Kir Veliki
Izvor: Wikipedia
| Kir II Veliki | |
|---|---|
| Kralj Perzije, kralj Anshana, kralj Medije, krakj Babilona | |
|
|
| Vladavina | 559. pne.C-529. pne. |
| Krunidba | Anshan, Persis |
| Rođen/a | 590. pne. or 576. pne. |
| Anshan, Persis | |
| Umro/la | august?, 530. pne. ili 529. pne. |
| duž Syr Daryae | |
| Sahranjen/a | Pasargadae |
| Prethodnik | Kambiz I |
| Nasljednik | Cambyses II |
| Suprug/a | Kasadana od Perzije |
| Potomstvo | Kambiz II Smerdis Artystone Atossa nepoznati |
| Kraljevska kuća | Ahemenidi |
| Otac | Kambiz I od Perzije |
| Majka | Mandane of Medije? |
Kir Veliki (Staropersijski: Kuruš) takođe poznati kao Kir II (576. ili 590. pne. –jul 529. pne.) osnovao je Persijsko carstvo. Pripadao je Ahemenidskoj dinastiji. Po prvi put je ujedinio Iransku visoravan i time postavio novi centar moći na Bliskom Istoku.
Sadržaj/Садржај |
[uredi - уреди] Poreklo
Njegovo ime znači suncu sličan. Sin je persijskog kralja Kambiza I i međanske princeze. Njegov otac Kambiz I je iz Ahemenidske dinastije, koja je vladala Anšanom, odnosno današnjim jugozapadnim Iranom. Osnivač dinastije je Ahemen (oko 700. pne.). Nasledio ga je Teispes od Anšana. Kad je taj umro dva sina su delila presto Kir I i Arijaramnes. Nasledili su ih Kambiz I i Arzam. Kambiz I se ženi pricezom Mandan iz Medije, kćerkom Astijaga, kralja Medije. Kir II je bio njihov sin. Kir Veliki je imao dva sina Kambiza II i Smerdisa, i nekoliko kćerki. Jedna od njegovih kćerki Atosa je značajna, jer se udala za Darija Velikog i bila je majka Kserksa I.
[uredi - уреди] Kralj Persije
Godine 559. pne. Kir Veliki je nasledio svog oca Kambiza I, kao kralj Anšana. Ubrzo je nasledio i od Arzama tron Perzije. Kir Veliki još uvek nije bio nezavisan vladar. Morao je priznavati Međane kao glavnije. Herdot u svom delu Istorija daje opis kako je Kir Veliki preuzeo vlast i nad Persijom i nad Medijom i ujedinio celi Iransku visoravan u jedno Persijsko kraljevstvo. Prema Herdotu, Kir je bio delom Persijanac, a delom Međanin. Majka mu je bila kćerka kralja Medijaca Astijaga. Astijag je zauzeo sva asirska kraljevstva, osim vavilonskog. Kad se Kir Veliki rodio njegov deda Astijag je imao san, koji mu sveštenici protumačiše kao znak da će ga unuk zbaciti s vlasti. Naredio je svom generalu Harpagu da se ubije novorođeno dete, malog Kira. Harpag to nije mogao lično da učini, pa je ovaj zamolio Mitridata da se reše deteta. Mitridatova žena je upravo tih dana rodila mrtvororođenče, pa su njeno mrtvorođenče odneli Astijagu, kao tobožnji dokaz da su stvarno ubili Kira. Kad je mnogo godina kasnije Astijag otkrio da je Kir živ i da ga je general Harpag prevario, naredio je da se odrubi glava Harpagovu sinu i da se potom glava servira ocu na pladnju. Harpag želeći osvetu, odlazi kod Kira da bi okupio Persijance na ustanak (otprilike 554.pne. - 553. pne.) protiv Međana, koji su ih držali u vazalstvu. Od 550.pne. - 549. pne. Kir Veliki uz pomoć Harpaga predvodi Persijsku armiju i osvajaju glavni grad, a time i Mediju. Izgleda da je prihvatio krunu Medije, a već pre 546. pne. on se naziva kralj Persije. Postao je kralj celog Iranskog platoa.
[uredi - уреди] Kirovi ratovi
Astijag je bio u savezništvu sa Krezom, kraljem Lidije, Nabonidom, kraljem Vavilona i sa egipatskim faraonom Amazisom. Oni su navodno nameravali da ujedine armije protiv Kira Velikog i Persijanaca. Ali pre nego što su se i okupili već je Kir Veliki pobedio Kreza u Pteriumu, zarobio ga i uništio Lidiju 546. pne. Oktobra 539. pne. Kir Veliki pobeđuje Nabonida kod Opisa i osvaja Vavilon. Kir Veliki uzima naziv 'kralj Vavilona, Sumera, Akada, kralj četiri strane sveta'.
Izgleda da je Kirova vlast sa vazalnim državama bilo dotad najveće kraljevstvo na svetu. Protezala se od Male Azije i Judeje na zapadu do doline Inda na istoku.
[uredi - уреди] Upravljanje Carstvom
Kir Veliki je organizirao carstvo pomoću provincijskih administracija zvanih satrapije. Upravnici tih satrapija zvali su se satrapi i imali su veliku nezavisnost u odnosu na cara. Car od njih nije zahtevao ništa više nego poreze i regrute.
[uredi - уреди] Kirov cilindar
Posle zauzimanja Vavilona Kir je objavio deklaraciju , napisanu na bačvi od gline, poznatoj pod imenom Kirov cilindar. Ta deklaracija sadrži sve pobede Kira Velikog, sva njegova milosrdna dela, kao i rodoslovlje njegove kraljevske linije. Kirov cilindar je otkriven 1979 u Vavilonu, a danas se čuva u Britanskom Muzeju. Na cilindru se nalazi duga linija kraljeva , sve do 3. milenijuma pne. Cilindar se smatra prvom poveljom o ljudskim pravima. Zbog toga su UN prevele 1971. godine cilindar na sve svetske jezike. Cilindar propisuje normalne elemente Perzijske vlasti: religioznu toleranciju, ukidanje ropstva, slobodu izbora i profesije.
[uredi - уреди] Kirova smrt
Kir je umro u bitki 529. pne., ali Ahemenidska dinastija će i dalje širiti carstvo i nakon njegove smrti. Umro je u bici protiv plemena Masageta. Prethodno je Kir pobedio Masagete, ali je kraljica Masageta Tomiri tom pobedom osvetila sina. Masagete se povezuju sa Skitima po odeći i načinu življenja.
[uredi - уреди] Posledice
Kir Veliki nije ništa manji državnik, nego što je bio vojnik. Njegovo državnišvo se najbolje vidi po postupanju prema ljudima sa novo osvojenih teritorija. Sledeći politiku darežljivosti umesto represije i podržavajući lokalne religije pridobijao je lako nove podanike. Dobar primer te politike je tretman Jevreja u Vavilonu. U Bibliji stoji da je Kir izdao ukaz da se ponovo izgradi hram u Jerusalimu, pa su se ostaci Jevrejskog stanovništva vratili u Obećanu Zemlju iz Vavilona. Jevreji ga i dan danas slave kao pravičnog kralja. Na jevrejskom Koreš (znači Kir) danas je često prezime u Izraelu.
Sa Kirovim osvajanjima počela je nova era velikih Carstava, koja će obuhvatati mnoge zemlje, rase i religije u jednoj državi, a upravljanih iz jednog centra. Razvijen je novi sistem upravljanja tako velikim carstvom. To je sistem satrapije. Koristili su ga Kir, Darije i Kserks.
[uredi - уреди] Vidi još
