Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat

Izvor: Wikipedia
Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat
 Istorija Vojvodine

Flag of Vojvodina.svg

 Antičko doba
 Panonija
 Donja Panonija
 Panonija Sekunda
 Panonska dijeceza
 Prefektura Ilirik
 Srednji vek
 Kraljevina Gepida
 Vizantijska Panonija
 Kuverova oblast u Sremu
 Zemlje župana Buta-ula i Bujle
 Vojvodstvo Salana
 Vojvodstvo Glada
 Vojvodstvo Ahtuma
 Vojvodstvo Sermona
 Tema Sirmijum
 Sremska kraljevina Stefana Dragutina
 Gornji Srem Ugrina Čaka
 16. vek
 Srpsko carstvo Jovana Nenada
 Sremsko Vojvodstvo Radoslava Čelnika 
 Osmanski period
 Temišvarski vilajet
 Sremski sandžak
 Segedinski sandžak
 Banatski ustanak
 Lugoški i karansebeški Banat
 Habzburški period
 Vojna krajina
 Tamiški Banat
 Potiski krunski dištrikt
 Velikokikindski privilegovani dištrikt
 Srpska Vojvodina
 Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat
 Bačko-bodroška županija
 Sremska županija
 Torontalska županija
 Tamiška županija
 20. vek
 Banatska Republika
 Banat, Bačka i Baranja
 Srpsko-mađarska republika Baranja-Baja
 Dunavska banovina
 Banat u Drugom svetskom ratu
 Narodnooslobodilačka borba
 SAP Vojvodina
 Autonomna Pokrajina Vojvodina
Ova kutijica: pogledaj  razgovor  uredi

Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat ili Srpsko Vojvodstvo i Tamiški Banat je naziv za kratkotrajnu krunovinu Austrijskog carstva koja je postojala na području današnje Vojvodine između 1849. i 1860. godine. Nekadašnje područje ove krunovine je od 1919. godine podeljeno između Srbije, Rumunije i Mađarske.

Nazivi[uredi - уреди]

Na teritoriji krunovine su u službenoj upotrebi bila dva jezika: nemački i "ilirski" (srpskohrvatski), a većina građanskih i vojnih zapovednika bili su Nemci, iako su u administraciji pokrajine u većem broju bili zastupljeni i Srbi. U oba službena jezika su se koristila dva različita naziva za krunovinu: "Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat" i "Srpska Vojvodina i Tamiški Banat" (odnosno na nemačkom: "Woiwodschaft Serbien und Temescher Banat" i "Die serbische Wojwodschaft und das temeser Banat").

Istorija[uredi - уреди]

Patent od 18. novembra 1849. godine, car je formirao Vojvodstvo Srbiju i Tamiški Banat od delova Srema (rumski i iločki srez) s srpskom većinom, Bačke s mađarskom većinom i Banata s rumunjskom većinom tako da je njen etnički sastav bio veoma složen.

Austrijski car Franjo Josif I je za sebe uzeo titulu Veliki vojvoda Vojvodstva Srbije (nemački:Grosswojwod der Wojwodschaft Serbien), a vojvodstvo je bilo potčinjeno direktno Beču. Samom krunovinom je upravljao guverner (podvojvoda), kojeg je, kao svog namesnika, postavljao car (vojvoda), a sedište ovog guvernera se nalazilo u Temišvaru. Čak i pošto je Vojvodstvo Srbija ukinuto (1860. godine), Franjo Josif I je zadržao ovu titulu, a istu je nosio i njegov naslednik, car Karlo I, sve do 1918. godine, kada se habzburško carstvo raspalo.

31. decembra 1849. godine, od Varadinskog puka, Šajkaškog bataljona i 3. banatskog puka sačinjena je Banatsko-srpska zemaljska vojnička komanda sa sedištem u Temišvaru i pod komandom podvojvode.

Srbi su bili nezadovoljni ovakvim Vojvodstvom, a naročito su bili pogođeni patrijarh Josif Rajačić i konzervativni krugovi zajedno sa svojom politikom oslonca na Beč, te je njihov ugled naglo opadao. Na delu je bila kao i ostalim delovima Austrijskog Carstva germanizacija, policijska prismotra, svuda se nalazila vojska, bilo je zabranjeno studiranje u Pragu, itd.

U početku je podvojvoda bio Majerhofer, koga 1851. godine zamenjuje grof Koronini koji kontroliše i Vojvodstvo i nekadašnju Vojnu granicu. 1851. godine, Vojvodstvo je podeljeno na 5 okruga, koji su se delili na srezove, a ovi na opštine. Vojvodstvo dobija i vrhovni sud u Temišvaru.

Detaljna mapa.
Mapa iz 1853.

Lokalni organi bili su u svemu potčinjeni Ministru unutrašnjih poslova u Beču. Svi viši činovnici bili su Nemci ili ponemčeni Česi. Srbi su u administraciji imali više činovnika nego ranije, ali njihovo učešće nije bilo onoliko koliko su želeli. Od 1849. godine, porez plaćaju svi, a postoji i jednakost pred sudovima, feudalni aparat je zamenjen građansko-administrativnim. Započinje industrijalizacija, a vladaju načela slobodne privrede. Srpsko građanstvo se nije najbolje snašlo.

Smanjuje se neprijateljstvo prema Mađarima, a povećava prema Nemcima. Sa Rumunima su odnosi i dalje loši zbog sporenja oko crkvene vlasti.

Za vreme Krimskog rata Srbi su živnuli zbog nade za oslobođenjem. Kada je 1859. godine došlo do austrijskog poraza u Italiji svi su se ponadali boljem: seljaci smanjenju poreza, građanstvo zatvaranju granice prema Austriji, itd. Knez Mihailo se zalaže za saradnju sa Mađarima, dok jedino još Crkva ostaje za dinastiju. Kao akt austrijskog popuštanja imenovan je za podvojvodu Josip Šokčević, a nemački jezik je odstranjen iz gimnazija. Da bi povratio svoj ugled, patrijarh Josif Rajačić postavlja zahteve. Sledi reakcija centralne vlasti iz Beča: novi guverner je Sen-Kanten, masovna hapšenja, zabrana trobojki, narodnih nošnji, itd.

Već u «Oktobarskoj diplomi» nema nigde ni reči o Vojvodstvu i Srbima. Da bi zadovoljio pretenzije Mađara s kojima se Beč pomirio, Car je u decembru 1860. ukinuo Vojvodstvo, na veliku radost Mađara i Nemaca, a ogorčenje Srba i Rumuna (Svetozar Miletić, «Na Tucin-dan 1860.»), što donosi još veće razočaranje u carsku politiku. Za utehu je car Srbima obećao očuvanje verskog, nacionalnog i jezičkog razvitka u skladu sa privilegijama.

Posle ukidanja krunovine, veći deo njene teritorije (Banat i Bačka) je vraćen Kraljevini Ugarskoj, a Srem Kraljevini Slavoniji, koja je tada takođe bila posebna krunovina.

Upravna podela[uredi - уреди]

U početku je krunovina bila podeljena na dva upravna okruga:

  1. Bačka-Torontal
  2. Temišvar-Karaš

Kultura[uredi - уреди]

Glavni listovi u krunovini su:

  • 1. «Srbski glasnik» Danila Medakovića, koji okuplja liberalno-demokratsko građanstvo, antiklerikalce, ali i pro-ruski orijentisane građane i obrenovićevce.
  • 2. «Svetovid» - konzervativci i klerikalci, karađorđevićevci. Zajedničko im je samo veličanje Crne Gore.

Vladari[uredi - уреди]

Titule habzburškog cara u istorijskom dokumentu iz 1851. godine: pored ostalih titula, car Franc Josif I je takođe bio i veliki vojvoda Vojvodstva Srbije (na nemačkom: Grosswojwod der Wojwodshaft Serbien).

Velike vojvode: [1]

Napomena: iako je krunovina ukinuta 1860. godine, car Franc Jozef je zadržao titulu velikog vojvode do svoje smrti 1916. godine, a ovu titulu je nasledio i poslednji habsburški car, Karl I.

Guverneri:

Literatura[uredi - уреди]

  1. Dr Dušan J. Popović, Srbi u Vojvodini, knjiga 3, Novi Sad, 1990.
  2. Sima M. Ćirković, Srbi među evropskim narodima, Beograd, 2004.
  3. Lazo M. Kostić, Srpska Vojvodina i njene manjine, Novi Sad, 1999.
  4. Drago Njegovan, Prisajedinjenje Vojvodine Srbiji, Novi Sad, 2004.
  5. Dejan Mikavica, Srpska Vojvodina u Habsburškoj Monarhiji 1690-1920, Novi Sad, 2005.
  6. Vasilije Krestić, Iz prošlosti Srema, Bačke i Banata, Beograd, 2003.
  7. Milan Tutorov, Banatska rapsodija, Novi Sad, 2001.

Vidi još[uredi - уреди]

Spoljašnje veze[uredi - уреди]