Higgsov bozon

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Higgsov bozon
BosonFusion-Higgs.svg
Jedan od mogućih načina da se Higgsov bozon dobije na Velikom hadronskom sudaraču ili LHC.
Kompozicija: Elementarna čestica
Čestična statistika: Bozoni
Status: Nova čestica mase 125 GeV otkrivena je 2012., a kasnije je potvrđen Higgsov bozon preciznijim mjerenjima. [1]
Simbol(i): H0
Teoretiziran: Robert Brout, F. Englert, P. Higgs, Gerald Guralnik, Carl Richard Hagen i Tom Kibble (1964.)
Otkriven: LHC (2011. – 2013.)
Masa: 125,18 ± 0,16 GeV/c2 [2]
Vrijeme poluraspada: 1,56×10−22 s (predviđeno)
Električni naboj: 0 e
Boja: 0
Spin: 0 [3]
Slabi izospin: − 1/2
Slab hipernaboj: +1
Paritet: +1

U standardnom modelu fizike elementarnih čestica, Higsov bozon hipotetička je elementarna čestica, bozon, koja je kvant Higsovog polja.[4][5] Polje i čestica omogućavaju testiranje hipoteze o poreklu mase elementarnih čestica. U popularnoj kulturi, Higsov bozon takođe se naziva i Božijom česticom, naziv koji mnogi naučnici preziru, nakon naslova knjige fizičara i nobelovca Leona Ledermana iz 1993. U ovoj knjizi autor govori da je otkriće čestice značajno za konačno razumijevanje strukture tvari.

Povijest[uredi - уреди | uredi izvor]

Postojanje Higsovog bozona predviđeno je 1964. godine kao objašnjenje za Higsov mehanizam, mehanizam po kojem elementarne čestice dobijaju masu. Dok se smatra da je potvrđeno postojanje Higsovog mehanizma, sam bozon - kamen temeljac ove teorije - nije posmatran i njegovo postojanje nije bilo potvrđeno. Njegovo privremeno (neutvrđeno) otkriće u julu 2012. godine može potvrditi da je Standardni Model u suštini tačan. Alternativne teorije kao izvori Higsovog mehanizma kojima ne treba Higsov bozon su takođe moguće i bile bi razmotrene u slučaju da je postojanje Higsovog bozona odbačeno.

Higsov bozon nazvan je po Piteru Higsu, koji je 1964. godine napisao jedan od tri revolucionarna rada koji govore o onome što je sada poznato kao Higsov mehanizam i opisuju vezu između Higsovog polja i bozona. Međutim, Higs nije bio prvi koji je opisao ovaj fenomen: mjesec dana prije, Robert Braut i Fransoa Englert napisali su sličan rad.

Zato što je Higsov bozon veoma velika čestica, i raspada se skoro odmah pošto nastane, samo akcelerator čestica velike energije može da ga posmatra i snimi. Eksperimenti koji su potvrdili i odredili prirodu Higsovog bozona koristeći veliki hadronski sudarač (LHC) u CERN-u, počeli su rane 2010. godine, i izvođeni su u tevatronu Fermilab-a do 2011. godine, kada se zatvorio.

Dana 4. jula 2012. godine, dva glavna eksperimenta na velikom hadronskom sudaraču (ATLAS i CMS) su oba, nezavisno jedan od drugog, potvrdili postojanje dotada nepoznate čestice čija je masa oko 125 GeV/c2 (što iznosi oko 133 masa protona, po redu od 10-25 kilograma), što se „poklapa sa Higsovim bozonom“, i široko se veruje da je upravo to Higsov bozon. Objavili su da je potrebno dalje ispitivanje da bi se utvrdilo da je to zaista Higsov bozon, a ne neka druga nepoznata čestica (koja ima teoretski predviđene osobine Higsovog bozona) i, ako je tako, da se odredi koju verziju standardnog modela najbolje podržava.

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. "LHC experiments delve deeper into precision". Media and Press relations (Press release). CERN. 11 July 2017. Pristupljeno 2017-07-23. 
  2. M. Tanabashi et al. (Particle Data Group) (2018). "Review of Particle Physics". Physical Review D 98 (3): 030001. Bibcode 2018PhRvD..98c0001T. DOI:10.1103/PhysRevD.98.030001. http://pdglive.lbl.gov/Particle.action?node=S126&init=0. 
  3. CMS Collaboration (2017). "Constraints on anomalous Higgs boson couplings using production and decay information in the four-lepton final state". Physics Letters B 775 (2017): 1– 24. arXiv:1707.00541. Bibcode 2017PhLB..775....1S. DOI:10.1016/j.physletb.2017.10.021. 
  4. Onyisi, P. (23. 10. 2012). „Higgs boson FAQ”. University of Texas ATLAS group. https://wikis.utexas.edu/display/utatlas/Higgs+boson+FAQ. Pristupljeno 8. 1. 2013. 
  5. Strassler, M. (12. 10. 2012). „The Higgs FAQ 2.0”. http://profmattstrassler.com/articles-and-posts/the-higgs-particle/the-higgs-faq-2-0/. Pristupljeno 8. 1. 2013. "[Q] Why do particle physicists care so much about the Higgs particle?
    [A] Well, actually, they don’t. What they really care about is the Higgs field, because it is so important. [emphasis in original]"
     

Spoljašnje veze[uredi - уреди | uredi izvor]