Republika Arcah

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Republika Arcah
Արցախի Հանրապետություն
Arcahi Hanrapetut’jun
Zastava Grb
Državna himna: "Slobodni i neovisni Arcah
"
Glavni gradStepanakert
Službeni jezici jermenski
Vođe
 -  Predsednik Bako Sakjan
Uspostava Samoproglašena nezavisnost od Azerbejdžanske Sovjetske Socijalističke Republike 2. septembar 1991.
Površina
 -  Ukupno 11.458 km2
 -  Voda (%) 0
Stanovništvo
 -  Popis iz 2015  150,932
 -  Gustoća 13/km2
BDP (PPP) procjena za 2010.
 -  Ukupno 1.6 milijardi $
 -  Per capita 3,657 $ (procena za 2015)
Valuta Arcaški i Armenski dram
Vremenska zona +4
Pozivni broj +374 47
Web domena .am, .հայ (de facto)

Arcah (jermenski Արցախ [ɑɾˈtsʰɑχ]; službeno Republika Arcah, jer. Արցախի Հանրապետություն; 1991–2017. Nagornokarabaška Republika), samoproglašena država u regionu Južnoga Kavkaza. Ujedinjene nacije u formalnom pravnom smislu čitav prostor pod kontrolom Republike Arcah smatraju teritorijom Azerbejdžana. Republika Arcah naseljena je dominantno etničkim Jermenima i kontroliše najveći deo nekadašnje sovjetske Nagornokarabaške autonomne oblasti, kao i 7,634 km2 teritorija van administrativnih granica nekadašnje sovjetske oblasti (većim delom nekadašnji Crveni Kurdistan) koji Republiku Arcah teritorijalno povezuju sa Jermenijom na zapadu i Iranom na jugu. Republiku Arcah ne priznaje niti jedna članica Ujedinjenih nacija, uključujući i Jermeniju o čijoj potpori Arcah zavisi, i priznata je jedino od strane drugih nepriznatih ili delomično priznatih država na prostoru nekadašnjeg SSSR-a.

Na dominantno jermenski region Nagorno-Karabaha pravo su polagale i Demokratska Republika Jermenija i Demokratska Republika Azerbejdžan koje su postojale u kratkom periodu od 1918. do 1920. nakon pada Ruske Imperije, a pre inkorporacije regiona u sastav Sovjetskog Saveza. Suprotstavljeni zahtevi prema regionu doveli su do kratkotrajnog rata u martu i aprilu 1920. godine. Konflikt je utišan nakon uspostave sovjetske kontrole nad čitavim regionom i uspostave Nagornokarabaške autonomne oblasti u okviru sovjetskog Azerbejdžana 1923. godine. Sukob oko polaganja ekskluzivnih prava na region ponovo je izašao na površinu u godinama Raspada Sovjetskog Saveza. 1991. godine jednostrano je organizovan referendum o nezavisnosti na prostoru Nagornokarabaške autonomne oblasti i u Šaumjanovskom rajonu na severozapadu današnje Republike Arcah koji je doveo do jednostranog poglašenja nezavisnosti uz pozivanje na pravo naroda na samoopredeljenje. Odluka o nezavisnosti dovela je do punog izbijanja Rata za Nagorno-Karabah koji je do tada bio ograničen na povremene sukobe. 1994. godine postignuto je primirje koje je do danas na snazi uz povremena kršenja sa obe strane.

Republika Arcah je formalno predsednička demokratija (pre referenduma 2017. formalno polupredsednička) sa jednodomnom skupštinom. Njezina ovisnost o Jermeniji dovodi do toga da u mnogim sferama života Republika Arcah čini de facto deo Jermenije. Republika Arcah je izrazito planinska zemlja sa prosečnom nadmorskom visinom od 1,097 metara. Velika većina stanovnika su hrišćani i pripadnici Jermenske apostolske crkve. Jedini način posete Republici je dolazak sa teritorija Jermenije kopnenim putom, ali kako je poseta ovom regionu zabranjena zakonima Azerbejdžana osobe koje posete Nagorno-Karabah dobijaju zabranu ulaska u Azerbejdžan. Veliki deo turista koji posećuju region su posetioci iz brojne jermenske dijaspore na hodočašćima u manastire.

Etimologija[uredi - уреди | uredi izvor]

Prema itraživanjima jermenskih i okcidentalnih naučnika i teoretičara prva imenovanja regiona nalik varijacijama reči Arcah dolaze iz perioda korišćenja urartskog jezika sa varijacijama kao što su "Ardakh", "Urdekhe" i "Atakhuni." U svojoj Geografiji Strabon pominje jermenski region koji se zove "Orkistene" koja bi mogla biti grčka varijacija naziva Arcah. Prema Davidu Marshallu Langu, britanskom ekspertu za Kavkaz i predavaču na Školi orjentalnih i afričkih studija (SOAS) Univerziteta u Londonu, naziv Arcah mogao bi da vuče poreklo od imena Artaksije Prvoga (190–159 pne.), začetnika Artaksijadske dinastije i Velike Jermenije. Narodna predaja nosi ideju kako naziv dolazi od reči "Ar" (ime Aran) i "cah" (stablo ili bašta) pa se tako Arcah smatra baštom Arana Sisakana, prvoga naharara na severoistoku nekadašnih šire shvaćenih jermenskih zemalja.

Vidi još[uredi - уреди | uredi izvor]