Etiopski kalendar

Izvor: Wikipedia
  Kalendari  p  r  u 
Astro · Gregorijanski · Hebrejski · Iranski · Islamski · ISO · Kineski
Tipovi kalendara
Lunisolarni · Solarni · Lunarni

Asirski . Bahaistički · Bengalski · Berberski · Bikram Sambat · Budistički · Etiopski · Germanski · Hindu · Indijski · Irski · Japanski · Javanski . Jermenski · Juche · Julijanski (reformisani) · Julijanski (stari) · Koptski · Korejski · Litvanski · Malayalamski · Majanski · Minguo · Nanakshahi · Nepal Sambat · Pawukon · Runski · Tamilski · Tajlandski lunarni · Tajlandski solarni · Tibetanski · Vijetnamski· Xhosa · Zoroastrijanski

(Arhaični kalendari:) Makedonski (antički) · Burmanski · Astečki · Atički · Babilonski · Coligny · Egipatski · Enohov · Firentinski · Francuski · Helenski · Mezoamerički · Otomanski · Pedesetnički · Rapa Nui · Rimski · Runski · Slovenski · Sovjetski · Vizantijski


(Predloženi kalendari:) Abizmalni · CCC&T · Holocenski · Diskordijanski · Međunarodni fiksni · Novi zemaljski · Pax · Pozitivistički · Sol · Svjetski · Svetski sezonski · Symmetry454 · Darijski (za Mars)

Etiopski kalendar (amharski: የኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ye'Ītyōṗṗyā zemen āḳoṭaṭer), poznat i kao Ge'ez kalendar, glavni je kalendar koji se koristi u Etiopiji, a takođe se koristi i u liturgijske svrhe različitih hrišćanskih denominacija u Eritreji. Zasnovan je na aleksandrijskom, odn. koptskom kalendaru, koji potiče od starog egipatskog kalendara. Kao i kod julijanskog kalendara, svaka četvrta godina je prestupna, bez izuzetka. Godina počinje 29. ili 30. avgusta po julijanskom kalendaru. Razlika od sedam ili osam godina između etiopskog i gregorijanskog kalendara potiče od različitog proračuna datuma Blagovesti (Isusovog začeća).

Od 29. avgustajul./11. septembragreg. 2013. teče etiopska 2006.

Kao i kod koptskog kalendara, godina ima 12 meseci od po 30 dana, plus pet ili šest tzv. epagomenalnih dana, koji se obično nazivaju trinaesti mesec. Meseci počinju istim danima kao i koptski, samo što su imena drugačija, na jeziku Ge'ez. Šesti epagomenalni dan se dodaje svake četiri godine bez izuzetka 29. avgusta po julijanskom kalendaru, šest meseci pre julijanskog prestupnog dana. Tako je prvi dan etiopske godine, 1 Mäskäräm, 11. septembar/rujna odn. 12. septembar/rujna pred julijansku prestupnu godinu (po gregorijanskom, tokom 20. i 21. veka, odn. 1900-2100. inkluzivno).

Nova godina[uredi - уреди]

Nova godina se na zvaničnom, amharskom, jeziku zove Enkutatash, a na Ge'ezu Ri'se Awde Amet (Godišnjica glave); ovaj drugi naziv radije koristi Eritrejska pravoslavna tevahedo crkva.

Ere[uredi - уреди]

Etiopljani i sledbenici eritrejskih crkvi za označavanje godina danas koriste Eru Inkarnacije, koja počinje od Isusove Inkarnacije (utelovljenja) tj. Blagovesti, 25. marta 9. n.e. - po računu Anijana Aleksandrijskog iz oko 400; po tome je prva građanska godina počela sedam meseci ranije, 29. avgusta 8. godine (oba datuma po julijanskom). Evropljani su u međuvremenu prihvatili proračun Dionisija Malog iz 525., po kome su Blagovesti bile osam godina ranije nego po Anijanovom. Zbog ovoga je broj etiopske godine manji za osam od gregorijanske većim delom godine, odn. za sedam između 10/11. septembra i kraja decembra.

U prošlosti su se u Etiopiji i Kraljevstvu Aksum koristile razne druge ere:

Era Mučenikâ[uredi - уреди]

Najznačajnija era - koju su nekada dosta koristile istočne crkve, a još uvek je koristi Koptska crkva - bila je Era Mučenika, poznata i kao Dioklecijanova era, čija je prva godina počela 29. avgusta 284.

U odnosu na zapadnu (i julijansku) Novu godinu, oko tri meseca kasnije, razlika između Ere Mučenikâ i Anno Domini je 285 (= 15×19) godina. Ovo je zato što je Dionisije mali 525. odlučio dodati 15 Metonskih ciklusa na postojećih 13 Metonskih ciklusa Dioklecijanove ere (15×19 + 13×19 = 532) kako bi dobio čitav srednjovekovni uskršnji ciklus (u Srbiji poznat kao "obhod" ili "obhoždenije", vidi Vizantijski kalendar), čiji se prvi ciklus završio 247. (= 13×19) godinom Ere Mučenika, što je odgovaralo godini DXXXI (531).

Anno Mundi prema Panodoru[uredi - уреди]

Aleksandrijski monah po imenu Panodor je oko 400. utvrdio Aleksandrijsku eru (Anno Mundi, "u godini sveta"), datum postanja, na 29. avgust 5493. pne. Egipatski i etiopski hronolozi su iza 6. stoleća koristili ovu eru. Dvanaesti 532-godišnji ciklus ove ere je počeo 29. avgusta 360. tj. 4×19 godina posle Ere Mučenika.

Anno Mundi prema Anijanu[uredi - уреди]

Pomenuti episkop Anijan je davao prednost Blagovestima, 25. marta, kao Novoj godini. Zato je Panodorovu eru pomerio za oko šest meseci, kako bi počela 25. marta 5492. pne.

Ciklus prestupnih godina[uredi - уреди]

Četiri godine ciklusa prestupnih godina su povezane sa četvoricom jevanđelista: prva godina posle etiopske prestupne godine je imenovana u čast Jovana/Ivana, zatim slede Matejeva/Matijina i Markova godina, a prestupna je posvećena Luki.

Svaka četvrta godina je prestupna bez izuzetka, za razliku od gregorijanskog kalendara.

Meseci[uredi - уреди]

Ge'ez, Amharski, i Tigrinja (sa tigrinjskim sufiksima u zagradama) Koptski Počinje po gregorijanskom
Mäskäräm (መስከረም) Tut (Thout) 11. septembar *
Ṭəqəmt(i) (ጥቅምት) Babah (Paopi) 11. oktobar *
Ḫədar (ኅዳር) Hatur (Hathor) 10. novembar *
Taḫśaś ( ታኅሣሥ) Kiyahk (Koiak) 10. decembar *
Ṭərr(i) (ጥር) Tubah (Tobi) 9. januar *
Yäkatit (Tn. Läkatit) (የካቲት) Amshir (Meshir) 8. februar *
Mägabit (መጋቢት) Baramhat (Paremhat) 10. mart
Miyazya (ሚያዝያ) Baramundah (Paremoude) 9. april
Gənbot (ግንቦት) Bashans (Pashons) 9. maj
Säne (ሰኔ) Ba'unah (Paoni) 8. jun
Ḥamle (ሓምሌ) Abib (Epip) 8. jul
Nähase (ነሓሴ) Misra (Mesori) 7. august
Ṗagʷəmen/Ṗagumen (ጳጐሜን/ጳጉሜን) Nasi (Pi Kogi Enavot) 6. septembar

Zvezdicom označeno treba uvećati za jedan u godini posle šestog epagomenalnog dana (tj. posle prestupne etiopske godine). Dati gregorijanski datumi vrede od marta/ožujka 1900. do februara/veljače 2100.

Izvori originala[uredi - уреди]

  • "The Ethiopian Calendar", Appendix IV, C.F. Beckingham and G.W.B. Huntingford, The Prester John of the Indies (Cambridge: Hakluyt Society, 1961).
  • Ginzel, Friedrich Karl, "Handbuch der matematischen und technischen Chronologie", Leipzig, 3 vol., 1906-1914

Vanjske veze[uredi - уреди]

(na engleskom:)