Hronologija četničkih zločina 1943. godine

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu

Januar 1943.[uredi - уреди | uredi izvor]

  • početak januara 1943: Masovno stradanje muslimanskog stanovništva na području sreza Bijelo Polje. Zločin su izvršili crnogorski četnici. Major Pavle Đurišić, koji je neposredno komandovao operacijom usmerenom protiv muslimanskih sela na području Bijelog Polja, nakon završetka operacije (10. januar 1943) izvestio je svog komandanta Dražu Mihailovića o ishodu: "Akcija na desnoj obali Lima u srezu Bjelopoljskom završena je. Ista je izvedena tačno po utvrđenom planu. Rezultat ove borbe je: 1) Potpuno su uništena sledeća muslimanska sela: Voljevac, Gubovača, Radijelja, Ušanovići, Presečenik, Batuiiće, Donji Vlah (sekcija Plevlje), Mirovići, Solja, Radojeva Glava, Mediše, Pobretiće, Donja Kostenica, Stablo, Vrh, Zminjac, Sipovice, Negobratina, Osmanbegovo selo, Dupljaci, Jasen, Koštice, Kaševar, Ivanje, Godijevo, Žilići, Gornja Crnca, Gornji Radulići, Vrba, Crhalja, Kradenik, Sipanje, Ličine (Sekcija Sjenica—Peć) Ukupno 33 sela. 2) Žrtve: Muslimana boraca oko 400. Žena i dece oko 1000." Đurišić ističe: "Sve kuće u navedenim selima bile su popaljene." Takođe pominje i pljačku stoke i druge imovine.[1]
  • 9-16. januar 1943: "U saradnji sa okupatorom 9. i 16. januara 1943. Srpska državna straža i četnici Draže Mihailovića uhapsili su u Vlasotincu i Orašju, pokraj Vlasotinca, 72 lica, od kojih je 14 streljano, a jedno internirano u Nemačku.[2]
  • 14-16. januar 1943: Ravnogorski četnici likvidirali 9 muškaraca, saradnika i simpatizera NOP-a i bivših boraca Pomoravskog partizanskog odreda u selima pokraj Jagodine: (Crnče, Međureč, Bunar i druga). Publikovana su imena stradalih.[3]
  • sredina januara 1943: Četnici Levačke brigade JVuO pobili čitavu porodicu Spasoja Jovanovića iz Rekovca u Levču. "Ova porodica ubijena je zbog toga što su Jordan i Mara, sin i kćerka Spasoja i Slavke Jovanović, bili borci Levačke partizanske čete. Četnici su odveli Maru i njenu majku Slavku u šumu Česta, između Rekovca i Kavadara, i posle mučenja obe zaklali. Jordana su odveli u Kruševičku reku i tamo, posle teškog mučenja, ubili. Oca porodice Spasoja odveli su na kosu iznad sela Cikota i tamo ga ubili."[4]
  • 26. januar 1943: Četnici Dinarske divizije izvršili pokolj nad hrvatskim civilnim stanovništvom u selu Maovice pokraj Vrlike i u mestu Vrlika. U Maovicama je ubijeno 23 hrvatska stanovnika (od čega 5 žena), a u Vrlici 13 stanovnika (12 Hrvata, od kojih 4 žene, i jedan Srbin). Publikovani su poimenični podaci o stradalima. Zločini u Maovicama i Vrlici izvršeni su u okviru italijansko-četničke akcije protiv partizana na planini Svilaji. Najodgovorniji za ovaj zločin bili su italijanski general Ettore Giannuzzi zapovednik divizije "Sassari" i četnički vojvoda Momčilo Đujić.[5]
  • 27. januar 1943: Ubistvo 4 seljaka u selima u okolini Jagodine. U selu Dragoševac, između Jagodine i Rekovca, ravnogorski četnici upali su kuću abadžije Joksima Jevremovića. Četnici su Joksima i njegovog bratanca Dušana izboli kamama. "Dušan, iako teško ranjen, prenet je u ćuprijsku bolnicu i zalečen, ali posle izlaska iz bolnice četnici su ga uz pomoć SDS opet uhvatili u Jagodini i ovog puta zaklali između Glavinaca i Kolara." Istog dana (27. januara 1943, na Svetog Savu), četnici su u obližnjem selu Dragocvet zaklali Pajka Cvetkovića, naprednog zemljoradnika, i njegovog sina Savu Cvetkovića, učitelja.[6]
  • 27. januar 1943: Četnici pod komandom Mihaila Čačića uhvatili su u Ćupriji harmonikaša Miloša Obradovića, inače invalida, odveli ga u Ravnu Reku, primorali ga da ih zabavlja povodom crkvenog praznika (Sveti Sava) i istog dana ga zaklali.[7]
  • januar 1943: Koljaška trojka Zaječarske brigade Timočkog četničkog korpusa JVuO zaklala je Stanka Janića, predsednika opštine u selu Rgotina kod Zaječara i Živojina Devanića iz sela Donja Bela Reka kod Bora.[8]

Februar 1943.[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 5-13. februar 1943: Masovni pokolji muslimanskog stanovništva od strane JVuO (četnici Draže Mihailovića) u oblasti Pljevalja, Priboja, Čajniča i Foče. Reč je o najmasovnijim zločinima koje su počinili četnici u Drugom svetskom ratu i o jednom od najmasovnijih zločina koji je počinjen na tlu Jugoslavije u Drugom svetskom ratu u jednom kratkom intervalu. Prema izveštaju četničkog zapovednika Pavla Đurišića, Draži Mihailoviću, od 13. februara 1943, u ovom talasu terora četnici su ubili oko 9.200 Muslimana od čega oko 1.200 muškaraca i do 8.000 žena, staraca i dece.[9] Zločin je rezultat namere četničke Vrhovne komande na čelu sa Dražom Mihailovićem da eliminišu Muslimansku miliciju sa ovog područja, ali i da unište što veći broj muslimanskih civila. Vojna akcija JVuO, na ovom području, koja je rezultirala ovako masovnim zločinom, rezultat je odluke Vrhovne komande JVuO. Prema posleratnim popisima žrtava ovog zločina, na području sreza Pljevlja popisano je 1.380 žrtava februarskog pokolja. Od ovog broja, 581 su bili deca do 10 godina starosti, odnosno 42%, a ako uračunamo i decu zaključno sa 14. godinom onda ukupan broj stradale dece ispod 15 godina starosti iznosi 698, odnosno 50,5%, što čini preko polovine žrtava.[10] Na teritoriji opštine Priboj četnici su februara 1943. ubili najmanje 1.547 Muslimana (Bošnjaka), koliko je 1946. poimenice popisano od strane Državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača FNRJ. Od ovog broja, 665 su bili deca do 15 godina starosti, odnosno 42,9%. Kada je reč o najmlađoj deci, odnosno o deci do 10 godina starosti, na teritoriji opštine Priboj za samo nekoliko dana početkom februara 1943. četnici Draže Mihailovića ubili su 553 dece ovog uzrasta ili 35,7%. Ako u procenat stradalih uračunamo decu. žene i starce, nije teško zaključiti da je na području Pljevalja i Priboja preko 70% stradalih pripadalo jednoj od ove tri kategorije stanovništva.[11] Na području opštine Foča prema popisu iz 1964, tokom 1943. zabeleženo je stradanje 1.043 Muslimana (Bošnjaka). Većina ovih žrtava ubijena je februara 1943, iako treba naglasiti da ovi podaci za 1943. nisu konačni. Većina ubijenih bili su žene i deca.[12] Većina žrtava ovog zločina ubijena je na vrlo surov način: klanjem i kolektivnim spaljivanjem. U mnogim naseljima, istrebljene su čitave porodice. Silovan je velik broj žena. Sva muslimanska sela kroz koja su prošli četnici su opljačkana, a mnoga su posle pljačke spaljena.
  • 6. februar 1943: U selu Prijanovići pokraj Požege četnici zaklali dvojicu meštana: Nikolu Milijanovića i Adama Šojića. Obojica su 1941. bili borci Požečke partizanske čete.[13]
  • 15. februar 1943: Četnici zaklali dvoje stanovnika sela Visoka pokraj Arilja. Ubijeni su Jelenka Žunić (42) i Periša Šaptović (48).[13]
  • 17. februar 1943: Četnici pod komandom majora JVuO i četničkog vojvode Predraga Rakovića u selu Ostra pokraj Čačka "uhvatili Miloša Anđelića (39), strahovito ga mučili, obesili ga za noge, boli ga kamom, čupali mu brkove, lomili mu ruke i drali kožu sa glave i na kraju ga zaklali. Istragu nad Anđelićem je lično vodio Predrag Raković, koji je davao uputstva o zlostavljanju."[14]
  • 23. februar 1943: Četnici pod komandom majora JVuO i četničkog vojvode Predraga Rakovića u selu Mojsinje pokraj Čačka ubili 2 muškarca: Miloša Đurića (56), učitelja, solunskog borca i rezervnog potpukovnika, koji nije odobravao četničke postupke, i Srećka Đurića (34). Publikovana su imena izvršilaca zločina.[14]
  • 23. februar 1943: Četnici pod komandom majora JVuO i četničkog vojvode Predraga Rakovića u selu Donja Gorevnica pokraj Čačka streljali 3 bivša borca Čačanskog partizanskog odreda koji su bili pasivizirani i nenaoružani. Ubijeni su: Milorad Nenadović (31), Milomir Radojević (32) i Milomir Vojinović (36).[15]

Mart 1943.[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 5. mart 1943: Četnici pod komandom majora JVuO i četničkog vojvode Predraga Rakovića zajedno sa pripadnicima Srpske državne straže blokirali su borce Čačanskog partizanskog odreda i tom prilikom ubili 14 partizana, pri čemu je nekoliko partizana ubijeno iako su bili ranjenici. Njihovo ubistvo izvršio je Hristivoje Stojanović komandant Mrčajevske četničke čete. Publikovani su podaci o stradalima.[16]
  • 9. mart 1943: Četnici pod komandom majora JVuO i četničkog vojvode Predraga Rakovića u selu Stančići pokraj Čačka zaklali dvojicu muškaraca: Dragoljub Petrović (51), Radojica Petrović (50), saradnike NOP-a i nosioce Albanske spomenice. Publikovana su imena počinilaca ovog zločina.[14][17][18]
  • 13. mart 1943: Četnici zaklali Stojanu Mićić (23) i Milevu Nikitović (27) iz sela Rečice pokraj Požege. Leševi ubijenih žena bačeni su u bezdan.[19]
  • 15. mart 1943: U selu Zarožje pokraj Rogačice (srez Bajina Bašta) četnici zaklali Radinku Vukosavljević (46), domaćicu, i Milutina Vukosavljevića (22), zemljoradnika.[20]
  • 15-16. mart 1943: U noći 15-16. marta 1943. četnici Treće žičke brigade, pod komandom Žarka Anđelkovića, uhvatili Vojina Propadovića (23) i Radmila Joksića (40) iz sela Lipnica između Čačka i Kraljeva i žive ih zakopali u selu Premeća.[21][14]
  • 16. mart 1943: Klanje 2 simpatizera NOP-a u mestu Umka, između Beograda i Obrenovca. Zaklani su Dragomir Živković, zemljoradnik, i Jovan Momčilović, radnik - izbeglica iz Bosne. Tokom leta 1943. četnici su na Umci zaklali još 4 lica, a tokom 1944. još 18 lica (ukupno: ubijeno je 24 stanovnika Umke od strane četnika). Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[22]
  • 18-19. mart 1943: U noći 18-19. marta 1943. četnici pod komandom majora Predraga Rakovića zaklali 4 lica (3 muškarca i jednu ženu), simpatizera NOP-a. Žrtve su ubijene u selu Trbušani, a poticali su iz Ljubića i Kamenice. U Ljubiću je ista grupa četnika zaklala jedno lice 20. marta 1943. Publikovani su podaci o stradalima.[21][14]
  • 19. mart 1943: U selu Lisa pokraj Ivanjice četnici zaklali bračni par Dušana (54) i Kristinu Šolajić (51).[20]
  • 22. mart 1943: Četnici pod komandom majora JVuO i četničkog vojvode Predraga Rakovića, predvođeni četnikom Žarkom Borišićem, u selu Donja Gorevnica pokraj Čačka ubili su (mahom zaklali) 10 lica, simpatizera NOP-a, od čega 7 lica iz Donje Gorevnice i 3 lica iz Mojsinja. Leševi žrtava pobacani su u jamu obližnjeg rudnika. Među ubijenima bila su 3 člana porodice Paunović iz Mojsinja: Sibinka (45), njen suprug Gojko (50) i njihova jedinica Dara (19). Publikovani su podaci o stradalima. Takođe, publikovani su podaci o izvršiocima zločina.[24][25] Tokom Drugog svetskog rata četnici su van borbe ubili 20 stanovnika Donje Gorevnice i 7 stanovnika Mojsinja.[26]
  • 24-25. mart 1943: U selu Gornja Trešnjevica između Aranđelovca i Rudnika četnici zaklali 3 stanovnika, od čega jednu ženu, dok je jedna osoba uspela da pobegne crnotrojkašima. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[27]
  • 27. mart 1943: Četnici Nikole Gordića, na osnovu Gordićevog naređenja, u selu Rajinac, pokraj Trstenika, izvršili su ubistvo 9 članova porodice Kindl. Ubijeni su Josif Kindl, njegova supruga Hana i njihovo sedmoro dece (3 kćerke i 4 sina). Nemačka porodica Kindl se u Rajinac doselila nakon Prvog svetskog rata, prihvativši pravoslavlje i srpski identitet.

April 1943.[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 5. april 1943: Četnici Ravaničke brigade Ivankovačkog korpusa zaklali 2 žene u selu Stubica pokraj Ćuprije. "Petog aprila četnici DM zaklali su Desanku Gajić iz Stubice u samom selu zato što joj je muž kao pripadnik NOP-a bio oteran u koncentracioni logor u Nemačkoj. Istog dana i na istom mestu zaklana je Milica Milić zato što je, i 'pored opomena nemačke policije', nosila crven džemper."[28]
  • 5. april 1943: U selu Toponica pokraj Knića četnici ubili supružnike Budimira i Stojku Pavićević i njihovog rođaka Dragoljuba Pavićevića. U susednom selu Pretoke, iste večeri ubijen je meštanin Milan Savić.[29]
  • 5. april 1943: U selu Zagrađe između Gornjeg Milanovca i Ljiga, četnici zaklali Budimira, Vujicu i Radu Todorović (sina, oca i majku), stanovnike susednog sela Cerova.[30] Istog dana ubili su još jednog stanovnika Cerova, kovača Čedu Štulovića (50).[31]
  • 7-8. april 1943: Prema podacima partizanske provenijencije četnici pod komandom Nikole Kalabića ovog datuma zaklali su 5 članova porodice Spasojević u selu Stapar pokraj Valjeva. "Noću između 7. i 8. aprila upali su u kuću Stanoja Spasojevića i odmah u samoj kući pred ženama i decom zaklali su Stanoja, njegova dva sina i njegova dva brata. Kad su klali sinove Stanojeve njihova je majka pojurila da ih brani. Banditi su joj tada odsekli ruku kojom je branila decu. Stara žena je od straha ogluvela. Kad su svu kuću posle pokolja opljačkali, zapalili su je, ali su seljaci uspeli da ugase požar." Ovaj izvor napominje da se Stanojeva navodna krivica sastojala u činjenici da je bio član Narodnooslobodilačkog odbora u Valjevskoj Kamenici 1941, u vreme kada je ovaj kraj bio deo oslobođene teritorije.[32]
  • 14-15. april 1943: Klanje simpatizera NOP-a Nemanje Jovanovića i Ljubomira Malezanovića iz Koceljeve, od strane četničke crne trojke.[33]
  • sredina aprila 1943: Četnici u selu Čumić, između Kragujevca i Topole, zaklali 3 stanovnika. Publikovana su imena stradalih.[34]
  • 17. april 1943: U selu Ljutice pokraj Požege četnici zaklali Milorada Ivanovića (38) i Milana Jokovića (33), meštane ovog sela.[35]
  • 19. april 1943: Četnici Ravaničke brigade Ivankovačkog korpusa u gradu Ćuprija zaklali Petra Konopku, bravara rodom iz Poljske, "siromašan i sa mnogo dece. Ubijen je samo zato što je Poljak."[28]
  • 24. april 1943: Državna komisija za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača u saopštenju od 11. februara 1945. obznanila je pismo Nikole Kalabića od 24. aprila 1943. (potpisano Kalabićevim pseudonimom "Čika Pera") u kom Kalabić sugeriše podređenima da izvrše klanje 9 lica u selima u okolini Valjeva. "Dragi Pape, Za klanje komunista molim te dobro tu stvar proveri ispitaj još bar 3 čoveka za te ljude koji treba da se zakolju. Pitaj Peru Miletića, Stevana Besarovca i Živorada Pejića pa ako oni kažu da su krivi kao komunisti onda najviše zakoljite u Jasenici 3, Papučke 2, Garić 2, Grabovica 2. Konja pastuva od Zazića mi dovedite a za njega zna Stanimir. Mene ćeš naći tek drugi dan Uskrsa uvečer u Leskovice kod Stanoja. Nemoj se vraćati dok zadatak ne svršiš. Želim iskreno da praznik Hristova voskresenja dočekate svi zdravi. Doviđenja. Pozdravi sve a tebe najviše pozdravlja tvoj Čika Pera, 24.4.43.g.".[37]

Maj 1943.[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. maj 1943: Ubistvo Zdravka Ristićevića (30) i Slavka Đerića (31), iz sela Buar pokraj Užica. Uhvatili su ih četnici Filipa Ajdačića u Sečoj Reci pokraj Kosjerića "i posle divljačkog masakriranja žive zakopali u zemlju".[38]. Po kazivanju ubili ih četnici Jevrosim i Dragoje (Jevrosimov sin) Nojić.
  • 3-4. maj 1943: U noći 3-4. maja 1943. dragačevski četnici zaklali Gvozdena Šipetića (45), žitelja sela Grab pokraj Guče, komandanta Grabske čete Jeličkog četničkog odreda, zbog protivljenja da se bori protiv partizana.[40] Šipetića je zaklao Dragan Stanisavljević, pripadnik "crne trojke" iz Dragačevske četničke brigade. Nakon izvršenog zločina, Stanisavljević je odneo odsečeno uvo svom komandantu Davidu Dači Simoviću. U selu Grab četnici su tokom rata ubili 4 stanovnika. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[16]
  • 11. maj 1943: Četnici pod komandom Filipa Ajdačića u selu Seča Reka pored Kosjerića streljali 21 zarobljenog partizana. Isti počinioci su toga dana ubili i meštanina Seče Reke, Milojka Jankovića (32).[43]
  • 14-15. maj 1943: Streljanje 27 zatočenika četničkog zatvora u Kolašinu. Streljanje su izvršili Nemci u Barama Kraljskim. Prethodno su četnici ustupili Nemcima ove zatočene partizane i sipmatizere NOP-a. Publikovani su poimenični podaci o svim streljanim.[44]
  • sredina maja 1943: Ubistvo 5 članova porodice Krste i Ivanke Živković i 2 člana porodice Sofije Ristić u rudarskom naselju Ravna Reka, istočno od Ćuprije. Sem roditelja Krste i Ivanke, zaklana su dvojica njihovih maloletnih sinova i kćerka. Pokolj je preživeo samo najmlađi sin Dragutin. "Ova porodica poklana je zato što su imali nekog daljeg rođaka u partizanima." Iste noći ubijene su Stana Ristić i njena maloletna kćerka. "Posle ovog zločina glave Krste Živkovića i Stane Ristić nabijene su na kolje i stavljene ispred zgrade direkcije u Senjskom Rudniku."[3][28]
  • sredina maja 1943: Četnici Draže Mihailovića, pod komandom poručnika Manića, ubili 8 simpatizera NOP-a iz Bojnika (Pusta reka). Manićevi četnici su u Bojnik upali predstavljajući se lažno kao partizani i potom pohvatali one koji nisu prozreli prevaru. Uhvaćeni simpatizeri NOP-a su odvedeni u šumu i tamo ubijeni. "Svi su bili zaklani, vezani za drveće sa glavama nadole." Publikovana su imena stradalih.[45]
  • 16. maj 1943: U selu Rasna pokraj Požege četnici streljali Aleksandra Koraća (55) i Sretka Koraća (55), zemljoradnike i saradnike NOP-a iz ovog sela.[46]
  • 16. maj 1943: U selu Toponica pokraj Knića četnici ubili 4 stanovnika, od čega 2 žene. Publikovani su podaci o stradalima. Prethodno, 5. aprila 1943, u ovom selu četnici su ubili 3 lica.[29]
  • 23. maj 1943: U selu Rajkovac pokraj Topole četnici zaklali Darinku Radović (43) i njene dve kćeri, Radmilu (20) i Stanku (13), zbog skrivanja partizanskog ranjenika. Kćeri su zaklane pred Darinkom kako bi bila primorana da oda gde je sakriven ranjenik, što ona nije učinila. Zločin su izvršili četnici iz sela Kloka i pripadnici Oplenačke brigade Gorske garde JVuO. Darinka Radović je 1953. proglašena za narodnog heroja. Istog dana ista grupa četnika u Rajkovcu je ubila seljaka Životu Stevanovića. Tokom 1943. četnici su u Rajkovcu zaklali još 6 stanovnika koje su proglasili pristalicama partizana. Publikovana su imena stradalih.[47]
  • 27. maj 1943: U blizini mesta Zlot, na planini Malinik (istočna Srbija), četnici DM, posle mučenja, u jamu bazdanku žive bacili 3 rudara i komunista iz Zlota. Publikovana su imena stradalih.[48]
  • 29. maj 1943: Vešanje 6 muškaraca u selima Tamnave (između Uba i Koceljeve) od strane četnika. Trojica obešenih bili su Srbi iz sela Batalaga, a trojica Romi iz sela Novaci. Navedeni su podaci o stradalima.[49]
  • 29. maj 1943: U selu Vinča pokraj Topole četnici zaklali 4 lica i spalili 8 kuća. Istog dana u obližnjem selu Veliki Šenj ubili su meštanina Dragomira Lazarevića.[29]

Jun 1943.[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 3. jun 1943: U selu Konjuh, pokraj Trstenika, četnici iz Velike Drenove zaklali 15-godišnjeg Branka Mutavdžića zbog toga što mu je stariji brat Ranko bio u partizanima.[50]
  • 9. jun 1943: U selu Grivska pokraj Arilja četnici streljali Rajka Đukovića (46) i njegovog sina Vojislava (20), žitelje sela Pogleda.[51]
  • 11-12. jun 1943: "Noći između 11. i 12. juna jedna grupa četnika napala je kuću Dragiše Jovića u Uzrenu (srez Takovski) i ubili su Pavla Sretenovića i sveštenika Šolajića."[52]
  • 14. jun 1943: U selu Gornje Zuniče, kod Knjaževca, grupa četnika DM koje je predvodio Kosta Gligorijević, ubila Kostadina Simića i Nikolu Milosavljevića, saradnike NOP-a.[53]
  • 17-30. jun 1943: Ubistvo 14 seljaka u selima u okolini Topole: Bajčetina (1), Trnava (1), Blaznava (3), Šume (1), Junkovac (1), Kloka (2) Trešnjevica (2), Božurnja (3). Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[54]
  • 20. jun 1943: Četnici zaklali 5 simpatizera NOP-a iz sela Nikojevići pokraj Užica. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[55]
  • 25. jun 1943: Streljanje 180 zatočenika četničkog zatvora u Kolašinu. Streljanje su izršili Italijani u nekoliko mesta u Crnoj Gori (Cetinje, Podgorica, Bar, Danilovgrad, Nikšić, Andrijevica, Berane). Prethodno su krajem aprila 1943. četnici predali Italijanima 300 zatočenika četničkog zatvora u Kolašinu. Publikovani su poimenični podaci o svih 180 streljanih.[56]
  • 27-28. jun 1943: U noći 27-28. juna 1943. u Velikom Šiljegovcu pokraj Kruševca četnici su ubili Svetislava Stanića (65) i Stanoja Panića (60) jer su prikrivali sinove da ih ne mobilišu četnici (JVuO).[52]
  • 29. jun 1943: Četnici pod komandom Ratomira Perića, komandanta Tamnavske četničke brigade "pohapsili su u Posavotamnavi i Tamnavi više desetina seljaka i vodali ih po selima kao komuniste, prijatelje i saradnike partizana. Ta 'šetnja' jе trajala četiri dana dok 29. juna 1943. nisu doterani u školu u Novacima (pokraj Uba). Tu su nastavili maltretiranje i suđenje. Na smrt su osudili 16 mladića i u selu su izvodili po dvojicu mladića i streljali pred narodom, koji je silom doteran ne samo iz Novaka već i iz drugih sela. Neki mladići su išli na streljanje pevajući." Publikovani su poimenični podaci o 16 streljanih mladića. Od 16 streljanih 14 su bili iz sela Batalage, jedan iz Novaka, a jedan iz Zukava. "Posle završenog streljanja četnici su počeli da pijanče i jedu u kafani koja je bila pored sudnice." Zbog toga što je prigovorio četnicima na ponašanju, četnici su kundacima ubili kafedžiju Branimira Najića.[57]
  • kraj juna 1943: Na osnovu naređenja Vuka Kalajitovića, u selu Bistrica uhapšeno 15 muškaraca. Кalajitović je naredio streljanje 12 uhapšenika. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[58]
  • jun 1943: Četničke trojke DM iz Zaječara izvele 3 učenika gimnazije, aktiviste NOP-a, i zaklali ih. Ubijeni su: Svetislav Rajković, Slobodan Stančulović i Dragutin Reljić.[59]

Jul 1943.[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 12. jul 1943: U Kremnima pokraj Užica četnici zaklali zemljoradnike Stevana Đurđića (22) i Radenka Đurđića (37).[60]
  • sredina jula 1943: Ubistvo 4 lica u selima u okolini Gornjeg Milanovca. "U selu Gornji Branetići ubijeni su: Živorad Lazarević i Dragić Vasiljević, dok su iz sela Nevade odvedene Danica Grković i Persa Šutić, koje su, kako sreski načelnik u G. Milanovcu veli: 'verovatno likvidirane od četnika Draže Mihailovića, pošto ovo načelstvo ima obaveštenje da su održavale vezu sa partizanima'."[54]
  • sredina jula 1943: U selu Vinča pokraj Topole četnici zaklali majku i kćerku Stanicu i Desanku Radovanović. U jesen 1941. njihovu kuću su zapalili Nemci. Tom prilikom Nemci su ubili Staničinog muža Milutina i ranili njena 2 sina. Stanica Radovanović je majka narodnog heroja Milića Radovanovića koji je poginuo 10. februara 1944. pokraj sela Vrbica (Aranđelovac) u borbi protiv pripadnika Srpske državne straže.[30][61]
  • 20. jul 1943: Dragačevski četnici ubili 5 stanovnika Guče, od čega 3 žene. Ubistvu je prethodilo mučenje. Takođe, ista grupa četnika istog dana u Guči je uhvatila još 3 žene koje su nakon nekoliko dana mučenja puštene.[62]
  • 21-26. jul 1943: Ubistvo 4 seljaka na području Aranđelovca i Topole. U Vukosavcima pokraj Aranđelovca ubijena su 2 stanovnika, a u Belosavcima pokraj Topole četnici su ubili takođe 2 stanovnika. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[54]
  • 29. jul 1943: U selu Brezovice u Dragačevu zaklane 3 žene iz sela Guberevci. Sve 3 žrtve poticale su iz porodice Rakićević. Prethodno, 1. jula 1943, od strane četnika zaklana je Vukolina Rakićević. Tokom Drugog svetskog rata četnici su ubili 6 stanovnika sela Guberevci.[63]

Avgust 1943.[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. avgust 1943: Klanje Todora Burnajeva, obućara iz Sremčice pokraj Beograda (Rus po narodnosti) i njegove supruge Milke.[64]
  • 1. avgust 1943: Ubistvo klanjem 2 stanovnika sela Zagorica pokraj Topole. Među ubijenima bili je jedan neimenovani mladić romske nacionalnosti i Stanija Maksimović, za koju se navodi da je zaklana u crkvenoj porti u susednom selu Belosavci.[54]
  • 2. avgust 1943: U selu Trbušnica pokraj Lazarevca (na putu prema Aranđelovcu), četnici zaklali 4 saradnika NOP-a. U istom selu četnici su 4. decembra 1943. ubili 5 stanovnika. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[65]
  • 3.avgust 1943: U selu Belosavci pokraj Topole četnici u crkvenoj porti zaklali Stanislavu Maksimović.[66]
  • 10-11. avgust 1943: U noći 10-11. avgusta 1943. četnici Kolubarske brigade Rudničkog korpusa JVuO uhvatili su 5 muških stanovnika sela Poljane i 5 muških stanovnika sela Konatice pokraj Obrenovca, sproveli ih u obližnje selo Milorce gde su ih tukli i mučili i na kraju ih zaklali kod Ćemanske ćuprije nedaleko od Uba. Publikovani su poimenični podaci o stradalima. Najodgovorniji za ovaj zločin bio je lokalni četnički zapovednik iz Konatica, Radovan Marković, koji je bio zapovednik u okviru Kolubarske brigade JVuO.[69]
  • 10-11. avgust 1943: U selu Divostin pokraj Kragujevca od strane četnika "pobijeni su: Milovan Živanović i Milica, kćer Božidara Vujadinovića, dok je Jana, žena Radomira Todorovića, pretučena batinama".[70]
  • 11-12. avgust 1943: U noći 11-12. avgusta 1943. četnici Kolubarske brigade Rudničkog korpusa JVuO uhvatili su 6 stanovnika sela Stepojevac između Beograda i Lazarevca, i zaklali ih u selu Trnjaci pokraj Uba. Publikovani su poimenični podaci o stradalima. Među ubijenima bila je jedna žena. Najodgovorniji za ovaj zločin bio je četnički zapovednik iz Konatica, Radovan Marković.[71]
  • 14-15. avgust 1943: Ubistvo 8 simpatizera NOP-a u dva sela u okolini Aranđelovca. U selu Darosava četnici su zaklali 5 muškaraca, a u selu Banja ubili su sveštenika Jeremiju Isakovića (65) koji se protivio četničkom nasilju, i bračni par Miljka i Miljojku Dragačević, "čiju su kuću spalili". "Prilikom klanja Dragačević Miljojke, četnici su joj prvo obrezali dušnik, pa su kroz ovaj otvor nabijali plevu sve dotle, dok nije pod najtežim mukama izdahnula."[72]
  • 15. avgust 1943: U selu Bioska pokraj Užica četnici Zlatiborskog korpusa JVuO zaklali trgovce Adama Sinđića (42) i Obrena Blagojevića (53). Istog dana u Biosci četnici zaklali su 3 pripadnika Srpske državne straže.[73]
  • 16. avgust 1943: U selu Moravci pokraj Ljiga četnici ubili seljanku Milku Popović.[74]
  • 17. avgust 1943: Ubistvo četvoročlane porodice Ivanović u rudarskom naselju Sisevac, istočno od Ćuprije. Porodica Ivanović istrebljena je zbog hrvatskog porekla. Zločin su izvršili četnici Ravaničke brigade JVuO. Najodgovorniji za zločin bio je komandant brigade, rezervni kapetan Mihailo Čačić. "Četnici DM u po bela dana zaklali su bravara Ivanovića, njegovu ženu Magdalenu i decu od 3 i 5 godina, Dragicu i Ceciliju. Malu Ceciliju izvukli su ispod kreveta gde se bila sakrila. Zatim su naterali celo naselje da prodefiluje pored leševa i vidi kako će proći svi 'Hrvati i nesrpski elementi'."[75]
  • 20-21. avgust 1943: Kod sela Plavna, blizu Negotina, četnici DM ubili Iliju Jankovića i njegovog sina Božu Jankovića.[76]
  • 21. avgust 1943: U selu Nevade pokraj Gornjeg Milanovca četnici zaklali Mirka Jovanovića, Miloša Čivovića i Dobrosava Nikolića kao partizanske simpatizere.[74]
  • 22. avgust 1943: U selu Jelovik pokraj Aranđelovca četnici ubili seljake Miloša Vesovića i Ljubomira Prodanovića.[74]
  • 22-23. avgust 1943: U selu Čumić pokraj Kragujevca četnici streljali trojicu partizanskih simpatizera: Iliju Prokića, Dragoljuba Maksimovića i Živana Živančevića. Istog dana u selu Svetlić pokraj Topole četnici su ubili seljaka Velimira Lazića, takođe partizanskog simpatizera.[74]
  • 28. avgust 1943: Pokolj u selu Mršinci između Čačka i Kraljeva. Pokolj su izvršili lokalni četnici pod komandom Slobodana Pejovića. Ubijeno je 8 stanovnika Mršinaca od čega 2 žene. Žrtve su odvedene do obale Zapadne Morave gde su poklane i potom bačene u raku pokraj Morave (sem Radomira Kaplarevića koji je kao bolesnik zaklan u krevetu). Među ubijenima bili su otaci sin Radomir i Nenad Kaplarević, otac i sin Filip i David Kaplarević, supružnici Milan i Kosana Karović, kao i Žarko Đorđević i Malina Kovačević.[77][78]
  • 28. avgust 1942: U selu Draževići pokraj Nove Varoši četnici ubacili bombu u kuću Vojka Stojića. Od bombe su poginuli Stojićev otac Rade (75), sin Borislav (16), kćerka Vojimirka (13), ranjena majka Kristina i sin Vojislav (dete).[79]
  • 29. avgust 1943: Grupa četničkih koljača na čelu sa Božom Vasiljevićem u selu Atenica pokraj Čačka uhapsila 16 saradnika i simpatizera NOP-a, pri čemu su zaklali 5 lica, dok je jedno umrlo od posledica batinanja (pretučeni su i svi ostali uhapšenici). "Posle dva dana četnici su dozvolili rodbini da ubijene sahrani, ali bez sanduka, pratnje, plakanja i žaljenja."[80] Nakon dva dana, 31. avgusta, Rakovićevi četnici su u Čačku zaklali 2 muškarca, a u selu Kačulice zaklali su sveštenika Milisava Perišića. Ova lica su ubijena zbog toga što su ih četnici proglasili simpatizerima NOP-a. Publikovani su podaci o stradalima.[78]
  • kraj avgusta 1943: Na području Sokobanje četnici ubili 2 saradnika NOP-a: Borivoja Jovanovića, učitelja iz sela Labukovo i Branka Markišića iz sela Resnik.[81]
  • avgust 1943: U selu Jakovac, pokraj Knjaževca, četnici DM ubili 4 simpatizera NOP-a. Publikovani su podaci o stradalima.[82]

Septembar 1943.[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. septembar 1943: Četnici Ravaničke brigade Ivankovačkog korpusa u gradu Ćuprija "izboli su kamama i dotukli revolverskim mecima Nadu Bošković iz Ćuprije. Ubistvo je izvršeno u dvorištu njene kuće. Ona je molila i preklinjala da je ostave bar dok se ne porodi, jer se nalazila u šestom mesecu trudnoće."[83]
  • 2. septembar 1943: Klanje 3 lica u selu Goričani, između Čačka i Kraljeva, od strane lokalnih četnika. Publikovani su podaci o stradalima.[62]
  • 3. septembar 1943: Četnici Posavske brigade Avalskog korpusa JVuO u Maloj Moštanici zaklali su Iliju Kosovca, izbeglicu iz Brinja u Lici i Stevu Čabraka, izbeglicu iz Udbine u Lici, zbog sumnje da su simpatizeri NOVJ.[84]
  • 3-4. septembar 1943: "Iz Zaječara, po sporazumu sa Nemcima, četnici DM izveli oko 30 ljudi, simpatizera NOP-a, i u okolini Boljevca zaklali više od polovine."[85]
  • 5. septembar 1943: Klanje 7 simpatizera NOP-a na području Čačka. U selu Vapa četnici su zaklali 3 lica, a u selu Baluge 4 lica. Publikovani su podaci o stradalima.[62]
  • 7. septembar 1943: Četnici pod komandom majora JVuO i četničkog vojvode Predraga Rakovića u selima Atenica i Kulinovci, neposredno pokraj Čačka, uhvatili su 10 simpatizera NOP-a. Zaklali su 3 lica, a ostale su posle prebijanja i ponižavanja pustili kućama. Publikovani su podaci o stradalima.[86]
  • 8. septembar 1943: U selu Zlakusa pokraj Užica četnici zaklali 3 simpatizera NOP-a. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[87]
  • 8-9. septembar 1943: Ubistvo 28 Roma u selu Vlaška pokraj Ćuprije, na desnoj obali Velike Morave. Reč je o tzv. ruskim Ciganima koji su migrirali iz Moldavije ili Ukrajine u Kraljevinu Jugoslaviju početkom 1920-ih. Zločin su izvršili četnici Ravaničke brigade JVuO. Najodgovorniji za zločin bio je komandant brigade, rezervni kapetan Mihailo Čačić. "U noći između 8. i 9. septembra došla je u selo Vlašku grupa 12-15 koljaša i sakupila sve Cigane. Poterali su ih sve ka Moravi i doveli do skele. Tu su ih svukli gole i klali, a leševe bacali u Moravu. Klali su decu na očigled roditelja, roditelje pred očima dece. Ukupno su u ovom pogromu zaklali 28 Cigana."[83]
  • 9-10. septembar 1943: U selu Vrbovac pokraj Sokobanje četnici DM, pod komandom kapatana Jovanovića, u noći 9-10. septembra 1943, streljali 8 meštana. Te noći četnici su u selu prisilno mobilisali 40 mladića. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[88]
  • 13-14. septembar 1943: Crnotrojkaši pod komandom Nikole Sokića, upali u mačvansko selo Štitar, pokraj Šapca, i zaklali sradnike NOP-a Radivoja Cerovčevića i Mladena Petkova. Pokušali su da uhvate i ubiju sveštenika Stanojlovića, ali on je uspeo da pobegne. Takođe, iste večeri u ovom selu crnotrojkaši su pokušali da uhvate i ubiju Jakova Petrovića, ali je čitava porodica pružila otpor i četnici su pobegli. Vođa crnotrojkaša bio je Dušan Blagojević Bradonja.[89]
  • 14. septembar 1943: Klanje 14 simpatizera NOP-a u selima u okolini Čačka. U Trnavi zaklana su 7 lica, od čega jedna žena. U selu Banjica zaklana su 4 lica, dok su u selu Mršinci zaklana 3 lica. Publikovani su podaci o stradalima. Najodgovorniji za ove zločine bili su oficiri JVuO Vlastimir Antonijević, komandant Druge žičke brigade i Miodrag Vasić, Prve žičke brigade.[90]
  • 18. septembar 1943: U selu Dljin u Dragačevu četnici ubili 2 stanovnika. Tokom rata četnici su u Dljinu ubili 9 stanovnika. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[91]
  • 18. septembar 1943: U selu Atenica pokraj Čačka četnička crna trojka odsekla glavu Bogosavu Tripkoviću, aktivnom poručniku VKJ i pripadniku pokreta DM, "zbog toga što se pasivno držao i bio protiv četničkog klanja i ubijanja".[92]
  • 20. septembar 1943: Dragačevski četnici zaklali Obrada Todorovića, zemljoradnika iz sela Virovo u Dragačevu i bivšeg borca Dragačevskog bataljona Čačanskog partizanskog odreda. Zločin je izvršen u blizini Virova. Obradov rođeni brat, Ljubiša Todorović, komandant Dragačevskog bataljona Čačanskog partizanskog odreda, masakriran je od strane četnika 5. decembra 1941. u Guči.[93]
  • 22. septembar 1943: U selu Darosava pokraj Aranđelovca četnici zaklali opančara Živojina Vasića, simpatizera NOP-a.[74]
  • 26. septembar 1943: U selu Venčane pokraj Aranđelovca četnici zaklali Darinku Nikitović, saradnicu NOP-a. U ovom kosmajskom selu četnici su tokom 1943-1944. ubili 17 stanovnika. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[94]
  • 27-29. septembar 1943: Četnici zaklali 8 stanovnika Bajine Bašte. Pripadnici crnih trojki Zlatiborskog korpusa JVuO upali su u varoš i odveli 8 ljudi. Među ubijenima bili su i supružnici Đorđe i Mira Vukić. Među ubijenima bile su 3 žene. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[95]
  • 30. septembar 1943: U selu Salaš, kod Zaječara, četnici DM uhvatili grupu simpatizera NOP-a, među kojima i geometre: Krstu Mitrovića, Predraga Basaru i Branka Višekrunu, odveli ih u selo Sikole gde su ih zaklali i potom njihova tela bacila u rudarsko okno pokraj Salaša.[96]
  • kraj septembra 1943: Ubistvo 11 stanovnika sela Belotić i Komirić između Osečine i Loznice. Ubistvo je izvršeno klanjem. Izvršilac ubistva bio je crnotrojkaš Bogoljub Vuković iz sela Donja Badanja. Ubistvo je izvršeno po naređenju četničkog organizatora Duška Jeremića iz Tekeriša. Najpre je iz Komirića i Belotića na planinu Vlašić odvedeno i zaklano 9 lica. Publikovani su poimenični podaci o stradalima. Među ubijenima bilo je 6 stanovnika Komirića i 3 stanovnika Belotića. Isti koljaš (Bogoljub Vuković) nakon nekoliko dana zaklao je majku i sestru Mome Đurića, komandanta Pratećeg bataljona Vrhovnog štaba NOVJ. Vasilija Đurić i njena kćerka Zagorka bile su stanovnice sela Komirić. Maja 1944. četnički komandant Dragoslav Račić ubio je 9 stanovnika sela Komirić.[97]
  • kraj septembra 1943: U selu Jabukovac, pokraj Negotina, četnici DM, posle mučenja, ubili 5 saradnika NOP-a. Publikovana su imena stradalih.[98]
  • septembar 1943: U selu Krivelj, pokraj Bora, četnici ubili 3 saradnika NOP-a, od čega jednu ženu. Publikovani su podaci o stradalima.[99]
  • septembar 1943: U okolini sela Salaš (srez Zaječar), koljaška trojka Timočkog četničkog korpusa zaklala 6 lica, od čega 2 stanovnika Donje Bele Reke, 3 stanovnika Rgotine i jednog stanovnika Sikola. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[99]

Oktobar 1943.[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 2. oktobar 1943: Četnici Vuka Kalajitovića zapalili 45 partizanskih domaćinstava u selima Draževići i Bistrica, pokraj Nove Varoši. Tom prilikom u ovim selima ubili su Milana Stojića (50), njegovu majku Stanu (75), suprugu Jelu (45) i ranili sina Dušana (uspeo je da pobegne), i Milanove rođake: Stevana (73) i njegovog sina Milenka Stojića.[79]
  • 4. oktobar 1943: U selu Bovan pokraj Aleksinca četnici ubili seljake Milosava Čokaliju i Milena Skokovića.[100]
  • 5-7. oktobar 1943: Četnici u okolini Kragujevca ubili 9 osoba, od čega 3 žene. U noći 5-6. oktobra u Desimirovcu su ubili 4, u Svetliću 2, a u Grošnici jedno lice. U noći 6-7. oktobra u selu Koričane ubili su Tadiju Stevanovića i njegovu kćerku Milevu Rajčević, učiteljicu. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[101]
  • 6-7. oktobar 1943: U noći 6-7. oktobra 1943. u selu Gorovič pokraj Topole četnici zaklali 6 meštana, uključujući 2 žene. Među ubijenima bili su supružnici Svetomir i Novka Petrović. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[102]
  • 13-14. oktobar 1943: U noći 13-14. oktobra 1943. četnička crna trojka zaklala 3 muškarca u selu Štitar pokraj Šapca. Publikovana su imena stradalih i imena počinilaca zločina.[103]
  • 14-15. oktobar 1943: Prema nedićevskim izvorima u selo Borovac, kod Zaječara, upala grupa četnika DM i uhvatila 6 seljaka i vezane ih povela sobom. Druga grupa četnika DM upala je u selo Vrbica, takođe kod Zaječara, i odvela 5 seljaka. U izvoru se ne navodi dalja sudbina ovih ljudi.[104]
  • 15. oktobar 1943: Selo Crvenje pokraj Knjaževca, blokirali četnici DM iz sela Krneta, pod komandom Arse Videnovića, i uhapsili 10-ak simpetizera i saradnika NOP-a. Tom prilikom ubili su Slavka Jovića i Jelenka Markovića.[104]
  • 15-16. oktobar 1943: U selu Junkovac pokraj Topole četnici zaklali troje članova porodice Milivojević: Živomira, Tihomira i Milojku, zbog saradnje sa partizanima.[100]
  • 15-16. oktobar 1943: U selu Gornja Šatornja pokraj Topole četnici zaklali 3 člana porodice Mitrović. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[105]
  • sredina oktobra 1943: U selu Zagrađe, kod Zaječara, četnici ubili 7 stanovnika, uključujući jednu ženu. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[106]
  • 18. oktobar 1943: Četnička crna trojka predvođena Bojanom Ristanovićem zaklala 2 žene u selu Baluga Ljubićka kod Čačka i njihove unakažene leševe ostavila na raskrsnici.[107]
  • 19-20. oktobar 1943: U selu Ravna, pokraj Knjaževca, četnici Knjaževačkog četničkog korpusa uhapsili 11 muškaraca i žena, koje su proglasili saradnicima NOP-a i poveli ih sa sobom. Četnici su ove ljude naterali da sami sebi iskopaju raku, a zatim ih streljali. Publikovani su podaci o stradalima.[108]
  • 20. oktobar 1943: Streljanje 7 "pobunjenika" iz Jadarske i Cerske brigade Ceskog korpusa JVuO u Glasincu u istočnoj Bosni, od strane njihovih četničkih saboraca. Četnici Cerskog korpusa su u Bosnu prešli iz Srbije 11. oktobra 1943. i na području Višegrada i Rogatice počinili su pokolje nad muslimanskim stanovništvom.[109]
  • 27. oktobar 1943: U selu Gornja Šatornja pokraj Topole četnici streljali Dragutina Takovca i Milenka Stojanovića. Prethodno, 15-16. oktobra, u ovom selu četnici su zaklali troje stanovnika.[105]
  • 31. oktobar 1943: Klanje 2 ribara iz mesta Barič pokraj Obrenovca. Zaklani su Janko Pešić i Valerijan Skorobogeč (poreklom Rus). Poznata su imena počinilaca zločina (četnici Posavske brigade Avalskog korpusa JVuO).[110]
  • oktobar 1943: Kod sela Brestovac, u blizini Bora, četnička trojka zaklala komunistu Stanoja Miljkovića i njegovog sina, stanovnike Brestovca.[111]

Novembar 1943.[uredi - уреди | uredi izvor]

  • početak novembra 1943: Crna trojka koja je izvršila pokolj u selu Štitar pokraj Šapca, početkom novembra 1943. zaklala 3 muškarca u selu Glogovac pokraj Bogatića.Publikovana su imena stradalih i imena počinilaca zločina.[103]
  • 1. novembar 1943: U selu Drenovac, pokraj Knjaževca, četnici ubili Nikolu Jovanovića, njegovu suprugu Jelenu i majku Đurđu, zbog saradnje sa partizanima.[112]
  • 1-2. novembar 1943: U selu Rgotina, pokraj Zaječara, četnici DM pod komandom Dragomira Vranješevića, komandanta Borske brigade JVuO, zaklali Gligorija Stojkovića, na očigled njegove porodice. Istog dana (1. novembar 1943), bugarski vojnici su u Rgotini ubili 8 lica i spalili 9 partizanskih kuća.[112]
  • 2. novembar 1943: Ubistvo 7 simpatizera NOP-a u okolini Aranđelovca. U selu Banja četnici su ubili 5 stanovnika, a u selu Brezovac ubili su 2 stanovnika varoši Aranđelovac. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[105]
  • 2. novembar 1943: Na pruzi između Bora i sela Metovnica, četnici DM skinuli s voza predsednika metovničke opštine i zaklali ga.[113]
  • 5. novembar 1943: Četnici zaklali 2 muškarca sa područja Bajine Bašte: sveštenika Simu Đukića, izbeglicu iz Visočaka (Skelani), inače sveštenika u selu Dub pokraj Bajine Bašte, i Vladimira Milinkovića, zemljoradnika iz sela Dub.[114]
  • 5. novembar 1943: Četnici iz Mokre Gore zaklali 3 lica u Dobrom polju na planini Tara. Ubijeni su Dragomir Ljubinković, student veterine rodom iz Petrovčića u Sremu, njegova supruga Ljubica Ljubinković, učiteljica u selu Zaovine na Tari i njena 13-godišnja sestra Julka Andrić.[115]
  • 10. novembar 1943: U Sokobanju upalo oko 60 četnika DM, uhvatili i odveli 8 simpatizera NOP-a koje su posle mučenja streljali iznad sela Jošanica. Među ubijenima 7 su bili stanovnici Sokobanje, a jedan sela Jezero. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[116]
  • 13. novembar 1943: Ariljski četnici u Bjeluši streljali Tadiju Aleksića i Miodraga Radojevića, zemljoradnike iz sela Severovo, bivše borce Ariljskog bataljona Užičkog partizanskog odreda. Ubijeni su jer su odbili da pristupe četnicima.[117]
  • 13-14. novembar 1943: U noći 13-14. novembra 1943. četničke crne trojke su izveli iz Lazarevca 6 saradnika i simpatizera NOP-a i poklali ih. Među ubijenima bila je i jedna žena.[118]
  • sredina novembra 1943: U blizini mesta Vladimirci, u Posavotamnavi, između Šapca i Obrenovca, četnička crna trojka zaklala 5 mladića. Četvorica ubijenih bili su stanovnici Novog Sela, a jedan Beljina. Publikovani su podaci o stradalima.[33]
  • sredina novembra 1943: Pokolj u selu Mladikovine južno od Teslića. Četnici pod komandom Stanka Kuprešaka uhvatili su 8 stanovnika sela Blatnica i zaklali ih u susednom selu Mladikovine. Od 8 ubijenih 6 su bile žene. Takođe, od 8 ubijenih troje su bila deca. Među ubijenima bilo je 6 lica hrvatske nacionalnosti i 2 lica srpske nacionalnosti. Među ubijenima bio je Rade Topić, solunski borac. On i njegova supruga Petra ubijeni su jer im je sin bio u partizanima. Ostala lica ubijena su zbog hrvatskog porekla. Publikovani su podaci o stradalima.[119]
  • sredina novembra 1943: U selu Vina pokraj Knjaževca četnici Knjaževačkog korpusa JVuO pod komandom Bože Miladinovića, ubili 4 stanovnika, uključujući jednu ženu, kao simpatizere NOP-a. Publikovana su imena stradalih.[120]
  • 15. novembar 1943: Prema izveštaju Odeljenja za državnu zaštitu Nedićevog Ministarstva unutrašnjih poslova, u selu Nikoličevo pokraj Zaječara, "četnici DM spalili kuće dvojici seljaka koji se nisu odazvali pozivu da stupe u njihove redove".[121]
  • 17-18. novembar 1943: Prema izveštaju Odeljenja za državnu zaštitu Nedićevog Ministarstva unutrašnjih poslova, "noću 17-18. novembra grupa pripadnika DM došla je u selo Krčevac (5 km severno od Topole) gde je ubila dva seljaka i jednu seljanku čiji su neki članovi porodica poslednjih dana otišli u komunističke odrede."[122] Posleratni izvori ističu da su četnici tada u Krčevcu ubili 4 stanovnika, pri čemu navode imena. Svi ubijeni bili su rođaci i članovi porodice Blagojević.[105]
  • 18-19. novembar 1943: Ubistvo većeg broja stanovnika (najmanje 6) sela Banja između Aranđelovca i Topole. U noći 18-19. novembra 1943. upala je u selo Banju četnička kaznena ekspedicija i izvršila niz zločina. Zaklali su Darinku Spasojević zajedno sa deverom i Bosiljku Milivojević, čiji je sin bio u partizanima. Kosaru Stajić su poveli od kuće sa tromesečnim detetom u naručju i usput je boli kamama. Četnici su je zaklali na drumu, a žene iz sela su kasnije iz njenog zagrljaja uzele dete, koje je preživelo. Kad su Zoru Milovanović, skojevku, poveli da zakolju, za njima je potrčala njena strina Ljubica Milovanović, nudeći svoju glavu za glavu sinovice. Ljubica je tako svojim životom otkupila život Zorin. Iste noći pretukli su Novku Radonjić: umrla je sutradan, 20. novembra.[118] Prethodno, 2. novembra, četnici su u Banji ubili 5 muškaraca.[105]
  • dr. pol. novembra 1943: Posle borbe na Golini, iznad sela Vratarnice, četnici DM su u selu Leskovac, pokraj Zaječara, streljali 9 lica, uključujući Velimira Nikolića, dečaka od 12 godina. Poznati su poimenični podaci za 6 ubijenih lica.[123]
  • dr. pol. novembra 1943: U selu Grlište, kod Zaječara, četnici DM održali zbor, na kome je govorio četnik Jovan Mihailović Muštikar. Posle zbora zaklan je dečak Živko Petrović (15).[123]
  • 21-22. novembar 1943: Kod rudnika Rusman, blizu sela Salaš (srez zaječar), četnička trojka ubila 3 stanovnika Salaža, od čega 2 žene, bacivši ih u rudničko okno. Publikovani su podaci o stradalima.[124]
  • 22-23. novembar 1943: U selu Subjelo pokraj Kosjerića, četnici su 22. novembra zaklali 3 žene, simpatizerke NOP-a, od čega su 2 bile stanovnice Užica, a jedna Kosjerića. Sutradan su u Brajkovićima pokraj Kosjerića ubili još jednu ženu. Publikovani su poimenični podaci o žrtvama.[125]
  • 23. novembar 1943: U selu Karan pokraj Užica četnici zaklali Nastasa Markovića, oficira VKJ.[125]
  • 26. novembar 1943: Prema izveštaju Odeljenja za državnu zaštitu Nedićevog Ministarstva unutrašnjih poslova, u selu Cvetovac pored Lazarevca zaklana 2 muškarca. "Pošto su obojica bili komunistički jataci veruje se da su ih zaklali pripadnici DM."[126]
  • 27. novembar 1943: U selu Rogljevo kod Zaječara četnici zapalili kuću Vlastimira Miloševića i uhapsili 3 saradnika NOP-a. Selo Rogljevo je tokom rata aktivno pomagalo partizane.[127]
  • kraj novembra 1943: U selu Jelašnica, pokraj Knjaževca pripadnici Knjaževačkog korpusa JVuO, pod komandom Bože Miladinovića, ubili jednog ranjenog partizana i bračni par Rumenu i Timotija Stojanović, simpatizere NOP-a. Stojanovići su obešeni o balkon zgrade seoske opštine.[120]
  • novembar 1943: Tokom novembra 1943, četnici su u selima oko Vranja ubili 8 ljudi, uključujući bračni par Jovčić iz sela Koćura, kao i oca i sina, Bogdana i Vojislava Mihajlovića iz Klašnice. Publikovana su imena i ostalih stradalih.[128]

Decembar 1943.[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 4. decembar 1943: U selu Trbušnica pokraj Lazarevca četnici zaklali 5 saradnika NOP-a. Među ubijenima bili su trojica braće Prokića: Mitar, Kostadin i Milovan. Prethodno, 2. avgusta 1943, u ovom selu četnici su zaklali 4 stanovnika. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[94]
  • 8. decembar 1943: Prema izveštaj Odeljenja za državnu zaštitu Nedićevog Ministarstva unutrašnjih poslova, "upalo je u varoš Aleksinac nekoliko trojki DM" i odveli 6 lica. U izveštaju se ističe da je pronađen leš zaklanog Miladina Solunovića, a da su se u Aleksinac vratila dvojica teže ranjenih uhapšenika. Takođe, ističe se da je jedna odvedena devojka puštena da se vrati kući, a da se za sudbinu dva odvedena muškarca ništa ne zna. Publikovani su poimenični podaci o navedenim licima.[129]
  • 10. decembar 1943: U selu Debelica, pokraj Knjaževca, kao odmazdu za svoj poraz u ovom selu 6. decembra, četnici blokirali selo i uhapsili 30 ljudi, od kojih su streljali 10. Publikovani su poimenični podaci o stradalima. Ovaj zločin izvršili su pripadnici Boljevačke brigade JVuO pod komandom Radomira Petrovića Kenta. Potom su četnici Boljevačke brigade ostali u selu 15 dana pri čemu su seljacima nametnuli obavezu snabdevanja.[130]
  • 10. decembar 1943: Na Bukovoj glavi, u ataru sela Salaš, pokraj Zaječara, četnici pred strojem prinudno mobilisanih seljaka zaklali Stanka Markovića i Milutina Miljkovića, saradnike NOP-a iz sela Rgotina.[131]
  • 12. decembar 1943: U selu Tabakovac kod Zaječara, četnici ubili seljake Dušana Milića i Stanka Milutinovića pod optužbom da sarađuju sa partizanima.[132]
  • 13. decembar 1943: Između sela Rogljevo i Smedovac, kod Negotina, četnička trojka ubila Živojina Todorovića, delovođu iz sela Smedovac, aktivistu NOP-a.[132]
  • 13. decembar 1943: "Cveta Matić iz Kopljara (pokraj Aranđelovca) zaklana je 13. decembra u Markovcu, a istoga dana zaklali su (četnici) u Kopljaru Milicu, Zlatiju i Radmilu Simić."[118]
  • sredina decembra 1943: Četnici zaklali sledeće učenike zaječarske gimnazije: Živojina Živanovića iz Trnavca, Živojina Pešića iz Vratarnice i Miloša Ganića iz Sumrakovca.[133]
  • 17. decembar 1943: Četnici Smederevskog korpusa JVuO pod komandom kapetana Živana Lazovića ubili 6 stanovnika propartizanskog sela Mali Požarevac pokraj Grocke, uključujući 4 žene (Zagorka Pavlović je pre smrti mučena i višestruko silovana). Takođe, istog dana četnici su u Dražnju ubili i jednog nepoznatog zarobljenog partizana. Tokom rata četnici u u Malom Požarevcu ubili ukupno 27 stanovnika. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[134]
  • 17. decembar 1943: U selu Čumić između Kragujevca i Topole četnici streljali 3 stanovnika. Istog dana četnici su u susednom selu Svetlić ubili jedno lice. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[105]
  • 17. decembar 1943: U selu Donja Kamenica pokraj Knjaževca, četnici Knjaževačke brigade JVuO ubili narednika Ljubu Đorđevića i neimenovanog predsednika opštine, zbog saradnje sa partizanima.[135]
  • 18. decembar 1943: Četnici 3. bataljona Posavske brigade Avalskog korpusa JVuO, pod komandom Milorada Todorovića, streljali 12 muškaraca u selu Veliki Borak između Beograda i Lazarevca. Publikovana su imena 7 meštana Velikog Borka ubijenih toga dana. U selu Veliki Borak četnici su tokom 1943-1944. javno batinali 20 meštana. Publikovani su poimenični podaci o batinanim stanovnicima ovog sela.[136] Takođe, 18. decembra 1943. u selu Veliki Borak ubijeni su Marko Todorović, seljak iz sela Šiljakovac (inače solunski borac) i njegov sin Vlastimir Todorović. U Šiljakovcu je tokom 1943-1944. javno batinano 11 meštana. Publikovani su poimenični podaci o batinanim stanovnicima ovog sela.[137] Isto tako, u ovom selu četnici su 18. decembra ubili 3 stanovnika sela Leskovac. Publikovani su podaci o stradalima.[137]
  • 19. decembar 1943: U selu Gubin Do pokraj Užica četnici streljali 6 zarobljenih boraca 1. južnomoravske brigade NOVJ. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[138]
  • 20-21. decembar 1943: Pokolj u selu Vranić pokraj Beograda. Pokolj su izvršili četnici Posavske brigade Avalskog korpusa JVuO. Većina žrtava ubijena je klanjem. Ukupno je ubijeno 67 stanovnika Vranića, oba pola i svih uzrasta, uključujući dve bebe u kolevci. Većina žrtava bili su žene i deca. Istrebljeno je nekoliko porodica. Istog dana ubijen je i jedan četnik jer nije želeo da učestvuje u zločinu. Publikovani su poimenični podaci o stradalima. Ovaj zločin je verovatno najbolje rekonstruisan masovni četnički zločin. Poznata su imena nalogodavaca i brojnih počinilaca zločina.[139] Četnici su u Vraniću tokom 1944. ubili još 8 meštana (uključujući lokalnog sveštenika Borivoja Gavrilovića) i 9 stanovnika drugih naselja. Publikovani su podaci i o ovim žrtvama. U Vraniću je tokom 1943-1944. javno batinano 25 stanovnika. Publikovani su poimenični podaci o ovim licima.[140]
  • 23. decembar 1943: U selu Sebrat, pokraj Bujanovca, četnici su ubili Aleksandra Nikolića i Vladimira Stolića, žitelje obližnjeg sela Biljača.[141]
  • 23-24. decembar 1943: U noći 23-24. decembra 1943. u selu Vrbica pokraj Aranđelovca četnici ubili 3 stanovnika, uključujući jednu ženu. Publikovani su poimenični podaci o stradalima.[105]
  • 24-25. decembar 1943: Prema izveštaju Odeljenja za državnu zaštitu Nedićevog Ministarstva unutrašnjih poslova, "noću 24-25. decembra grupa pripadnika DM upala je po trojkama u Valjevo, gde je ubila jednog radnika fabrike Vistad a 6 sa sobom odveli. Svi odvedeni i ubijeni su komunistički simpatizeri."[142]
  • 25. decembar 1943: Prema izveštaju Odeljenja za državnu zaštitu Nedićevog Ministarstva unutrašnjih poslova, "u selu Mali Požarevac (13 km južno od Grocke) pronađeni su leševi 6 seljaka i 2 seljanke kao i jedne žene iz Beograda koji su sa još 6 seljaka odvedeni iz sela Senaja (14 km južno od Grocke) pre nekoliko dana od pripadnika DM kao pristalice komunista."[143]
  • 25-26. decembar 1943: Pokolj u selu Kopljare pokraj Aranđelovca. U noći 25-26. decembra četnici pod komandom Nikole Kalabića poklali su veći broj civila u ovom selu. Većina ubijenih bili su romski civili. Nikola Kalabić je u depeši od 29. decembra 1943. obavestio Dražu Mihailovića o ovom pokolju. "U Kopljarima uhvaćeno na spavanju i poklato 24 aktivna komunista od kojih su 20 cigani, koji su priznali da su bili takozvani 'jarugaši', danju rade svoje poslove kući, a noću u akciji. Sve sam poklao."[144] Ovaj pokolj potvrđuju i nedićevski izvori ("Izveštaj Odeljenja za državnu zaštitu Nedićevog Ministarstva unutrašnjih poslova od 30. decembra 1943. o događajima u Srbiji od 24. do 30 decembra"): "Noću 25/26. om. četnici DM zaklali su u selu Kopljaru, sreza orašačkog, Gavrilović Milutina, opštinskog delovođu, Milanovića Radojicu i Savkovića Tihomira, zemljoradnike i 15 cigana i 4 ciganke i spalili sve ciganske kuće u selu, kao i kuće dvojice seljaka čiji se članovi porodica nalaze u partizanskim redovima. Delo je izvršeno zbog saradnje ubijenih sa partizanima."[145]
  • 25-26. decembar 1943: U noći 25-26. decembra 1943. četnici Avalskog korpusa JVuO u selu Baćevac između Beograda i Lazarevca zaklali su Janu Nikolić i njene kćeri Dobrinku i Miroslavu jer su ih smatrali simpatizerkama NOP-a.[146][147]
  • 25-26. decembar 1943: U selu Badnjevo kod Negotina četnici ubili Dimitrija Belivakića i Vojislava Čurića, aktiviste NOP-a.[148]
  • 26. decembar 1943: Klanje 6 stanovnika Barajeva pokraj Beograda od strane crnotrojkaša Avalskog korpusa JVuO. U ovom mestu četnici su 1943-1944. ubili 13 lokalnih stanovnika i 10 nepoznatih stanovnika iz drugih mesta. U ovom mestu četnici su javno batinali čak 43 lokalna stanovnika. Publikovani su poimenični podaci o stradalim i batinanim licima.[149]
  • 26-27. decembar 1943: Četnici Smederevskog korpusa JVuO pod komandom kapetana Živana Lazovića zaklali su 10 stanovnika sela Boleč između Beograda i Grocke. Među zaklanima bile su 3 žene. Zločin je preživela Danica Marinković koja je svedočila na suđenju Draži Mihailoviću o ovom zločinu (četnici su klali Danicu, ali je ona preživela). Najodgovorniji za ovaj zločin bio je kapetan Živan Lazović koji je lično prisustvovao ovim događajima u Boleču. Zločin je detaljno rekonstruisan u literaturi. Desetak dana nakon ovog zločina (7. januar 1944), četnici su u Boleču uhvatili i zaklali Lazara Veljanovića (prethodno su 27. decembra 1943. zaklali njegovu suprugu Spaseniju). Tokom 1943-1944. četnici su u Boleču javno batinali 15 stanovnika. Publikovani su poimenični podaci o stradalima. Selo je kažnjavano zbog naklonosti NOP-u.[150][145]
  • 27. decembar 1943: Prema izveštaju Odeljenja za državnu zaštitu Nedićevog Ministarstva unutrašnjih poslova, "četnici DM ubili su u selu Vrčin (8 km zapadno od Grocke) 2 seljaka iz Leštana za koje su utvrdili da su pristalice komunista."[143]
  • 28. decembar 1943: Klanje 7 simpatizera i aktivista NOP-a u selu Baćevac između Beograda i Lazarevca. Publikovani su poimenični podaci o stradalima. Među ubijenima bile su 2 žene. Svi ubijeni su bili iz Baćevca sem jednog lica iz Barajeva. Najodgovorniji za ovaj i prethodni zločin u Baćevcu bio je major Svetislav Trifković komandant Avalskog korpusa JVuO koji je lično boravio u Baćevcu u vreme izvršenja zločina.[151]
  • 30. decembar 1943: Četnici Georgija Bojića Džidže upali u Pocerski Dobrić pokraj Šapca, uhapsili oko 70 lica, od kojih su batinali njih oko 30, i opljačkali oko 20 kuća. Toga dana u ovom selu ubili su saradnike NOP-a, bračni par Jakova i Jelu Petrović, dok su dvojica meštana pobegla sa streljanja.[152]
  • 30. decembar 1943: Nedaleko od Boljevca četnici DM zaustavili voz i iz njega skinuli Primoslava Stanišića, državnog tužioca, i advokatskog pripravnika Dragana Đorđevića, obojicu iz Zaječara, za koje su sumnjali da sarađuju sa partizanima. Četnici su ih odveli u selo Ilino i obojicu zaklali.[153]
  • 31. decembar 1943: Kod sela Salaš, u srezu Zaječar, crna trojka Timočkog četničkog korpusa JVuO zaklala je Miomira Radosavljevića, učitelja i bivšeg borca Krajinskog partizanskog odreda, i Jakšu Saveljića, sudiju iz Salaša.[153]
  • kraj decembra 1943: Svirepo ubistvo Dragoljuba Todića (23) seljaka i saradnika NOP-a iz Badovinaca u Mačvi. "Udarali su mu eksere pod nokte, vešali tegove o mošnice. Odveli su ga na Drinu, vezali za drvo, ogulili obraze. Odsekli su mu levu ruku, desnu nogu, donju vilicu i preklanog bacili u Drinu."[154]
  • 31. decembar 1943. - 1. januar 1944: Klanje 9 stanovnika Topole od strane ravnogorskih četnika, uključujući istrebljenje četveročlane porodice Dragiše Aleksijevića. Među ubijenima bilo je 6 žena. "Noću 31.12 - 1.1. u Topoli, srez oplenački, od strane četnika DM izvedeni su iz svojih kuća i na putu Topola-Aranđelovac kamom poklani kao simpatizeri komunista: Desanka Jokić učiteljica, Radojka Vasiljević - Desankina majka, Angelina Nikolić frizerka i Mladen Stefanović činovnik Sreskog suda u Topoli. Iste noći odvedeni su od svojih kuća i na istom mestu poklani iz sela Topole: Dragiša Aleksijević, žena mu Milka, sin Milenko, ćerka Milana i Nadežda Đurić. Na leševima ubijenih nađene su cedulje da su ubijeni kao komunistički simpatizeri."[155]

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Zbornik NOR-a, XIV/2, 1983, str. 49-52.
  2. Rakić 1986, str. 107.
  3. 3,0 3,1 Živanović, Popović, Jovanović 1961, str. 322.
  4. Mitrović 1985, str. 215.
  5. Kozlica 2012, str. 335.
  6. Živanović, Popović, Jovanović 1961, str. 323-324.
  7. Živanović, Popović, Jovanović 1961, str. 324.
  8. Istočna Srbija 1984, str. 244.
  9. Zbornik NOR-a, XIV/2, 1983, str. 182-186.
  10. Prilog u krvi 1969, str. 217-343.
  11. Čekić 1996, str. 605-656.
  12. Cvetković 2009, str. 114-117.
  13. 13,0 13,1 Škoro 2002, str. 119.
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 Vasović 2012, str. 55.
  15. Nedović 2009, str. 364-365.
  16. 16,0 16,1 Vasović 2012, str. 56.
  17. Nedović 2009, str. 381.
  18. 18,0 18,1 Čačanski kraj u NOB 1968, str. 256.
  19. Škoro 2002, str. 120.
  20. 20,0 20,1 Škoro 2002, str. 121.
  21. 21,0 21,1 Čačanski kraj u NOB 1968, str. 257.
  22. Dimitrijević 2009, str. 297.
  23. Škoro 2002, str. 121-122.
  24. Pantović 2012, str. 55-56.
  25. Nedović 2009, str. 358-359.
  26. Nedović 2009, str. 352-353.
  27. Saopštenja 1945, str. 318.
  28. 28,0 28,1 28,2 Đulić, Milačić 1977, str. 343.
  29. 29,0 29,1 29,2 Saopštenja 1945, str. 319.
  30. 30,0 30,1 Dimitrijević 2010, str. 44.
  31. Zbornik NOR-a, I/5 1954, str. 130.
  32. Žene Srbije u NOB 1975, str. 369.
  33. 33,0 33,1 Kovačević 2012, str. 82.
  34. Smiljković, Zirojević 2012, str. 176.
  35. Škoro 2002, str. 123.
  36. 36,0 36,1 Pantović 2012, str. 56.
  37. Saopštenja 1945, str. 323, 325.
  38. Cvetovi u ognju 1977, str. 166, 168.
  39. Škoro 2002, str. 124-125.
  40. Nedović 2009, str. 335.
  41. Miletić 2012, str. 82.
  42. Škoro 2002, str. 124.
  43. Škoro 2002, str. 126-127.
  44. Kolašinski četnički zatvor 1987, str. 97.
  45. Rakić 1986, str. 108-109.
  46. 46,0 46,1 Škoro 2002, str. 128.
  47. Dimitrijević 2011, str. 65-80.
  48. Istočna Srbija 1984, str. 270-271.
  49. Kovačević 2012, str. 82-83.
  50. Miletić 2012, str. 16-17.
  51. Škoro 2002, str. 129.
  52. 52,0 52,1 Nikolić 1999, str. 206.
  53. Istočna Srbija 1984, str. 277.
  54. 54,0 54,1 54,2 54,3 Saopštenja 1945, str. 320.
  55. Škoro 2002, str. 129-130.
  56. Kolašinski četnički zatvor 1987, str. 95.
  57. Kovačević 2012, str. 83-84.
  58. Pejatović 2012, str. 217.
  59. Istočna Srbija 1984, str. 286.
  60. Škoro 2002, str. 130-131.
  61. Žene Srbije u NOB 1975, str. 249.
  62. 62,0 62,1 62,2 Pantović 2012, str. 57.
  63. Nedović 2009, str. 335-337.
  64. Dimitrijević 2009, str. 278.
  65. Dimitrijević 2009, str. 45.
  66. 66,0 66,1 Nikolić 1999, str. 207.
  67. Istočna Srbija 1984, str. 305.
  68. Škoro 2002, str. 132.
  69. Dimitrijević 2009, str. 173, 188.
  70. Saopštenja 1945, str. 321.
  71. Dimitrijević 2009, str. 173.
  72. Saopštenja 1945, str. 321-322.
  73. Škoro 2002, str. 133-134.
  74. 74,0 74,1 74,2 74,3 74,4 Nikolić 1999, str. 208.
  75. Đulić, Milačić 1977, str. 344.
  76. Istočna Srbija 1984, str. 308.
  77. Čačanski kraj u NOB 1986, str. 281-282.
  78. 78,0 78,1 Vasović 2012, str. 57.
  79. 79,0 79,1 Pejatović 2012, str. 216.
  80. Čačanski kraj u NOB 1968, str. 282.
  81. Istočna Srbija 1984, str. 312.
  82. Istočna Srbija 1984, str. 316.
  83. 83,0 83,1 Đulić, Milačić 1977, str. 345.
  84. Dimitrijević 2009, str. 299.
  85. Istočna Srbija 1984, str. 318.
  86. Pantović 2012, str. 57-58.
  87. Škoro 2002, str. 136.
  88. Istočna Srbija 1984, str. 320.
  89. Parmaković 1973, str. 927-928.
  90. Čačanski kraj u NOB 1968, str. 58.
  91. Nedović 2009, str. 339-340.
  92. Čačanski kraj u NOB 1968, str. 286.
  93. Nedović 2009, str. 333.
  94. 94,0 94,1 Dimitrijević 2010, str. 45.
  95. Škoro 2002, str. 138, 149.
  96. Istočna Srbija 1984, str. 328-329.
  97. Kovačević 2012, str. 84.
  98. Istočna Srbija 1984, str. 329.
  99. 99,0 99,1 Istočna Srbija 1984, str. 332.
  100. 100,0 100,1 Nikolić 1999, str. 225.
  101. Saopštenja 1945, str. 322-323.
  102. Saopštenja 1945, str. 322.
  103. 103,0 103,1 Kovačević 2012, str. 70.
  104. 104,0 104,1 Istočna Srbija 1984, str. 341.
  105. 105,0 105,1 105,2 105,3 105,4 105,5 105,6 Saopštenja 1945, str. 324.
  106. Istočna Srbija 1984, str. 343.
  107. Čačanski kraj u NOB 1968, str. 289.
  108. Istočna Srbija 1984, str. 344.
  109. Parmaković 1973, str. 922.
  110. Dimitrijević 2009, str. 309.
  111. Istočna Srbija 1984, str. 351.
  112. 112,0 112,1 Istočna Srbija 1984, str. 353.
  113. Istočna Srbija 1984, str. 354.
  114. Škoro 2002, str. 141.
  115. Škoro 2002, str. 140-141.
  116. Istočna Srbija 1984, str. 355.
  117. Škoro 2002, str. 142.
  118. 118,0 118,1 118,2 Žene Srbije u NOB 1975, str. 256.
  119. Stevanović 1977, str. 333.
  120. 120,0 120,1 Istočna Srbija 1984, str. 363.
  121. Zbornik NOR-a, I/21 1965, str. 496.
  122. Zbornik NOR-a, I/21 1965, str. 507.
  123. 123,0 123,1 Istočna Srbija 1984, str. 358.
  124. Istočna Srbija 1984, str. 360.
  125. 125,0 125,1 Škoro 2002, str. 143.
  126. Zbornik NOR-a, I/21 1965, str. 523.
  127. Istočna Srbija 1984, str. 361.
  128. Rakić 1986, str. 219-220.
  129. Zbornik NOR-a, I/21 1965, str. 542.
  130. Istočna Srbija 1984, str. 371, 374.
  131. Istočna Srbija 1984, str. 371.
  132. 132,0 132,1 Istočna Srbija 1984, str. 372.
  133. Istočna Srbija 1984, str. 379.
  134. Dimitrijević 2009, str. 353-355.
  135. Istočna Srbija 1984, str. 374.
  136. Dimitrijević 2009, str. 209-210.
  137. 137,0 137,1 Dimitrijević 2009, str. 210.
  138. Škoro 2002, str. 144-145.
  139. Dimitrijević 2009, str. 211-229.
  140. Dimitrijević 2009, str. 229-231.
  141. Rakić 1986, str. 220.
  142. Zbornik NOR-a, I/21 1965, str. 562.
  143. 143,0 143,1 Zbornik NOR-a, I/21 1965, str. 571.
  144. Zbornik NOR-a, XIV/3 1983, str. 213.
  145. 145,0 145,1 Zbornik NOR-a, I/21 1965, str. 560.
  146. Dimitrijević 2009, str. 235.
  147. Zbornik NOR-a, I/21 1965, str. 559.
  148. Istočna Srbija 1984, str. 376.
  149. Dimitrijević 2009, str. 264-266.
  150. Dimitrijević 2009, str. 339-349.
  151. Dimitrijević 2009, str. 235-238.
  152. Parmaković 1973, str. 927.
  153. 153,0 153,1 Istočna Srbija 1984, str. 378.
  154. Parmaković 1973, str. 926-927.
  155. Zbornik NOR-a, I/21 1965, str. 572.

Veze[uredi - уреди | uredi izvor]