Budizam u Kini

Izvor: Wikipedia
Dio serije članaka na temu
Budizam

Lotus-buddha.svg

Historija budizma
Darmičke religije
Kronologija budizma
Budistički sabori

Temelji
Četiri plemenite istine
Plemeniti osmokraki put
Pet pouka
Nirvāna · Tri dragulja

Ključni termini
Tri oznake postojanja
Skandha · Kozmologija · Dharma
Samsara · Rebirth · Shunyata
Pratitya-samutpada · Karma

Vodeće ličnosti
Gautama Buddha
Nagarjuna · Dogen
Budini sljedbenici · Porodica

Praksa i postignuća
Buddhastvo · Bodhisattva
Četiri stadija prosvjetljenja
Paramiji · Meditacija · Laici

Budizam po regijama
Jugoistočna Azija · Istočna Azija
Tibet · Indija · Zapad

Budističke škole
Theravāda · Mahāyāna
Vajrayāna · Rane škole

Tekstovi
Pali kanon
Pali Sutte · Mahayana Sutre
Vinaya · Abhidhamma

Komparativne studije
Kultura · Popis tema
Portal: Budizam
Dharma wheel.svg

Ova kutijica: pogledaj  razgovor  uredi
Sedeći Buda iz dinastije Tang, oko 650.
Drveni bodisatva iz dinastije Song (960-1279)
Sakjamuni Buda podučava (1173-1176)

Kineski budizam je zbirni pojam koji obuhvata razne budističke škole koje su se javljale u Kini od antičkih vremena do danas. Ove škole su u sebe integrisale i brojne ideje konfučijanstva, taoizma i drugih sistema kineske filozofije.

Kineski budizam se ponekad klasifikuje kao ogranak severnog ili mahajana budizma; ali, preko svojih početnih hinajana tekstova, u prevodima sa sanskrita, ispoljavao je znatan uticaj i na škole dhjane, ili meditacije.

Istorija[uredi - уреди]

Budizam se ustalio duž Puta svile u središnjoj Aziji približno početkom nove ere, a do kraja dinastije Han (oko 220. godine) prevashodno se svodio na grupe stranaca. U početku su taoistički učenjaci pomagali kao prevodioci, pri čemu su za prevođenje budističkih ideja korišćeni taoistički termini, a naglašavana je i sličnost izmedu dve religije[1].

Nakon pada dinastije Han usledile su invazije nekineskih naroda na severnu Kinu, koji su uspostavili upravu nad ogromnim područjima tokom narednih 300 godina. Kneževi koji su vladali severnim pokrajinama blagonaklono su gledali na budizam, a budistički monasi postajali su diplomatski, vojni i politički savetnici. Oni su stekli i izvanredan ugled među stanovništvom. Fo T'u-teng (umro 349. g.) i drugi budistički propovednici preobratili su na budizam skoro čitavu severnu Kinu, dok je čuvena prevodilačka škola pod upravom Kumarađive (344-413.) delovala u prestonici Č'ang-anu. U to vreme su ideje mahajane imale znatan uticaj na kineske učenjake. Oko 399. godine Fa Hsien je napustio Č'ang-an uputivši se na svoje čuveno hodočašće u Indiju, naznačivši početak hodočasničkog pokreta u središta indijskog budizma.

U 4. veku dolazi do prodora budizma u južnu Kinu. Obrazovani i imućni svetovnjaci potpomagali su sanghu kao pokrovitelji, omogućavali da se plati prevodilački rad, osnivali manastire i hramove i prihvatali pet pravila budističke etike. U južnoj Kini razvila su se dva pravca: dhjana, škola meditacije, nadahnuta hinajanom i prađna, spekulativna škola koja je prevodila mahajanske sutre. U tom periodu, centralne ličnosti bili su Tao An (312-385.), Hui Juan (344-416.) i Tao Šeng (360- 434.). Pod njihovim uticajem ustanovljene su velike monaške zadužbine, prevedena pravila vinaje i široko rasprostranjene spekulativne ideje mahajane. Učenja konfucijanskih i taoističkih klasika stopila su se sa mahajanskim budizmom Ašvaghoše, Nagarđune, Vasubandhua i Asange, uobličivši tako karakterističnu tradiciju kineskog budizma. On je doživeo procvat poglavito u školama Čiste zemlje (t'ien t'ai), huan jena i č'ana, koji su dostigli zrelost za vreme dinastije T'ang. Procenjuje se da je oko 420. godine u Kini bilo 1786 hramova i oko 24.000 budističkih monaha i monahinja.[1]

Pod dinastijom T'ang (618-907. godine) budizam u Kini je dostigao svoju zrelost. Ova dinastija je bila naklonjena budizmu u potpunosti. Kontakti uspostavljeni sa središnjom Azijom i Indijom doveli su u Kinu mnoge strance. Kada se Hsuan Tsang (oko 596-664), čuveni budistički učenjak i hodočasnik, vratio u Kinu posle trinaest godina provedenih u Indiji, dočekali su ga kao heroja. On je vršio neizmerni uticaj, i za sobom ostavio kolosalan prevodilački opus. Sredinom 9. veka uticaj kineskog budizma dostigao je vrhunac.

Porast blagostanja i dvorskog uticaja budističkog klera, zajedno sa doktrinama koje su naizgled podrivale stabilnost porodice i konfucijanskog morala, pružili su povoda oštrim kritikama. Moć i bogatstvo monaških ustanova doveli su do korupcije, i naposletku izazvali velike progone budista pod carem Vu-Cungom (845. godine), od kojih se kineski budizam nikada nije oporavio. Procenjuje se da je poharano i uništeno oko 4.000 hramova, a oko 250.000 monaha i monahinja prisilno vraćeno svetovnom načinu života[1]. Neprocenjiva budistička umetnička baština i opsežne biblioteke iščezle su u plamenu razaranja. Za vreme dinastije T'ang u Kini je cvetalo osam ili deset glavnih škola budizma; ali pod dinastijom Sung su delatnost nastavile samo škole čiste zemlje i č'ana.

Uspostavljanjem mongolske Juan dinastije, u Kini do izražaja dolazi tibetanski budizam ili lamaizam; ali, tokom narednih 700 godina, sa izuzetkom monaha po manastirima, budizam se pretežno stopio sa narodnom religijom, koja predstavlja spoj budističkih i taoističkih elemenata. Učeni ljudi su ovu popularnu religiju masa prezirali kao sujeverje[1]. Kasni 19. i rani 20. vek doneli su kineskom budizmu intelektualnu renesansu i etičku reformu, poglavito pod T'ai Hsijem (1890-1947.). Ali, dolaskom komunizma, budizam je ponovo potisnut.

Veze[uredi - уреди]

Navodi[uredi - уреди]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 Trevor O. Ling, Rečnik budizma, Geopoetika, Beograd 1998.

Literatura[uredi - уреди]

  • A. F. Wright, Buddbism in Chinese History, 1959
  • Chen, Kenneth Kuan Sheng. Buddhism in China: A historical survey. Princeton, N.J., Princeton University Press, 1964.
  • Welch, Holmes. The practice of Chinese Buddhism. Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1967.
  • Welch, Holmes. The Buddhist revival in China. Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1968.
  • Welch, Holmes. Buddhism under Mao. Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1972.

Vanjske veze[uredi - уреди]