Iradž Afšar

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Iradž Afšar
Rođen/a 8. oktobar 1925. (1925-10-08)
Teheran, Iran
Umro/la 9. mart 2011. (dob: 85)
Teheran, Iran
Počivalište Behešt-e Zahra
Nacionalnost Iranac
Obrazovanje Visoka škola Firuz Bahram
Alma mater Univerzitet u Teheranu
Zanimanje historičar, bibliotekar, iranist, autor, profesor
Suprug/a/zi/ge Šajeste Afšarije (vj. 1945)
Djeca Babak, Bahram, Kušijar, Araš
Roditelji Mahmud Afšar (otac)
Nosrat Barazande (majka)

Iradž Afšar (perz. ایرج افشار; Teheran, 8. 10. 1925. – Teheran, 9. 3. 2011), iranski historičar, bibliotekar, iranist, autor i profesor.[1] Jedan je od najproduktivnijih stručnjaka iranskih studija i autor više stotina članaka, osvrta, recenzija i knjiga. Puna lista njegovih radova objavljena je 2003. i sadrži čak 161 stranicu.[1]

Sadržaj/Садржај

Biografija[uredi - уреди | uredi izvor]

Afšar je rođen 1925. u Teheranu, kao sin Mahmuda Afšara i Nosrat Barazande.[1] Njegov otac, istaknuti intelektualac porijeklom iz Jazda, ostao je upamćen po osnivanju Dar al-Fonuna, časopisa Ajande i zaklade za promociju perzijskog jezika.[1] Godine 1945. vjenčao se s Šajeste Afšarije koja mu je rodila četiri sina (Babaka, Bahrama, Kušijara i Araša).[1] Nakon što je završio visoku školu Firuz Bahram, studirao je pravo na Univerzitetu u Teheranu i diplomirao 1949. na temu iranskih manjina, a potom se zaposlio kao predavač perzijskog na visokim školama Šaraf i Iranšaher.[1] Godinu dana kasnije na preporuku dr. M. Sabe zaposlio se kao bibliotekar na Pravnom fakultetu Univerziteta u Teheranu.[1]

Istovremeno, Afšar je nastavio očevim stopama i uređivao Ajande (19441946) odnosno vodio porodičnu zakladu, a naročito se istaknuo u organiziranju ceremonija i pozivanju raznih uglednih iranista da posjete Iran, prime nagrade i održe stručna predavanja.[1] Među takvim inozemnim stručnjacima bili su N. Ahmed (profesor perzijskog s Muslimanskog univerziteta u Aligarhu), R. N. Frye (profesor iranistike s Univerziteta Harvard), J. T. P. de Bruijn (profesor perzijske književnosti s Univerziteta u Leidenu), ali i domaći naučnici kao M. Sotude.[1]

Afšar se izdavanju knjiga posvetio ranih 1950-ih kada je objavio Firdus al-Moršedija fi Asarar al-Samadija od Mahmuda ibn Osmana.[1] Godine 1953. M. Movakar je zatražio od njega da uređuje časopis Mehr, a približno u isto vrijeme zajedno s M.-T. Danešpažuhom, A. Zarjabom, M. Sotudeom i M. Mokarabijem pokrenuo je Farhang-e Iranzamin, časopis koji se fokusirao na izdavanje rukopisa teza i kratkih knjiga.[1] Afšar je bio jedan od glavnih urednika ove važne publikacije, izdavane sve do njegove smrti (zaključno sa 27. brojem), u kojoj su objavljeni brojni njegovi književni i naučni osvrti.[1] Dr. P. Hanlari pozvao je Afšara 1954. da uređuje časopis Sohan, a godinu dana kasnije na zahtjev H. Sanatizadea prihvatio se i uređivanja Ketabha-je Maha, časopisa Perzijskog izdavačkog društva.[1]

Za vrijeme boravka E. Jaršatera na predavanju u Sjedinjenim Državama (1956. i 1958), Afšar je upravljao Institutom za prevođenje i izdavaštvo (Bongah-e Tardžome va Našr-e Ketab, akr. BTNK), stekavši već u to vrijeme reputaciju vrsnog učenjaka s iskustvom u različitim disciplinama.[1] Godine 1957. u Francuskoj je pohađao jednogodišnji tečaj UNESCO-a o bibliotekarstvu i nakon toga postao gorljivim zagovornikom bibliotekarske nauke, a iste godine zajedno s E. Jaršaterom, A.-H. Zarinkubom i M. Mokarabijem pokrenuo je Rahnama-je Ketab (dosl. Vodič za knjige), časopis za recenzije knjiga.[1] Ova publikacija ubrzo je pridružena Iranskom društvu za knjige i Afšar se profilirao kao glavni odgovorni, objavljujući osvrte o perzijskom jeziku, rukopisima i kadžarskom Iranu, te o novoizdanim knjigama.[1]

Od 1957. Afšar je u suradnji s Iranskim društvom za knjige pokrenuo godišnju izložbu knjiga na perzijskom i bio njen glavni organizator sljedećih šest godina, sve dok je nisu preuzele vladine agencije.[1] Godinu dana kasnije počeo je držati tečajeve o bibliotekarstvu na teheranskom Učiteljskom fakultetu, na temelju čega je 1961. postavljen na poziciju čelnika biblioteke navedene institucije, a sljedeće godine imenovan je i direktorom Nacionalne biblioteke.[1] Za vrijeme obnašanja ove funkcije posvetio se raznim pothvatima, uključujući indeksiranju rukopisa.[1] Od 1965. do 1979. imenovan je čelnikom centralne biblioteke Univerziteta u Teheranu odnosno njenog dokumentacijskog centra, prilikom čega je intenzivno radio na prikupljanju raznih perzijskih manuskripta od Turske do Indije.[1]

Iradž Afšar u Beču 2007.

Godine 1961. Afšar je počeo s izdavanjem prvog toma Index Iranicusa, inovativnog kataloga sa svim detaljima o iranističkim člancima na perzijskom jeziku, a za njegovog života publicirano je još šest tomova.[1] Nakon što je 1979. ugašen Rahnama-je Ketab, Afšar je odmah oživio Ajande i nastavio s objavljivanjem sličnog sadržaja.[1] Časopis je naposljetku raspušten 1993. kada se Afšar morao posvetiti drugim publikacijama i istraživačkim radovima.[1] Bez obzira, njegova naučna publika nije ostala uskraćena novim iranističkim osvrtima s obzirom da je pisao Tazeha va Pareha-je Iranšenasi (dosl. Malčice iranskih studija) i doprinosio za časopise Kelk i Buhara, uređivane od strane A. Dehbašija.[1] U ovoj seriji Afšar je pisao recenzije i informirao čitatelje o novim međunarodnim publikacijama o iranistici.[1] Afšar je svojevremeno najavio da će serija Tazeha va Pareha-je Iranšenasi biti izdana kao zasebna publikacija.[1]

Nakon smrti M.-T. Danešpažuha 1996. godine, Afšar se pozicionirao kao glavni autoritet za perzijske manuskripte.[1] Bio je veoma vezan uz Jazd, grad iz kojeg njegova porodica vuče porijeklo, zbog čega je objavio knjige Jazdname i Jadgarha-je Jazd.[1] Također, pisao je i o proslavljenom učenjaku M. Kazviniju, kadžarskom historičaru Etemad al-Saltani, ambasadoru H. Takizadeu, memoarima M. Mosadeka, političkim pismima A.-A. Dehhode, itd.[1] Zajedno s Sotudeom, Zarjabom, Šafi-Kadkanijem i Purdavudom često je putovao po historijskim lokalitetima i naseljima diljem Irana, prikupljajući zabilješke o znamenitostima i starim natpisima.[1] Osim na Univerzitetu u Teheranu, radio je i na inozemnim institucijama poput američkog Univerziteta Harvard (1966), švicarskog Univerziteta u Bernu (1989), te austrijske Nacionalne biblioteke (1998) i Državnog arhiva u Beču (2003).[1]

Afšar je bio član više naučnih društava, pomagao je u osnivanju brojnih istraživačkih institucija, a organizirao je i brojne naučne konferencije.[1] U njegovu čast izdana su dva festschriftaIran and Iranian Studies: Essays in Honor of Iraj Afshar (Princeton, 1998) na engleskom jeziku i Ardžname-je Iradž (2 toma, Teheran, 1998).[1] Godine 2005. Međunarodno društvo za iranske studije (engl. International Society for Iranian Studies) odlučilo je dodijeliti nagradu za životno djelo dvojici iranista, jednom iranskom odnosno jednom neiranskom, a odabir onog prvog bio je unaprijed jasan – Iradž Afšar.[1] Univerzitet u Edinburghu namjeravao ga je u septembru 2011. nagraditi i počasnim doktoratom, no preminuo je u teheranskoj bolnici Džam 9. marta iste godine.[1]

Opus[uredi - уреди | uredi izvor]

Djelomična lista monografija:[1]

  • Firdus al-Moršedija fi Asarar al-Samadija (Mahmud ibn Osman), Tehran: Tahuri, 1954
  • Jadaštha-je Kazvini (5 tomova), Tehran: Danešgah-e Tehran, 1960–1968
  • Džame-je Mofidi (Muhamed Mofid Mustavfi), Tehran: Ketabfruši-je Asadi, 1961
  • Iskandername, Tehran: Bongah-e Tardžome va Našr-e Ketab, 1964
  • Ruzname-je Haterat-e Etemad al-Saltane, Tehran: Amir Kabir, 1966
  • Jadgarha-je Jazd, Tehran: Andžuman-e Asar va Mufahir-e Farangi, 1968–1975
  • Nameha-je Kazvini be Takizade, Tehran: Entišarat-e Džavidan, 1974
  • Nameha-je sijasi-je Dehhoda, Tehran: Ruzbehan, 1979
  • Haterat va ta'alomat-e doktor Muhamed Mosadek, Tehran: Entišarat-e Elmi, 1986
  • Zendegi-je Tufani: haterat-e sajed Hasan Takizade, Los Angeles; Costa Mesa: Arash Afshar; Mazda Publishers, 1990
  • Jazdname, Tehran: Farhang-e Iranzamin, 1992
  • Nameha-je Landan: az davran-e sefarat-e Takizade dar Engelestan, Tehran: Farzan, 1996, ISBN 9789646138001
  • Nameha-je Tabriz: az Tekat al-Islam be Mostašar al-Dovle dar ruzgar-e mašrutijat, Tehran: Farzan, 1999, ISBN 9789646138476

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

Vanjske veze[uredi - уреди | uredi izvor]