Čongradska županija (bivša)

Izvor: Wikipedia
Disambig.svg Za ostale upotrebe, pogledajte Čongrad (razvrstavanje).
Čongradska županija
Comitatus Chongradiensis
Csongrád vármegye
Komitat Tschongrad

(nedostaje slika zastave) Grb
Zastava Grb
Csongrad.png
Položaj županije
Geografija
Kontinent Evropa
Regija Srednja Evropa
Zemlja Austrougarska - Ugarski deo Monarhije
Prestonica Senteš
Površina 3.569 -{km²}-
Stanovništvo 325.568 (1910)
gustina: 91,2 stan./km²
Društvo
Zvanični jezici latinski, nemački, kasnije mađarski, govorni jezik: srpski
Religija katolicizam, pravoslavlje
Vladavina
Titula vladara Župan
Osnivanje 11. vek / 17. vek
Prestanak 16. vek / 1918.
Status Bivša županija
Događaji
Prethodnici i naslednici
Prethodile su: Nasledile su:
Flag of the Ottoman Empire (1517-1844).svg Temišvarski pašaluk (Osmansko carstvo) Čongradska županija (Mađarska Demokratska Republika) Flag of Hungary (1918-1919).svg
Portal:Istorija
280p

Čongradska županija (lat. Comitatus Chongradiensis, mađ. Csongrád vármegye, nem. Komitat Tschongrad) je bila županija, odnosno upravna jedinica habzburške Kraljevine Ugarske između 17. i 20. veka. Upravno sedište županije bio je grad Senteš (danas u sastavu Mađarske).

Nekadašnji prostor ove županije danas je podeljen između Mađarske (najveći deo) i Srbije (sasvim mali deo oko Horgoša).

Površina županije bila je 3.569 -{km²}-, a u vreme zadnjeg popisa pre njenog rasformiranja (1910. godine) Čongradska županija je imala 325.568 stanovnika (gustina 91,2 st./km²).

Poreklo naziva[uredi - уреди]

Čongradska županija nosila je naziv vezan za "pomađarenu“ reč južnoslovenskog porekla Crni grad ili crna tvrđava. Ona je prvobitno označavala grad Čongrad, koji se i danas nalazi u ovoj oblasti.

Prirodne odlike[uredi - уреди]

Čongradska županija se nalazila u središnjem delu Habzburške Ugarske.

Prostor županije pripadao je oblasti je u središnjem delu Panonske nizije. Prirodne granice županija je imala samo na jugoistoku, gde su to bile reke Tisa i Moriš.

Veći deo područja nekadašnje županije bio je plodno, ravničarsko tle južne Panonije, samo su na zapadu bila peščarna područja (Telečka peščara). Vodotoci su bili ravničarski (Tisa, Moriš), spori i često sa močvarnim okruženjem.

Istorija[uredi - уреди]

 Istorija Vojvodine

Flag of Vojvodina.svg

 Antičko doba
 Panonija
 Donja Panonija
 Panonija Sekunda
 Panonska dijeceza
 Prefektura Ilirik
 Srednji vek
 Kraljevina Gepida
 Vizantijska Panonija
 Kuverova oblast u Sremu
 Zemlje župana Buta-ula i Bujle
 Vojvodstvo Salana
 Vojvodstvo Glada
 Vojvodstvo Ahtuma
 Vojvodstvo Sermona
 Tema Sirmijum
 Sremska kraljevina Stefana Dragutina
 Gornji Srem Ugrina Čaka
 16. vek
 Srpsko carstvo Jovana Nenada
 Sremsko Vojvodstvo Radoslava Čelnika 
 Osmanski period
 Temišvarski vilajet
 Sremski sandžak
 Segedinski sandžak
 Banatski ustanak
 Lugoški i karansebeški Banat
 Habzburški period
 Vojna krajina
 Tamiški Banat
 Potiski krunski dištrikt
 Velikokikindski privilegovani dištrikt
 Srpska Vojvodina
 Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat
 Bačko-bodroška županija
 Sremska županija
 Torontalska županija
 Tamiška županija
 20. vek
 Banatska Republika
 Banat, Bačka i Baranja
 Srpsko-mađarska republika Baranja-Baja
 Dunavska banovina
 Banat u Drugom svetskom ratu
 Narodnooslobodilačka borba
 SAP Vojvodina
 Autonomna Pokrajina Vojvodina
Ova kutijica: pogledaj  razgovor  uredi

Prostor Bačke i Potisja ušao je u istorijske beleške u antičko doba. U ranom srednjem veku, ovim područjem su vladali Huni, Gepidi, Avari, Bugari i Moravski Sloveni. Sredinom srednjeg veka ovo je bio pogranični prostor između Ugarske i Vizantije. Ugarska je ovde u 11. veku obrazovala županiju pod današnjim nazivom. Potom je oko vek i po ovaj prostor bio u okviru Otomanskog carstva. Osmanlije su ukinule dotadašnju županiju i uspostavile Segedinski sandžak i Temišvarski pašaluk na ovom prostoru.

Habzburško carstvo preotelo je prostor Čongradske županije od Osmanlija krajem 17. veka. Odmah je uspostavljena nekadašnja Čongradska županija i priključena je Habzburškoj Kraljevini Ugarskoj. Deo ovog prostora uključen je u sastav Vojne granice. Prostor županije prvobitno je bio slabo naseljen, sa zajednicama Srba i Mađara, a postepeno je naseljen novim, pretežno mađarskim življem, dok su ostale zajednice potisnute asimilacijom. Ukidanjem jednog dela vojne granice, sredinom 18. veka, to područje se takođe priključuje Čongradskoj županiji.

Na kraju Prvog svetskog rata, 1918. godine, srpska vojska posela je Horgoš sa okolinom (krajnji južni deo nekadašnje županije), koji ulazi u sastav Banata, Bačke i Baranje, pokrajine u sastavu Kraljevine Srbije i Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Trijanonskim sporazumom iz 1920. godine potvrđena je linija razdvajanja kao nova granica.

U međuratnom razdoblju u okviru Mađarske ponovo je uspostavljena županija Čongrad, s tim što su njoj priključeni ostaci susednih županija, čija su nekadašnja područja većinom uključena u sastav okolnih država (Torontalska, Aradska, Čanadska).

Mapa županija u Bačkoj, Banatu i Sremu 1881-1882. godine

Stanovništvo[uredi - уреди]

Po poslednjem austrougarskom popisu iz 1910. godine na području županije živelo je 325.568 stanovnika.

Stanovništvo prema maternjem jeziku (Popis 1910.):

Upravna podela[uredi - уреди]

Početkom 20. veka, upravna podela Čongradske županije bila je sledeća:

Kotari
Kotar Sedište
Izvantiski srez Kiškundorožma
Potiski srez Mindsent
Čongradski srez Čongrad
Slobodni kraljevski gradovi
Segedin
Vašarhelj
Gradovi - srezovi
Senteš

Vidi još[uredi - уреди]

Vidi ostale bivše županije na tlu današnje Vojvodine:

Spoljašnje veze[uredi - уреди]