Boraks

Izvor: Wikipedia
Boraks
Borax crystals
Ball-and-stick model of the unit cell of borax decahydrate
IUPAC ime
Identifikacija
CAS registarski broj 1303-96-4 (decahydrate) YesY
ChemSpider[1] 17339255 YesY
UNII 91MBZ8H3QO YesY
EINECS broj 215-540-4
ChEMBL[2] CHEMBL1076681 YesY
ATC code S01AX07
Jmol-3D slike Slika 1
Svojstva
Molekulska formula Na2B4O7·10H2O ili Na2[B4O5(OH)4]·8H2O
Molarna masa 381.37
Agregatno stanje beo kristal
Gustina 1.73 g/cm³
Tačka topljenja

743 °C[3]

Tačka ključanja

1575 °C

Srodna jedinjenja
Drugi anjoni Natrijum aluminat; Natrijum galat
Drugi katjoni Kalijum tetraborat
Srodna jedinjenja Borna kiselina, Natrijum perborat



Ukoliko nije drugačije napomenuto, podaci se odnose na standardno stanje (25 °C, 100 kPa) materijala

Infobox references

Boraks (od perzijskog - burah[4]) ili natrijum borat, natrijum tetraborat ili dinatrijum tetraborat je mineral i so borne kiseline. Na sobnoj temperaturi je bijeli kristalni prah koji je sastavljen od bezbojnih kristala koji se lahko rastvaraju u vodi.

Boraks ima vrlo široku primjenu. Najčešće se upotrebljava kao sastojak u industriji deterdženata, kozmetike i slično.

Također se upotrebljava i u biohemiji za pravljenje pufera, te kao antifugalno sredstvo za pravljenje fiberglasa. Ima i insekticidno dejstvo.

Pod pojmom boraks može se podrazumijevati i mnogobrojni hidrati boraksa, ali većinom se misli na tetrahidrat. U prodaji se obično distribuira dijelimično dehidriran.

Naziv[uredi - уреди]

Naziv boraks potiče od latinskog borat koje je nastalo iz arapskog burak. Arapski korijen tog pojma se vjerovatno vuče iz perzijskog burah ili srednjeperzijskog burak.

Upotreba[uredi - уреди]

Puferi[uredi - уреди]

Boraks je u širokoj upotrebi u biohemijskim i hemijskim laboratorijama zbog pravljenja puferskih rastvora, tj. radi gel elektroforeze DNK. Ima slabu provodljivost, pri elektroforezi proizvodi oštrije vrhove te se može upotrebljavati za veće brzine elektroforeze od gelova napravljenih od TBE bafera ili TAE bafera (5-35 V/cm naspram 5-10 V/cm).

Fluks[uredi - уреди]

Smjesa boraksa i amonijum hlorida se koristi kao fluks pri proizvodnji željeza i čelika. On smanjuje tačku topljenja neželjenih željeznih oksida te na taj način olakšavajući njihovo odstranjivanje.

Dodatak hrani[uredi - уреди]

U nekim zemljama, boraks se upotrebljava kao dodatak hrani pod oznakom E285 ali je zabranjen u SAD. Upotrebljava se slično kao kuhinjska so. Kao dodatak nalazi se u francuskom i iranskom kavijaru.

Ostala upotreba[uredi - уреди]

  • sastojak deterdženata
  • sastojak kozmetičkih preparata
  • sastojak u staklu, grnčariji i keramici
  • antifugalno sredstvo za fiberglas
  • insekticid za mrave i buhe
  • sastojak za proizvodnju natrijum perborata monohidrata i borne kiseline kao i drugih borata

Prirodni izvori[uredi - уреди]

Grumen boraksa

Boraks se obično može pronaći u poroznim depozitima u koritima povremenih rijeka i jezera. Najznačajniji depoziti se mogu pronaći u Turskoj i Kaliforniji te na drugim mjestima u SAD, zatim u Atakama pustinji u Čileu i Tibetu. Boraks je također moguće sintetizirati iz drugih spojeva bora.

Otrovnost[uredi - уреди]

Prikaz aniona B4O5(OH)42- u molekuli boraksa

Borna kiselina, natrijum borat i natrijum perborat imaju približno istu smrtnu dozu za ljude od 0,1 do 0,5 g/kg tjelesne težine.[5] Ove supstance su otrovne za sve ljudske ćelije te se veoma sporo izlučuju iz organizma putem bubrega. Trovanje bubrega boraksom je veoma opasno zbog degeneracije masnoća iz jetre, cerebralnog edema i gastroenteritisa. Naročito je opasna upotreba otopina borne kiseline za ispiranje očiju kod dojenčadi, pogotovo ako se često koristi, a sve zbog spore brzine eliminacije iz organizma.[6]

Izvori[uredi - уреди]

  1. Hettne KM, Williams AJ, van Mulligen EM, Kleinjans J, Tkachenko V, Kors JA. (2010). "Automatic vs. manual curation of a multi-source chemical dictionary: the impact on text mining". J Cheminform 2 (1): 3. doi:10.1186/1758-2946-2-3. PMID 20331846.  edit
  2. Gaulton A, Bellis LJ, Bento AP, Chambers J, Davies M, Hersey A, Light Y, McGlinchey S, Michalovich D, Al-Lazikani B, Overington JP. (2012). "ChEMBL: a large-scale bioactivity database for drug discovery". Nucleic Acids Res 40 (Database issue): D1100–7. doi:10.1093/nar/gkr777. PMID 21948594.  edit
  3. Lide David R., ur. (2006). CRC Handbook of Chemistry and Physics (87th izd.). Boca Raton, FL: CRC Press. 0-8493-0487-3. http://www.hbcpnetbase.com. 
  4. "borax" - Webster's Third New International Dictionary, Unabridged, Merriam-Webster, 2002
  5. Robert H. Dreisback: Handbook of Poisoning, 8. izdanje, str.314
  6. Goodman and Gillman's: The Pharmacological Basis of Therapeutics, 6. izdanje, poglavlje Antiseptici i desinfektanti, str.971

Vanjske veze[uredi - уреди]


P geology.png Nedovršeni članak Boraks koji govori o mineralogiji je u začetku. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.