Lazar Hrebeljanović
Lazar Hrebeljanović (1329 - 1389) je bio srpski knez i oblasni gospodar iz 14. veka sa prestonicom u Kruševcu. Poginuo je u bici na Kosovu 1389.
Nakon smrti je postao jedna od vodećih ličnosti kosovskog kulta. Srpska pravoslavna crkva ga je proglasila za sveca i slavi ga kao svetog cara Lazara.
Sadržaj/Садржај |
Život [uredi - уреди]
Lazar Hrebljanović je sin Pripca Hrebljanovića, logoteta cara Dušana. Rođen je u Prilepcu kod Novog Brda. Oženjen je Milicom kćerkom kneza Vratka. Vratko, otac kneginje Milice, vuče porijeklo od Nemanjića (linijom loze od Vukana Nemanjića, pa preko Dmitra i Vratislava do Vratka). Knez Lazar je bio u službi cara Dušana i cara Uroša kao stavilac. Zet kneza Lazara je bio čelnik Musa.[1]
Poslije raspada Srpskog carstva gospodario je oblašću oko Novog Brda. U savezu sa bosanskim banom Tvrtkom I Kotromanićem srušio je oblasnog gospodara Nikolu Altomanovića i proširio se na Rudnik i Užice. To mu je omogućilo ekonomsko i vojno uzdizanje pa je postao najmoćniji među srpskim oblasnim gospodarima. Lazar je u mjestu zvanom Ravanica, kod Ćuprije, oko 1375. podigao svoju zadužbinu manastir Ravanica, čije je vlastelinstvo imalo 146 sela i 2 zaseoka. Knez Lazar Hrebljanović učestvovao je u pobjedi protiv Osmanlija kod Pločnika 1386., a ubijen je u bici na Kosovu polju 1389. godine.
Prvobitno je sahranjen u Prištini.
Nakon smrti [uredi - уреди]
Kneginja Milica sa sinom Stefanom Lazarevićem priznala je osmansku vlast i njihova oblast je postala osmanska vazalna zemlja. Knez Lazar i kneginja Milica su imali dva sina, Stefana (kneza i despota) i Vuka te pet kćeri. Najstarija kćerka Mara udala se za Vuka Brankovića i s njim imala tri sina – Đurđa, Grgura i Lazara. Dragana se udala za Aleksandra, sina bugarskog cara Šišmana. Jelena je postala supruga Đurđa II Stracimirovića Balšića gospodara Zete i imala je s njim sina Balšu. Ona će se kasnije udati za Sandalja Hranića Kosaču. Teodora se udala u Ugarskoj za mačvanskog bana Nikolu Gorjanskog. Najmlađa Olivera je poslije smrti oca kneza Lazara, morala da ode u harem osmanskog sultana Bajazida I.
Godine 1393. kneginja Milica se zamonašila i uzela ime Jevgenija, a uoči smrti, 1405. postala je Jefrosina.
Oko 1392. mošti kneza Lazara prenesene su iz mitropolitske crkve u Prištini u njegovu zadužbinu manastir Ravanicu, gdje su položene u hram Vaznesenja Hristova. Knez Lazar je proglašen za sveca, a tada nastaje i Žitije svetog kneza Lazara (između 1393 i 1398) nepoznatog autora. U vrijeme seobe Srba 1690. Lazareve mošti su prenesene do Sentandreje u Ugarsku, a kasnije u fruškogorski manastir Vrdnik (Nova Ravanica). Godine 1942. su prenešene u Sabornu crkvu u Beograd. Lazareve mošti su 1988. vraćene u Ravanicu.
Mit o caru Lazaru [uredi - уреди]
Srpski patrijarh Danilo III (1390—1396) je nakon Lazareve pogibije svojim pisanjem radio na stvaranju kulta kneza Lazara i kosovskog mita.
U srpskom folkloru je knez Lazar poznat kao car Lazar. Ciklus epskih pjesama veliča njegovu legendarnu mučeničku smrt sa središtem u historijskoj jezgri stvarnog događaja Kosovske bitke. Sa razvojem kosovskog kulta, Lazar Hrebeljanović postaje uzor svetog vladara koji je kao mučenik dao svoj život u borbi za veru i tako postao žitelj nebeske Srbije .
Prema ovom mitu, poraz na Kosovu polju 1389. godine nije bio poraz, jer ima dublji duhovni uzrok: „Car Lazar“ se svesno opredelio za „nebesko“ umesto „zemaljskog“ carstva.[2] Knez Lazar Hrebeljanović je u kosovskom boju svesno žrtvovao svoje "zemaljsko carstvo" da bi zadobio carstvo nebesko. Knez Lazar je time postao ovaploćenje svih onih koji su se borili za odbranu hrišćanstva i postao svetitelj, čiji primer treba slediti.[3] Njegov izbor je Srbe učinio „nebeskim narodom“, narodom izabranim od Boga.[4] U narodnoj pesmi Kneževa večera vrši se povezivanje kneza Lazara sa Isusom Hristom.
Literatura [uredi - уреди]
- Žitije svetoga kneza Lazara, (Priredio, preveo i pogovor napisao Đorđe Trifunović), Beograd 1989.
Izvori [uredi - уреди]
- ↑ Knez Lazar potvrđuje dar svoga zeta, čelnika Muse, manastiru sv. Pantelejmona u Svetoj Gori 1380/81.
- ↑ Reč carstvo se ovde upotrebljava simbolički, jer je Srbija u to vreme bila kneževina.
- ↑ Ljubinka Trgovčević, The Kosovo Myth in the First World War
- ↑ Branka Magaš, The curse of Kosovo
Vidi još [uredi - уреди]
Eksterni linkovi [uredi - уреди]
- „Srbija kneza Lazara“, dr Miladin Stevanović, Večernje novosti, feljton, 2005.
- „Knez Lazar i kosovski zavet“, Večernje novosti, feljton, 2007.
- Žitije svetog velikomučenika Lazara, cara srpskog
- Fotografija Lazarevih moštiju
- Arhiv srpske srednjovekovne baštine
| Prethodnik: Nije postojala titula. |
Knez Srbije (1371-1389) |
Naslednik: Stefan Lazarević |
| Prethodnik: Pribac Hrebeljanović |
Hrebeljanovići (1371-1389) |
Naslednik: Stefan Lazarević |
