Škotski ratovi za nezavisnost

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Škotski ratovi za nezavisnost
Edward III invades Scotland.jpg
Ilustracija invazije vojske Edwarda III na Škotsku kraljevinu
Datum 1296 - 1357
Lokacija Škotska
sjeverna Engleska
Sukobljene strane
Flag of Scotland.svg Kraljevina Škotska Flag of England.svg Kraljevina Engleska

Škotski ratovi za nezavisnost (engleski: Wars of Scottish Independence) bio je zapravo jedan niz oružanih sukoba između Kraljevine Engleske i Kraljevine Škotske koji se vodio od 1296. do 1357.

U tom periodu vodila su se dva rata; - Prvi rat koji je trajao od 1296. do 1328. godine i završio Sporazuma iz Northamptona 1328., i Drugi rat koji je trajao je od 1332. do 1357. godine i završio je potpisivanjem sporazuma u Berwicku u kom su se Škoti obavezali platiti enormnu otkupninu za svog kralja Davida II i odrekli se nekih pograničnih teritorija.

Historija[uredi - уреди | uredi izvor]

Nakon iznenadne i nesretne smrti škotskog kralja Alexandra III u martu 1286.[1] nakratko ga je zamjenila unuka Margaret, ali kad je i ona umrla u Orkneyu 1290.zemlja je ostala bez zakonitog nasljednika i ušla u razdoblje poznato kao Prvi interregnum. Engleski kralj Edward I osjetio je da bi nestabilna Škotska lako mogla postati njegova domena, pa se umješao u škotske prilike, kao arbitar u izboru novog škotskog monarha.

Prvi rat za nezavisnost[uredi - уреди | uredi izvor]

Nakon godine dana razmatranja svih potencijalnih kandidata za tron, njegov izbor je bio - John Balliol[1] a ne Robert Bruce.[2] Balliol se međutim, ubrzo pokazao nezahvalnim vazalom, jer kad je u junu 1294. Edward I zatražio od njega da Škotska da vojsku za njegov planirani pohod na Gaskonju, Škoti su umjesto toga sklopili ugovor o uzajamnoj pomoći sa Francuzima.[3][1] Kad je u januaru 1296. - Edward I sam poslao vojsku na Gaskonju, Škoti su provalili u sjevernu Englesku. Na tu provokaciju Edward I je brzo reagirao, tako da je već 30. marta napao Škote i preoteo im utvrdu Berwick, nakon tog su u njegove ruke padale jedna za drugom i sve druge škotske utvrde, a na kraju i Montrose u kojoj je John Balliol pred Edwardom I podnio abdikaciju[3]Tako je Škotska ponovno ostala bez monarha, a većina Škota osobito seljaci i sitni feudalci bila je protiv engleske okupacije. Zbog tog je izbio ustanak pod vodsvom Williama Wallaca, koji je organizirao pravu vojsku sastavljenu od običnih seljaka i sitnih feudalaca i napadao jednog za drugim engleske garnizone između rijeka Forth i Tay.[4]

Nakon Bitke kod sterlingškog mosta 11. septembra 1297., u kojoj je Wallace teško porazio Engleze, i zauzeo stirlingšku utvrdu - Škotska je bila gotovo potpuno slobodna - bez nekih većih engleskih garnizona.[4]

Wallace je u oktombru napao sjevernu Englesku i opustošio grofovije Northumberland i Cumberland.[4]

Kad se Edward I konačno vratio u Englesku u martu 1298., vrlo se malo odmarao, jer je već 3. jula napao Škotsku. Edwardovi strijelci i konjanici su 22. jula nadvladali Wallacevu vojsku u Bitci kod Falkirka (okolica Stirlinga). [4]Nakon tog je Edward I ponovno okupirao Škotsku, ali se ustanak nastavio pod vodstvom Roberta Bruca koji je zamjenio pogubljenog Wallaca. Njega su škotski lordovi, izabrali za novog kralja u martu 1306.[2] Ali kako je Edward I , u to vrijeme imao brojne garnizone po Škotskoj, njegova vojska dva puta je teško porazila Škote, prvi put - 19. juna 1306. u Bitci kod Methvena, pored Pertha , a drugi put kod Dalrya (Perthshire) 11. augusta. Nakon tog se Robertova vojska raspala, a njegove brojne pristaše pohapšene, pa je pobjegao na udaljeni otoku Rathlin pored sjeverne Irske.[2]

Bruce se u februaru 1307. se vratio u rodni Ayrshire, i uz podršku brata Edwarda, u nekoliko sljedećih godina okupio puno pristaša i mecena, pa je 1313. zauzeo Perth, kog je držao jaki engleski garnizon. Veći dio borbi, iznjele na svojim leđima njegovi pristaše, naroćito James Douglas i Thomas Randolph (kasniji grof od Moraya), oni su oslobodili Galloway, Douglasdale, kraj oko Selkirka i velik dio istočne Škotske te na kraju - 1314. i Edinburgh.[2]

Na kraju tog rata je Robert Bruce u odlučnoj Bitci kod Bannockburna 1314. pobjedio Engleze i potpuno oslobodio zemlju. a nakon sklapanja Sporazuma iz Northamptona - 1328. konačno dobio i englesko priznanje škotskog suvereniteta i svoje vlasti.[2]

Drugi rat za nezavisnost[uredi - уреди | uredi izvor]

Nakon smrti Roberta Bruca i dolaska na tron njegovog maloljetnog sina Davida II razbaštinjeni škotski i engleski feudalci krenuli su na Škotsku sa nekoliko hiljada ljudi, predvođeni Edwardom Balliolom. Oni su 9. augusta 1332. u Bitci kod Dupplin Moora uspjeli pobjediti davidovog regenta Domhnalla od Mara. Nakon tog se Balliol 24. septembra u Sconu okrunio za škotskog kralja, ali je već nakon četiri mjeseca bio prisiljen na bijeg u Englesku.

Edward III, koji se do tada držao po strani, počeo je aktivno pomagati Balliolu pa je krenuo sa vojskom na Škotsku, i nanio Škotima težak poraz 19. jula 1333. u Bitci kod Halidon Hilla.

Edwardu III je Sporazum iz Northamptona na koji je bio natjeran da ga potpiše, kao i nezavisnost Škotske ianako išla na živce, a smetao mu je i njegov mladi šogor David II pa je umjesto njega postavio na škotski tron svog favorita - Balliola, kog većina Škota nije smatrala svojim vladarom. Nakon tog je David II 1334. pobjegao u Francusku, a jugozapadni krajevi Škotske pripojeni su Kraljevini Engleskoj.

Kad se zbog angažiranja u Stogodišnjem ratu Edward III okrenuo od Škotske, protjerani kralj David II vratio se u zemlju 1341. i te iste godine zauzeo Edinburgh i ponovno zasjeo na škotski tron.

On je u vrijeme francuske opsade Calaisa pokušao pomoći svom savezniku francuskom kralju Philippeu VI napavši Engleze sa sjevera, ali je poražen, ranjen i zarobljen u Bitci kod Neville Crossa kod Durhama 17. oktobra 1346.[5] Nakon tog je 11 godina proveo u engleskom zarobljeništvu, oslobođen je 1357. uz obećanje da će njegova Škotska platiti visoku otkupninu.[5]

Nakon tog je Škotska formalno ostala nezavisna, ali pod dubokim engleskim utjecajem.

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. 1,0 1,1 1,2 "The Scottish Wars of Independence, 1286-1328" (engleski). Education Scotland. http://www.educationscotland.gov.uk/higherscottishhistory/warsofindependence/index.asp. pristupljeno 09. 01. 2015. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 "Robert I" (engleski). Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/505397/Robert-I. pristupljeno 9. 1. 2015. 
  3. 3,0 3,1 "John Balliol" (engleski). Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/304591/John. pristupljeno 25. 11. 2014. 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 "Sir William Wallace" (engleski). Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/634784/Sir-William-Wallace. pristupljeno 9. 1. 2015. 
  5. 5,0 5,1 "David II" (engleski). Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/152606/David-II. pristupljeno 9. 1. 2015. 

Vanjske veze[uredi - уреди | uredi izvor]

The Scottish Wars of Independence, 1286-1328 na portalu Education Scotland ((en))