Smederevska Palanka

Izvor: Wikipedia
Smederevska Palanka

Smederevska Palanka - pogled.jpg
Pogled na Smederevsku Palanku-lat

Grb
Osnovni podaci
Država  Srbija
Upravni okrug Podunavski
Opština Smederevska Palanka
Stanovništvo
Stanovništvo ((2002)) 25.300
Geografija
Koordinate
Nadmorska visina 151 m
Smederevska Palanka na karti Србије
Smederevska Palanka
Smederevska Palanka
Smederevska Palanka (Србије)
Ostali podaci
Poštanski kod 11420
11421
Pozivni broj 026
Registarska oznaka -{SP}-


Koordinate: 44° 21′ 34" SGŠ, 20° 57′ 28" IGD

Smederevska Palanka je privredni, kulturni i administrativni centar istoimene opštine. Opština Smederevska Palanka pripada Podunavskom okrugu, koja se sa istoka graniči sa opštinom Velika Plana, sa severa sa gradom Smederevom, sa jugozapada sa opštinom Topola, sa zapada sa Gradom Beogradom odnosno sa njegovom Gradskom opštinom Mladenovac i sa juga sa opštinom Rača. Površina opštine iznosi 422 -{km²}- i po veličini je četrdesetdruga u Republici Srbiji. Smederevsku Palanku nazivaju i administrativnim centrom Donje Jasenice, kako zbog svoje veličine tako i zbog institucija koje su smeštene u gradu a imaju nadležnost za veći broj opština.

Reljef[uredi - уреди]

Park u centru grada.

Opština Smederevska Palanka je grad u Srbiji na 44°21' severne geografske širine i 20°57' istočne geografske dužine, kao ivični, severoistočni predeo Šumadije, koji je poznatiji pod imenom Donja Jasenica, po reci Jasenici koja meandrira njenim atarom, odnosno njenom donjem toku. U Donjoj Jasenici naselja se većinom nalaze na ivičnim uzvišenjima rečnih dolina Jasenici i Kubršnice, među kojima je i grad Smederevska Palanka, dok je manji broj naselja raspoređen na brežuljkastom tlu i samim dolinama reka. Ceo ovaj kraj ima ravničarsko-brežuljkasti karakter. U središnjem i jugozapadnom delu sačinjavaju ga široke i plitke rečne doline Jasenice, Kubršnice i Velikog Luga, koje, ističnom ivicom u pravcu jug-sever, postepeno prerastaju u talasasta niska pobrđa.

Klima[uredi - уреди]

Klima Smederevske Palanke je umereno kontinentalna sa prosečnim padavinama 636 -{mm}- vodenog taloga. Godišnje trajanje sijanja sunca iznosi 2.101 -{ha}-. Ceo ovaj kraj se odlikuje malom umerenom oblačnošću. Srednja godišnja oblačnost od 5-6 desetina pokrivenosti neba pokazuje da je ovo relativno sunčano područje. Relativna vlažnost vazduha iznosi 73,3% i odgovara nešto suvijem umereno kontinentalnom klimatu Apsolutna maksimalna temperatura zabeležena je i iznosila je 41.3-{°C}- a apsolutno najniža temperatura zabeležena je –29.9-{°C}- ovi podaci govore o izuzetno velikim temperaturnim amplitudama. Domonantni vetrovi su jugoistočni (košava) i severozapadni vetar. Prosečan broj dana pod maglom iznosi 44,7 dana u godini, a prosečan broj dana sa snežnim padavinama iznosi 31.9 dana.

Opšti podaci[uredi - уреди]

Opština Smederevska Palanka ima 17 sela i ukupno oko 60.000 stanovnika. Sam grad Palanka ima oko 30.000 stanovnika. Opština Smederevska Palanka nalazi se u slivu reke Jasenice, te pripada regiji pod imenom Donja Jasenica. Sela palanačke opštine su: Azanja, Baničina, Bašin, Bačinac, Vodice, Vlaški Do, Glibovac, Golobok, Grčac, Kusadak, Mala Plana, Mramorac, Pridvorice, Ratari, Selevac, Stojačak i Cerovac. Najveće selo u opštini je Kusadak.

Istorija[uredi - уреди]

Arheološka istraživanja koja su vršena na teritoriji opštine Smederevske Palanke, pokazala su da se na ovom području nalazila brojna naselja stara približno 4500-5000 godina i pripadaju ranom neolitu (Medvednjak, Zmajevac, Šiljakovac, Novaci, Staro Selo kod Selevca). Mnogo vekova ovo područje egzistira kao značajno ljudsko stanište. Priroda, plodna zemlja, šume i vode, kao i komunikacije pružale su inzvanredne uslove za život. Zato su tragove svoga vremena, na ovim pitomim predelima, ostavile mnoge civilizacije, ove današnje, kao i one koje su davno iščezle. Ovde su Nelićani i Halštaćani kao stvarali svoja ognjišta, značajni su ovde bili prostori moćnog Rimskog carstva, Turci su gradili svoje hanove, Srbi svoje manastire. Iako se nalazila na važnim komunikacijama, u novijoj istoriji uz sam carigradski drum, Palanka kao naselje počinje sa svojim intenzivnijim razvojem u svim oblastima društvenog života tek kada je prošla železnička pruga, u poslednjoj četvrtini 19. veka.

Ime[uredi - уреди]

Tako je grad u svojoj vekovima dugoj istoriji dobijao više imena: Aspri Eklesija, Bink Palanka, Jeni Palanka, Velika Palanka, da bi dolaskom Turaka 1463. godine, dobila ime Hasanpašina Palanka, zatim samo Palanka i najzad Smederevska Palanka.

Datumi[uredi - уреди]

  • 29. januar 1412 - despot Stefan Lazarević potvrđuje zakonik o rudarstvu
  • 13. decembar 1428 - Đurađ Branković prima poslanike Dubrovnika i izdao im povelju kojom se ubrovcanima dozvoljava slobodna trgovina sa despotovinom
  • Marta 1433 godine u Nekudimu despot Đurađ prima izaslanika francuskog kralja FILIPA, urgundijskog viteza BERTRANDONA, koji je kasnije opisao ovaj susret i objavio ga.
  • 21. jun 1532 godine sultan Sulejman konašio je u Ak-Kilise (turski prevod za Belu Crkvu na Carigradskom drumu, prilikom ratnih pohoda protiv cara Karla V.
  • Mirom u Požarevcu od 21. jula 1718 godine severni deo Srbije pripada Austrijancima, pa tako i Palanka u periodu od 1717-1737 godine pripada Austriji.
  • 4. mart 1804. godine Karađorđe u Hasanpašinoj Palanci posle opsade i osvajanja razgovara sa turcima – dahijskim izaslanicima. Pošto pregovori nisu uspeli Karađorđe popali drvenu tvrđavu u Palanci i odatle se uputi na Rudnik.
  • U jesen 1809 godine u Hasanpašinojpalanci Karađorđe drži takozvanu “malu skupštinu” na kojoj su donete važne odluke za nastavak ustanka.
  • Početkom 1825 Miloje Popović Đak podiže bunu protiv Miloša Obrenovića koji istu uguši, a Đaka 7. februara 1825 godine pogubi na Rudinama u Palanci.
  • 16. jun 1866. Palanka proglašena varošicom .
  • 2021. godine Palanka će slaviti 1000 godina od njenog pominjanja u jednom sačuvanom pisanom dokumentu, koji se danas čuva u egipatskom muzeju.

Demografija[uredi - уреди]

U naselju Smederevska Palanka živi 20351 punoletni stanovnik, a prosečna starost stanovništva iznosi 39,3 godina (37,8 kod muškaraca i 40,7 kod žena). U naselju ima 8700 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,91.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika.

Poreklo stanovništva ukazuje na puteve migracionih kretanja, pa je najveći broj doseljenika u ovaj kraj dolatio sa Kosova i Metohije, iz dinarskih, timočko-braničevskih, vlaških i vardarsko-moravskih krajeva. Novije, unutrašnje migracije, naročito iz sela ugrad, koje su sa vremenom bivale sve zapaženije, naručito su poslednjih godina postale sve izraženije, što je dovelo do naglog rasta grada, sa svim posledicama karakterističnim za takav proces.

Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka

Demografija
Godina Stanovnika
1948. 7413 [1]
1953. 9427
1961. 13014
1971. 18687
1981. 23635
1991. 25146 24529
2002. 26203 25300
Etnički sastav prema popisu iz 2002.
Srbi
  
24065 95.11%
Romi
  
399 1.57%
Jugosloveni
  
109 0.43%
Crnogorci
  
104 0.41%
Makedonci
  
100 0.39%
Hrvati
  
54 0.21%
Albanci
  
20 0.07%
Slovenci
  
16 0.06%
Muslimani
  
16 0.06%
Mađari
  
16 0.06%
Rusi
  
12 0.04%
Bugari
  
10 0.03%
Goranci
  
6 0.02%
Slovaci
  
3 0.01%
Rumuni
  
3 0.01%
Česi
  
2 0.00%
Nemci
  
2 0.00%
Ukrajinci
  
1 0.00%
Bošnjaci
  
1 0.00%
nepoznato
  
181 0.71%


Slavni ljudi[uredi - уреди]

  • Božidar Trudić, muzički kompozitor i intelektualac
  • Stanoje Stamatović Glavaš, poznati srpski hajduk
  • Perica Ognjenović , poznati fudbaler
  • Miroslav Muta Nikolić , poznati košarkaški trener
  • vojvode Vulićevići,
  • Miloje Popović Đak(Đakova buna),
  • Miroljub Aranđelović - Kemiš, poznati harmonikaš i suprug pevačice Zorice Brunclik

Reference[uredi - уреди]

  1. Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, ISBN 86-84433-14-9
  2. Knjiga 2, Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-01-7

Vanjske veze[uredi - уреди]