Luksor

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
(Preusmjereno sa Luxor)
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Disambig.svg Za ostala značenja, v. Luksor (razvrstavanje).
Luksor
الأقصر
Panorama grada iz zraka
Panorama grada iz zraka
Koordinate: 25°41′N 32°39′E / 25.683°N 32.650°E / 25.683; 32.650
Država  Egipat
Muhafaza Luksor
Površina
 - Ukupna 43.0 km²[1]
Visina 89[1]
Stanovništvo (2018.)
 - Grad 250,704[1]
 - Gustoća 5,832 stan. / km²[1]
Vremenska zona UTC+2 (UTC)
Poštanski broj 85511[1]
Pozivni broj 0952[1]
Karta
Luksor na karti Egipta
Luksor
Luksor
Pozicija Luksora u Egiptu

Luksor (arapski:الأقصر/Al-Uqṣur) je grad od 250,704 stanovnika u Egiptu u Muhafazi Luksor, u kojoj je i administrativni centar.[1]

Geografske karakteristike[uredi - уреди | uredi izvor]

Luksor se nalazi na jugu Gornjeg Egipta, na istočnoj obali Nila, udaljen 670 km južno od Kaira i 220 km sjeverno od Asuana.[2]

Svoje arapsko ime - Al-Uqṣur, dobio je po ruševinama antičke Tebe, a ono znači palače, ali postoji mogućnost da je ime derivat od rimskog - kastrum.[3]

Historija[uredi - уреди | uredi izvor]

Luksor je nastao za Antičkog Egipta kao dio Tebe.[4]

Antičke ruine[uredi - уреди | uredi izvor]

Južni dio Tebe izrastao je oko veličanstvenog hrama posvećenog Amonu, kralju bogova, njegovoj ženi Mut i njihovom sinu Konsu. Hram je podignut po nalogu faraona s kraja Osamnaeste dinastije Amenhotepa III (vladao od 1390. pne. do 1353. pne.). Ta građevina je danas poznata kao - Luksorski hram, izgrađena je pored rijeke Nil paralelno sa obalom.[3]

Promenadom sfingi bio je povezan sa velikim Amonovim hramom u Karnaku.

Mali paviljon je sve što je ostalo od tog hrama podignutog na mjestu na kom je vjerojatno već postojao hram podignut još na početku Osamnaeste dinastije, ako ne i prije. Amenhotepov hram dovršili su faraoni; Tutankhamon (vladao 1333. pne.-1323. pne.) i Horemheb (1319. pne.-1292. pne.).[3]

Faraon Ramzes II (1279. pne.-1213. pne.) dogradio je još jedno dvorište, pilon i obelisk, čak su manje nadogradnje obavljene za vladavine Ptolemeida. Kasnije je njegova hipostilna dvorana pretvorena u kršćansku crkvu, a ostaci druge koptske crkve mogu se vidjeti zapadno od nje.[3]

Orginalni dio Luksorskog hrama sastojao se od velikog peristilnog dvorišta i kompleksa dvorana i manjih prostorija. U jednoj od dvorana je granitni žrtvenik Aleksandra Velikoga. Veliko peristilno dvorište je sa tri strane okruženo dvostrukim nizom gracioznih stupova sa kapitelima u obliku papirusovog pupoljka. Izgleda da je plan bio da ulaz u kompleks bude na sjeveru, sa bočnim kulama, ali je projekt izmijenjen, pa je umjesto toga, dodana je najimpresivnija karakteristika hrama, veličanstvena kolonada od 14 stup]]ova, visokih 16 metara. I ta kolonada sa papirusovim kapitelima, možda je bila namijenjena centralnom brodu hipostilne dvorane sličnoj onoj u Karnaku, ali bočni brodovi nisu podignuti, umjesto njih sa obje strane izgrađeni su zidovi. Ramzes II dodao je vanjsko dvorište, i ukrasio ga monumentalnim skulpturama samog sebe, između stupova dvostruke kolonade i uzvišenog pilona na kojem su reljefi sa scenama iz festivalskih proslava i njegovih sirijskih vojnih kampanja. Ispred pilon nalazile su se kolosalne skulpture faraona (od kojih su neke stoje i danas) i par obeliska, od kojih je preostao samo jedan, drugi je maknut 1831. i prebačen u Pariz u kom i danas krasi Place de la Concorde.[3]

Promenada uz Nil

Kasnija historija[uredi - уреди | uredi izvor]

Kad je Teba izgubila političku važnost - Luksor je postao stambeni dio grada, zbijen oko ramzesovog pilona. Za rimskih vremena u hramu je sjedište imala Rimska legija, a za ranokršćanskih vremena pored hrama i u ramzesovom dvorištu podignute su koptske crkve.[3]

Za vladavine Fāṭimida (909.–1171) nad temeljima crkve sagrađena je džamija, posvećena šeiku Jusufu Hadžadžu, lokalnom svecu za kog se smatra da je u Luksor uveo islam. Njegov praznik slavi se procesijom sa brodovima koja jako nalikuje Drevnoj egipatskoj procesiji za Festivala Opet. Taj festival se slavio devetnaestog dana u drugom mjesecu, kad je po tradiciji Amon dolazio iz Karnaka u svojoj faraonskoj barži kako bi posjetio svoj drugi hram u Luksoru, praćen procesijom svečano odjevenih Tebanaca. Reljefi na zid]]ovima velike kolonade prikazuju pripreme za procesiju svetih barži tokom Festivala Opet.[3]

Egipatska organizacija za starine je 1988. iskopala brojne skulpture iz Osamnaeste dinastije u Amenhotepovom dvoru.[3]

Početkom 21. vijek započeo je projekt iskapanja na Promenadi sfingi između Luksorskog hrama i velikog Amonova hrama u Karnaku.

Današnji Luksor je grad koji se raširio sjeverno, južno i istočno od Luksorskog hrama. On je i grad brojnih džamija i crkava, jer su dobar dio njegovih stanovnika koptski kršćani.[3] Od 1975. ima arheološki muzej, a od 1997. i muzej mumifikacije.[4] Krajem 20. vijeka izgrađeni su brojni turistički objekti.[3]

Kolodvorska ulica

Znamenitosti[uredi - уреди | uredi izvor]

Luksor je zajedno sa ostalim tebanskim lokalitetima; Karnakom, Dolinom kraljeva i Dolinom kraljica - 1979., proglašen UNESCO-ovom Svjetskom kulturnom baštinom.[3]

Privreda i transport[uredi - уреди | uredi izvor]

Luksor je administrativni i trgovački centar poljoprivredne okolice i poznata turistička destinacija.[3]

Kako se nalazi na magistralnoj željezničkoj pruzi Kairo - Asuan, on je odavna vrlo prometna željeznička stanica. Luka na Nilu je redovna stanica za kruzere i za trajekte preko Nila, jer grad nema nijedan most, ali ima međunarodni aerodrom.[3]

Pobratimski gradovi[uredi - уреди | uredi izvor]

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 "Egypt, Arab Republic of Egypt" (engleski). City population. http://www.citypopulation.de/en/egypt/cities/. Pristupljeno 1.8. 2020.. 
  2. "Luxor Governorate" (engleski). Ask-Aladdin. https://www.ask-aladdin.com/egypt-governorates/luxor-governorate/. Pristupljeno 1.08.2020. 
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 "Luxor, Egypt" (engleski). Encyclopædia Britannica. https://www.britannica.com/place/Luxor. Pristupljeno 1.08.2020. 
  4. 4,0 4,1 "Luksor" (hrvatski). Hrvatska enciklopedija. https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=37648. Pristupljeno 10.08.2020. 

Vanjske veze[uredi - уреди | uredi izvor]