od Brazila i IV od Portugala (* 1798)
23. 10. - Fateh Ali-šah Kadžar, iranski šah (* 1772)
23. 12. - Thomas Robert Malthus, ekonomista i demograf (* 1766)
? - Filip Višnjić, guslar (* 1767)
? - Turki bin Abdullah bin Muhammad, saudijski vladar (* 1755)

Reference

1 2 Srpske novine, 10. feb. 1834, str. 4
1 2 Istorija s. n. V-1, 123
↑ Srpske novine, 10. feb. 1834, str. 3-4
↑ Istorija s. n. V-1, 127
↑ Istorija s. n. V-1, 194
↑ Istorija s. n. V-2, 286
↑ Rastoder, Šabotić, p. 7-8
↑ Njegoš - Izabrana pisma, rastko.rs
↑ Istorija s. n. V-1, 126
↑ Spasojević, Danijel. Сто седамдесет година од доношења првог српског устава Arhivirano 2013-11-02 na Wayback Machine-u, arhivnis.co.rs
↑ Novine Srbske, 26. maj 1834. str. 1.
↑ "Politika", 6-9. jan. 1936
↑ Istorija s. n. V-1, 124
↑ Vasiljević, Milivoje Soko-grad, rastko.rs
↑ Đurđev, Aleksandar Crkve Krupnja, rastko.rs
↑ Rastoder, Šabotić, p. 6
↑ Istorija s. n. V-1, 360
↑ Istorija s. n. V-2, 290
↑ Ćulibrk, otac Jovan Sveti Petar Cetinjski, rastko.rs
↑ Njegoš, Lijek jarosti turske, rastko.rs

Literatura

Rastoder, Šabotić Posavska buna iz 1836. godine^{[mrtav link]}, arhivtk.com
Istorija srpskog naroda, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
- Peta knjiga prvi tom (V-1)
- Peta knjiga drugi tom (V-2)

[SrpNov1834021004-1] 1 2 Srpske novine, 10. feb. 1834, str. 4

[isn123-2] 1 2 Istorija s. n. V-1, 123

[3] Srpske novine, 10. feb. 1834, str. 3-4

[4] Istorija s. n. V-1, 127

[5] Istorija s. n. V-1, 194

[6] Istorija s. n. V-2, 286

[7] Rastoder, Šabotić, p. 7-8

[njegpisma-8] Njegoš - Izabrana pisma, rastko.rs

[9] Istorija s. n. V-1, 126

[10] Spasojević, Danijel. Сто седамдесет година од доношења првог српског устава Arhivirano 2013-11-02 na Wayback Machine-u, arhivnis.co.rs

[11] Novine Srbske, 26. maj 1834. str. 1.

[12] "Politika", 6-9. jan. 1936

[13] Istorija s. n. V-1, 124

[14] Vasiljević, Milivoje Soko-grad, rastko.rs

[15] Đurđev, Aleksandar Crkve Krupnja, rastko.rs

[16] Rastoder, Šabotić, p. 6

[17] Istorija s. n. V-1, 360

[18] Istorija s. n. V-2, 290

[19] Ćulibrk, otac Jovan Sveti Petar Cetinjski, rastko.rs

[20] Njegoš, Lijek jarosti turske, rastko.rs

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]