Krnjeuša

Izvor: Wikipedia
Krnjeuša
Osnovni podaci
Država  Bosna i Hercegovina
Entitet Federacija Bosne i Hercegovine
Opština/Općina Bosanski Petrovac
Stanovništvo
Stanovništvo ((1991)) 958
Geografija
Koordinate 44°41′24″N 16°13′37″E / 44.6900°N 16.2269°E / 44.6900; 16.2269
Krnjeuša is located in BiH
Krnjeuša
Krnjeuša
Krnjeuša (BiH)
Ostali podaci


Koordinate: 44° 41′ 24" SGŠ, 16° 13′ 37" IGD

Krnjeuša je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Bosanski Petrovac koja pripada entitetu Federacija Bosne i Hercegovine. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 958 stanovnika.[1]

Geografija[uredi - уреди]

Krnjeuša se nalazi na visoravni koja se zove Petrovačko polje, u njenom sjeverozapadnom dijelu,između planinskog masiva Grmeča i okolnih planina (Osječenica, Klekovača, a koja se proteže pravcem Bihać-Ključ, sa nadmorskom visinom između 600 i 700 metara. Krnjeuša je od Bosanskog Petrovca udaljena nešto više 20 km, kao i od Bosanske Krupe, dok je od Bihaća udaljena nešto manje od 40 km. Kroz naselje Krnjeušu prolazi put M 14.2, koji uglavnom nije asfaltiran, a koji povezuje Bosanski Petrovac i Bosansku Krupu. Lokalnim putem u dužini od 8 km, kod naselja Vrtoče, Krnjeuša je povezana sa putem AVNOJ-a (Bihać-Jajce).

Istorija[uredi - уреди]

Tragovi rimskog naselja iz 2-3 vijeka, nalaze se iznad sadašnjeg pravoslavnog groblja, sa ostacima rimske arhitekture i opeke. Odavde potiče više stela (nadgrobnih ploča) ili dijelova stela. To su ploče od vapnenca, čije se dimenzije kreću u okviru v(0,6-1,8), š(0,5-0,7), d(cca 0,2), u metrima.[2] Na njima je natpis na latinskom, sa imenom umrlog, godine života i mnoštvom geometrijske i druge ornametike (palma, riblja kost, polumjesec, srcoliki list, rozeta, vijenac i sl.).[3].

U samom groblju vidljivi su tragovi srednjovjekovne crkve orijentisane istok-zapad, dimenzija 14x8m, i nekropole. Ovdje su sačuvana i dva stećka koja su iz srednjeg vijeka.[4].

Prije 300 godina ovi su krajevi bili sasvim ili djelimično pusti. Tih godina su se odigrali veliki sukobi između Austrije i Mletačke sa jedne i Turske sa druge strane. Mir je uspostavljen u Sremskim Karlovcima 1699. godine, ali je područje Dalmacije i Like doživjelo velike promjene. Granica se pomakla bliže prema Bosni. Posljedica svega toga je i seoba stanovništva u želji da sebi obezbijede veću sigurnost. Najviše i najprije su se selili Bošnjaci pa su naravno došli i u Krnjeušu, o čemu svjedoče ostaci groblja. Pravoslavno stanovništvo je dolazilo pojedinačno, pa i odlazilo dalje jer su uslovi kod bega uvijek bili nepovoljni. No, nije rijedak slučaj bio da su spahije i dovodile seljake-kmetove na svoja imanja. Dolazak hrišćanskog stanovništva u povećem broju dogodio se nakon ulaska Austro-Ugarske 1878. Već oko 1896. u selu su bile izgrađene dvije crkve, pravoslavna i katolička. Učešće u izgradnji pravoslavne crkve dala je i Zemaljska vlada u Sarajevu. Krnjeuša je postala parohijsko središte i središte župe katoličke crkve (Zelinovac). Od ove je župe kasnije nastala dijeljenjem i drvarska župa sa središtem najprije u Petrovcu, zatim na Oštrelju i na kraju u Drvaru. Nema podataka kada su se Bošnjaci u potpunosti iselili. Može se samo predpostaviti da je to bilo poslije 1919 i sprovedene agrarne reforme kada su kmetovi postali vlasnici zemlje.

Drugi svjetski rat[uredi - уреди]

Tragični događaji zadesili su ovo selo 1941. godine, nakon njegovog ulaska u sastav Nezavisne države Hrvatske. Stradali su i Srbi i Hrvati kao pripadnici druge nacije, a u zavisnosti od situacije na terenu i trenutnog odnosa snaga, zbog naizmjenične vlasti Nijemaca, Italijana, ustaša, četnika i partizana.[5]

U julu 1941. godine, ustaše su počele masovno hapsiti i ubijati civile na krnjeuškoj teritoriji. Dvojica članova SKOJ-a su uhvaćeni, i sa ostalim rodoljubima iz Krnjeuše protjerani u Boričevac, u Liku, gdje su pogubljeni. U to vrijeme, u čaršiji, ostala je veća grupa uhapšenih ljudi. Riješeni da u istrebljivanju srpskog življa idu do kraja ustaše su ubili sve ove zatvorene ljude, njih šezdesetidvojicu. Još je jedna grupa od 11 ljudi uhapšena i kamionom povedena prema Petrovcu. Ustanici su napali kamion i petoricu oslobodili, šestorica su stradali. Tako je ukupno u Krnjeuši do ustanka stradalo 73 ljudi. Stanovništvo se odmetnulo u šumu i pristupili su opštem ustanku.[6] Napali su Krnjeušu 9. avgusta, osvojili je, pogubili nosioce vlasti i veliki dio hrvatskog stanovništva. Neki izvori su došli do preliminarne brojke od 240 bestijalno ubijenih civila hrvatske nacionalnosti.[7]

Po oslobođenju Krnjeuše, ustanici formiraju Vođeničku četu, sastavljenu od boraca Krnjeuše, Lastvi, Vranovine i Risovca (krnjeuška opština). Četa u jesen prelazi iz petrovačkog u krupski kraj, a potom u novski, gdje je učestvovala u borbama Prvog krajiškog odreda sve do proljeća 1942. Godine. Aprila 1942. godine četa se prebacila na područje Bosanskog Petrovca i vodi borbe sa Italijanima. U maju i junu učestvuje u oslobođenju Ključa i Saničke doline. Nakon toga ulazi u sastav Treće krajiške brigade. Četa je ostala upamćena po tome što su joj komandiri ginuli u prosjeku svakih 150 dana.

Početkom 1942 godine definitivno je došlo do podjele ustanika. Dolazak dr. Mladena Stojanovića u Krnjeušu mnogo je značio za opredjeljenje ovog kraja za narodnooslobodilačku borbu. Naročito se to odnosi na pojedine starije ljude.[8]

U toku cijelog rata, krnjeuška opština je imala ukupno 418 žrtava. Od toga je 223 borca i 195 djece, omladine, žena i starijih osoba kao žrtve fašističkog terora. Njihova imena bila su na spomeniku podignutom poslije rata. Preko 100 lica je umrlo od tifusa. [9] Iz Krnjeuše vode porijeklo Radivoj Rodić koji se rodio u Drvaru i Drago Mažar koji se tu i rodio i sa porodicom se preselio u Banja Luku. Obojica su proglašeni za Narodne heroje Jugoslavije. Jedno vrijeme, pedesetih godina 20. stoljeća Krnjeuša je bila središte opštine.

Stanovništvo[uredi - уреди]

Nacionalnost 1991.
Srbi 931
Bošnjaci 0
Hrvati 4
Jugosloveni 13
ostali 10
Ukupno 958

Privreda[uredi - уреди]

Krnjeuša, sa okolnim selima, u periodu posle 2000. godine, ima 500-1000 stanovnika, povratnika srpske nacionalnosti, koji se pretežno bave poljoprivredom. U mestu je bila razvijena prerada drveta, još od pre Drugog svetskog rata. Nakon ratnih dešavanja u ratu 1992-1995. godine, industrijska postrojenja, pilana i fabrika nameštaja „Fana“ su devastirane.

Reference[uredi - уреди]

  1. Nacionalni sastav stanovništva - Rezultati za Republiku po opštinama i naseljenim mjestima 1991.. Sarajevo: Izdanje Državnog zavoda za statistiku Republike Bosne i Hercegovine. 
  2. NOVE RIMSKE EPIGRAFSKE TEČEVINE BiH -Karl Pač, Glasnik Zemaljskog muzeja 1900. godina
  3. Antiqvi Homines Bosnae -Prof. dr. Salmedin Mesihović, Filozofski fakultet Sarajevo, 2011
  4. Starine iz okoline Bosanskog Petrovca -Vejsil Ćurčić, Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu, godina 1902.
  5. Prvi krajiški NOP odred - Branko J. Bokan, 1988
  6. PETROVAC U NOB -Nikica Novaković, Pripreme ustanka u Krnjeuši -Opštinski odbor SUBNOR, 1974
  7. Krnjeuša u srcu i sjećanju - Ana Došen, Matica hrvatska, ogranak Rijeka, Rijeka, 1994., ISBN 953-6035-01-4
  8. BOSANSKI PETROVAC U NOB, knjiga 6, DR. MLADEN STOJANOVIĆ U KRNJEUŠI– Pero Kolundžija, Opštinski odbor SUBNOR, 1974
  9. BOSANSKI PETROVAC U NOB, knjiga 6, PALI SU MNOGI KRNJEUŠČANI – Milanko Stupar, Opštinski odbor SUBNOR, 1974

Literatura[uredi - уреди]

Vanjske veze[uredi - уреди]