Jovan Jovanović Zmaj

Izvor: Wikipedia
Jovan Jovanović Zmaj
Jovan Jovanović Zmaj
Biografske informacije
Smrt 3. jun 1904.
Sremska Kamenica, Austro-Ugarska (danas Srbija)
Opus
Znamenita djela

Jovan Jovanović Zmaj (Novi Sad, 24. novembar 1833Sremska Kamenica 3. jun 1904) je jedan od najvećih liričara srpskog romantizma. Po zanimanju bio je lekar, a tokom celog svog života bavio se izdavanjem i uređivanjem književnih, političkih i dečjih časopisa. Najznačajnije Zmajeve zbirke pesama su „Đulići“ i „Đulići uveoci“, prvi o sretnom porodičnom životu, a drugi o bolu za najmilijima. Pored lirskih pesama, pisao je i satirične i političke pesme, a prvi je pisac u srpskoj književnosti koji je pisao poeziju za decu.

Sremska Kamenica je nekada nosila ime Zmajeva Kamenica, u čast Jovana Jovanovića Zmaja.

Biografija[uredi - уреди]

Jovan Jovanović Zmaj se rodio 24. novembra 1833. u Novom Sadu, u jednoj od uglednih građanskih porodica. Osnovnu školu je pohađao u Novom Sadu, a gimnaziju je pohađao u Novom Sadu, Halašu i Požunu. Posle završene gimnazije upisao je studije prava u Pešti, Pragu i Beču. Za njegovo književno i političko obrazovanje od posebnog značaja je boravak u Beču, gde je upoznao Branka Radičevića, koji mu je bio najveći pesnički uzor. Takođe, u Beču se upoznao i sa Svetozarem Miletićem i Đurom Jakšićem.

Posle završenih studija prava, Zmaj se 1860. vratio u Novi Sad i kao jedan od najbližih Miletićevih saradnika postao je službenik u novosadskom magistratu. Tu se upoznao sa svojom budućom ženom Ružom Ličanin. Ova ljubav i srećan porodičan život nadahnuće Zmaja da napiše ciklus (zbirku) pesama Đulići (od turske reči -{Gül}-, što znači ruža).

Ipak, služba u magistratu mu nije odgovarala, pa je napustio posao i posvetio se književnom radu. Tada je pokrenuo književni časopis Javor i satirični list Komarac. Godine 1838. preselio se u Peštu, gde je radio u Matici srpskoj i kao nadzornik Tekelijanuma. Godine 1864. pokrenuo je satirični list Zmaj (igra rečima, pošto je -3. maj)- po julijanskom kalendaru bio dan održavanja Majske skupštine 1848), čiji će naziv postati sastavni deo njegovog imena.

Godine 1870. Zmaj je završio studije medicine, pa se vratio u Novi Sad, gde je započeo svoju lekarsku praksu. Ovde ga je ubrzo zadesila porodična tragedija: umrla su mu deca, a potom i žena. Iz ove porodične tragedije proizišao je niz elegičnih pesama objavljenih pod zajedničkim nazivom Đulići uveoci.

Spomenik Jovanu Jovanoviću Zmaju u Novom Sadu (Zmaj Jovina ulica

Književni rad[uredi - уреди]

Dve najbolje zbirke njegovih pesama su Đulići i Đulići uveoci. Veliki broj njegovih šaljivih i dečijih pesama, štampanih po raznim listovima i časopisima, izišle su u dva izdanja celokupnih dela: Pevanija i Druga pevanija.

Poslednje su štampane zbirke: Snohvatice i Devesilje.

U prozi je napisao jednu pesničku legendu („Vidosava Branković“) i jedan šaljivi pozorišni komad („Šaran“).

Zmaj je i prevodio dosta, naročito iz mađarske književnosti. Najbolji su mu prevodi mađarskog pesnika Aleksandra Petefija (rođenog Petrović). Pored ostalih pesama, od njega je preveo spev „Vitez Jovan“.

Iz nemačke poezije prevodi Getea („Herman i Doroteja“, „Ifigenija u Tavridi“) i s uspehom podražava Hajneovu ljubavnu liriku i epigram i orijentalsku poeziju Fridriha Bodenšteta („Pesme Mirca Shafije“).

Od ostalih prevoda iz strane književnosti znatniji su mu: „Demon“ od Ljermontova i „Enoh Arden“ od engleskog pesnika Tenisona. Pored „3maja“, uređivao je još dva satirična lista: „Žižu“ i „Starmali“. Od 1880 pa do smrti izdavao je dečiji list „Neven“, najbolji srpski dečiji list tada.


Zmaj o Hrvatima[uredi - уреди]

U svojim pjesmama, Zmaj Hrvate naziva "srpskom braćom", te zagovara jedinstvo Srba i Hrvata koje vežu "bratstvo i krv".

U pjesmi "Šta se čuje?", koju je objavio 1883. u svom pjesničko-političkom časopisu "Starmali", govori o patnji i nevoljama Hrvata i poziva Srbe da po tom pitanju ne budu neutralni, već da pomognu Hrvatima. U toj pjesmi Hrvate naziva "braćom našom" i govori kako je dužnost bratska na koju "krv poziva" pomoći im bez obzira na sve, a oni neka posle Srbima vrate "kako god im volja". Pjesma je napisana u vrijeme aktivnih pokušaja mađarizacije Hrvatske i post-revolucionarnog zahlađenja srpsko-hrvatskih odnosa u Austrougarskoj monarhiji.[1][2]

Šta se ono čuje iz Zagreba grada?
Ne čuje se dobro gde god pravda strada...
Znamo mi to dobro kako se rakami:
„Hrvati su slabi kad ostanu sami!
(...)Hrvat se ne bori da što otme kome,
Čuva sveti oganj na ognjištu svome.
I dok tako čini u najteži dani
I Bog je i pravda na njegovoj strani.
A kuda će Srbin - zar on da se dade
Putu, na kom nema ni Boga ni nade?
Šta se nama pati, to mi Srbi znamo,
Al’ u patnji našoj ponosa imamo,
(...)Zato, Srbi, čujte: čvrsto stojte sada
Na braniku gde je i zakon i pravda;
Ojačajte snagu patnika Hrvata,
Neka zna da ima u nevolji brata;
Nek’ se jednom vidi kakva j’ sloga blago,
A oni će posle... kako im god drago.

Dio ove pjesme ("Hrvat se ne bori da što kome otme..." itd.) je bio izrecitiran pri prvoj posjeti hrvatskog predsjednika Franje Tuđmana gradu Vukovaru, koji je tada bio nedavno reintegriran u hrvatski ustavno-pravni sustav.

U listu "Glas Crnogorca" na Cetinju, 1897. godine objavljuje pjesmu "Za ujedinjenu hrvatsku i srpsku akademsku omladinu" u kojoj propagira jedinstvo i bratstvo Srba i Hrvata[3]:

Bogu slava, Bogu hvala,
Zatrpan je izvor zala;
Sad nam svjesna duša poje:
„Mi smo jedno, nismo dvoje.”
Ko god rani Srba brata,
Ranio je i Hrvata;
Ko Hrvatu bol zasniva,
Taj i Srbe izaziva.
Jedno tjelo, jedan rad,
Jedna miso, jedan nad.

Izvori[uredi - уреди]

Zmaj Jovan Jovanović je bio poznat i po Nevenu, TV-seriji za decu u produkciji RTB koja je snimljena 1973. godine po motivima njegovih dela, a u kojoj ga je glumio Mića Tomić.

Izvori[uredi - уреди]

  • Dragutin A. Stefanović, Vukašin Stanisavljević, Pregled jugoslovenske književnosti, Zavod za izdavanje udžbenika

Vanjske veze[uredi - уреди]