Grad Valjevo

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Grad Valjevo
Opšte informacije
Površina (2004.)
Poljoprivredna površina ¹
Šume
905 km²
58369 ha

26503 ha
Stanovništvo (2002.) 96761 stanovnika
Prirodni priraštaj (2004.) -3,2 %
Broj naselja 78
Položaj
Administrativna jedinica
Okrug Kolubarski okrug
Sedište opštine Valjevo
Ostalo
Dužina puteva (2004.) 521 km
Broj zaposlenih stanovnika (2004.) 32215
Broj osnovnih škola (2003/2004)
Broj učenika
56

8090
Broj srednjih škola (2003/2004)
Broj učenika
6

4938
podaci su preuzeti sa sajta republičkog zavoda za statistiku Republike Srbije
¹ društvena i individualna poljoprivredna gazdinstva

Grad Valjevo je jedan od gradova u Republici Srbiji i pripada Kolubarskom okrugu. Nalazi u zapadnoj Srbiji u gornjem delu sliva reke Kolubare (pritoke Save), na kontaktu između planinskog i nizijskog dela Srbije. Grad Valjevo se graniči na severu sa opštinama Ub i Koceljeva, na zapadu sa Osečinom i Ljubovijom, na jugu sa Bajinom Baštom i Kosjerićem i na istoku sa Mionicom i Lajkovcem[1].

Teritorija grada je nepravilnog romboidnog oblika. Ovaj prostor u pravcu zapad-istok preseca dolina reke Kolubare. Severno od ove doline teritorija je brežuljkasta i zatalasana, dok je na jugu reljef značajnije izdignut čineći terasaste forme severne podgorine lanca Podrinjsko-valjevskih planina sve do samog grebena i vrhova Maljena, Bukova, Povlena, Jablanika i Medvednika koji se izdižu do preko 1.200 metara nadmorske visine[1].

Po podacima iz 2004. grad zauzima površinu od 905 km² (od čega na poljoprivrednu površinu otpada 58.369 ha, a na šumsku 26.503 ha). Centar grada je gradsko naselje Valjevo. Grad Valjevo ima 78 naselja. Po podacima iz 2002. godine u gradu je živelo 96.761 stanovnika. Po podacima iz 2004. prirodni priraštaj je iznosio -3,2 ‰, a broj zaposlenih iznosi 32.215 ljudi. U Valjevu ima 56 osnovnih i 7 srednjih škola.

Stanovništvo[uredi - уреди | uredi izvor]

U XX veku, naročito u drugoj polovini, uočljivo je naglo širenje gradskog područja Valjeva na račun smanjivanja naseljenosti sela, pre svega sela u brdskoj i planinskoj zoni. Rast ukupnog broja stanovnika koji je sredinom XX veka bio izrazit, zaustavljen je krajem XX veka (1991 – 96.530, 2002 – 96.761).

Starosna struktura stanovništva i polna struktura stanovništva je značajno nepovoljnija danas u odnosu na vreme od pre dve i tri decenije. Izrazit je proces starenja domaćinstava u seoskom području ali se to sve više odnosi i na gradsko područje, tako da je na poslednjem popisu uočen negativan ukupni prirodni priraštaj.

Naselja[uredi - уреди | uredi izvor]

Za Valjevo je karakteristično da većina stanovnika (65%) živi na seoskom području. Grad Valjevo se sastoji od 78 naselja. Osim specifičnosti samog grada Valjeva, mogu se uočiti tri glavna tipa urbanizacije i strukture naselja. U dolini Kolubare naselja su gušća i pružaju se duž severnih obala reke i dominantnih saobraćajnica koje se tu nalaze (put i pruga)[1]. Naselja su zbijena sa tendencijom daljeg usitnjavanja poseda i intenzivnije izgradnje novih stambenih i ekonomskih objekata. Od naselja ovog tipa u ovom dokumentu predstavljena su Divci. U severnoj zoni pobrđa naselja su mahom locirana u uvalama i manjim kotlinama ali i na blažim prevojima. Manje su zbijena i uz okućnicu se nalaze poljoprivredne površine manje ili srednje veličine (Valjevska Kamenica, Brankovina itd.). Na prostoru Valjevske podgorine i oboda planinskog venca naselja su najčešće razbijena, domaćinstva su raširena na većoj površini a stambeni i ekonomski objekti se grade na blažim padinama, proširenim dolinama vodotokova i na od vetra zaklonjenijim mestima (Divčibare, Leskovice, Poćuta itd.)[1].

Park Pećina

Na teritoriji grada Valjeva ima 2 gradska naselja:

i 76 seoskih naselja

Valjevo panorama centra grada

Geografija[uredi - уреди | uredi izvor]

Grad Valjevo je okružen vencem planina (Medvednik, Jablanik, Povlen, Maljen i Suvobor) i brdima koja su puna čistog vazduha, lekovitog bilja, šumskih plodova i divljači. Na 35 kilometara od grada Valjeva, na planini Maljen, na 1.000 metara nadmorske visine, nalazi se vazdušna banja Divčibare. Divčibare imaju mešavinu morske, karpatske i panonske klime, što veoma povoljno utiče na disajne organe, te odatle i potiče naziv „vazdušna banja“[2].

Reka Gradac

Pored Mionice, nalazi se Banja Vrujci, nadaleko poznata po lekovitom blatu za reumatske bolesti ima i hotelsko-sportski kompleks sa bazenima[2].

Klisura reke Gradac, čiji se tok sa skoro netaknutom prirodom završava u centru grada, omiljeno je izletište Valjevaca u vrelim letnjim danima. Gradac je jedna od najčistijih evropskih reka, što dokazuje i prisustvo vidri, koje nastanjuju isključivo čiste vode[2]. Obiluje potočnom pastrmkom, tako da je raj za ljubitelje pecanja na mušicu. Stare vodenice potočare su jedan od simbola ovog zaštićenog prirodnog dobra površine 1300 hektara, koje je opština poverila na staranje Ekološkom društvu "Gradac"[2].

Klima[uredi - уреди | uredi izvor]

Valjevski kraj ima relativno stabilnu, umerenokontinentalnu klimu, sa izvesnim specifičnostima, koje se manifestuju kao elementi subhumidne i mikrotermalne klime.

Srednja godišnja temperatura vazduha u Valjevu je 11°S. Najhladniji mesec je januar, sa srednjom temperaturom vazduha od -0,2°S, a najtopliji, jul sa prosečnom temperaturom od 21,4°S. Najviša ikad zabeležena temperatura je bila 42,5°S a najniža -29,6°S.

Vazdušni pritisak u Valjevu pokazuje znatnu promenljivost, sa najvećom srednjom vrednošću u oktobru i januaru, 998,3 milibara i 998,0 milibara, a najmanjom u aprilu 993,3 milibara. Ekstremne srednje mesečne vrednosti vazdušnog pritiska su 1010,3 milibara u januaru i 985,5 milibara u decembru.

Relativna vlažnost vazduha u području valjevskog kraja, sa srednjom godišnjom vrednošću od 74,6 % ukazuje na umerenu vlažnost vazduha.

U proseku, opština Valjevo ima ukupno 198,9 sunčanih časova godišnje, odnosno 44,8 % potencijalnog osunčavanja, sa najsunčanijim mesecom, julom (281,8 časova) i najoblačnijim, decembrom (68,6 časova).

Padavine u Valjevskom kraju imaju obeležje srednjoevropskog, podunavskog režima godišnje raspodele. Srednja godišnja visina padavina u Valjevu iznosi 785,7 milimetara; najkišovitiji mesec je jun, sa 100,1 milimetara, a najsuvlji februar, sa 45,9 milimetara.

Snega u Valjevskom kraju prosečno ima 30,9 dana. U velikom delu kolubarskog i tamnavskog sliva je srednja godišnja učestanost dana sa snežnim pokrivačem do 40 dana. Prosečan prvi dan sa snežnim pokrivačem u Valjevu je 1. decembar. Prosečan poslednji dan sa snežnim pokrivačem u Valjevu je 16. mart, a na najvišim terenima posle 1. maja[3].

Privreda[uredi - уреди | uredi izvor]

Kao i u mnogim drugim delovima Srbije, privreda Valjevo prolazi kroz izuzetno težak period prestrukturiranja. Propast velikih državnih preduzeća koja su zapošljavala daleko najveći deo radno aktivnog stanovništva, doveo je do izuzetno velikog porasta nezaposlenosti ali i nestabilnosti i krize u mnogim privrednim oblastima (primarna poljoprivreda, građevinarstvo, turizam).

Iako je Valjevo još pre par decenija počelo da favorizuje i podstiče razvoj privatnog sektora i malih i srednjih preduzeća, ozbiljniji zamah u procesu osnivanja i pokretanja delatnosti u ovoj oblasti privrede oseća se tek poslednjih nekoliko godina ali su ukupni efekti po dohodak i zapošljavanje još uvek nedovoljni. Razloga za ovo ima više.

Po visini prosečne plate kao i pokazateljima proizvoda po stanovniku, Valjevo se nalazi dosta nisko u odnosu na druge sredine slične veličine, položaja i zatečenog stepena razvijenosti u Srbiji.

Poljoprivreda[uredi - уреди | uredi izvor]

I pored forsiranja industrije u drugoj polovini HH veka, Valjevo je ostalo dominantno poljoprivredno područje. Od ukupne površine 65% čini poljoprivredno zemljište – 5,840,200 hektara od čega 4,823,900 hektara obradivog poljoprivrednog zemljišta a od toga 2,9 miliona hektara pod oranicama i baštama, 0,8 miliona hektara pod voćnjacima a 0,2 miliona hektara pod livadama i pašnjacima. Pod šumom se nalazi 2,7 miliona hektara a oko 0,5 miliona hektara je neplodno zemljište (uglavnom u kraškim oblastima).

Intenzivna poljoprivredna proizvodnja do skora je bila vezana dominantno za dolinu i bliski pojas oko Kolubare i većih pritoka, dok je na pobrđu i podgorinu Valjevskih planina bila karakteristična ekstenzivna poljoprivreda gde se najveći deo domaćinstava bavio kombinovanim aktivnostima u oblasti stočarstva, voćarstva i, manje, povrtarstva.

U poslednje vreme uočljivo je intenzivno raslojavanje poljoprivrednih domaćinstava gde se izdvajaju domaćinstva koja počinju da se preorijentišu na intenzivnu i specijalizovanu proizvodnju (voćarstvo: malina, kupina, jabuka, šljiva; stočarstvo: farme junadi i svinja; peradarstvo i postepeni rast proizvodnje ribe u ribnjacima male i srednje veličine).

Sa propašću velikih poljoprivredno-industrijskih preduzeća („Srbijanka“, „Podgorka“), javila se uočljiva nestabilnost i kriza u nekim domenima.

Industrija[uredi - уреди | uredi izvor]

Valjevsku industriju karakterišu pre svega metalski i poljoprivredno - prehrambeni kompleks. Kriza koja je nastupila početkom 90-ih godina dovela je do naglog propadanja velikih državnih i društvenih preduzeća. Danas se većina društvenih preduzeća, kao i u ostalim gradovima u Srbiji, nalazi u procesu restrukturiranja i privatizacije. U procesu privatizacije su tekstilna industrija, industrija nameštaja, kartonske ambalaže, štamparije i velika preduzeća iz oblasti metaloprerade. Holding kompanija "Krušik" je sklopila ugovor sa Irakom vrednosti 20 miliona dolara[4], pri čemu je uposlen dodatni deo radnika radi realizacije posla.

Sa druge strane, u Valjevu postoji veći broj malih i srednjih privatnh industrijskih preduzeća koje se bave različitim delatnostima i čije je poslovanje uglavnom stabilno. Takođe, u poslednje vreme je primetan porast interesovanja stranih investitora za poslovanje u opštini Valjevo. Tako su svoje proizvodne pogone u Valjevu izgradile austrijska kompanija "Austroterm", italijanska "Golden Lejdi" i slovenačka kompanija "Gorenje". Najavljena je i gradnja tržnog centra, kompanije "Intermarše"[5] za kraj 2009 god.

Javna preduzeća[uredi - уреди | uredi izvor]

U Valjevu funkcioniše pet javnih komunalnih preduzeća koja u saradnji sa opštinskom vladom održavaju vitalne funkcije grada. To su JKP "Vodovod", JKP "Vidrak", JKP "Polet", JKP "Valjevo" i JKP "Stubo – Rovni". U narednom periodu, u oblasti komunalne izgradnje, planira se nekoliko značajnih projekata: toplifikacija grada, izgradnja nove deponije i postrojenja za reciklažu otpada, rekonstrukcija magistralnih i lokalnih puteva, poboljšanje javnog prevoza, nastavak rada na brani Stubo - Rovni itd.

Kulturnoistorijske znamenitosti[uredi - уреди | uredi izvor]

Manifestacije i proslave[uredi - уреди | uredi izvor]

Vidi još[uredi - уреди | uredi izvor]

Imate li knjižnicu i koja je njena adresa, gdje se može naći? _ Književnik Đuro MARIČIĆ

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

Eksterni linkovi[uredi - уреди | uredi izvor]


Napomena:Veliki deo ovog članka je preuzet sa zvaničnog sajta grada Valjeva, sa ove stranice, uz dozvolu