Irgun

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Irgunov amblem

Irgun Zvai Leumi (heb. ארגון צבאי לאומי), skraćeno kao Irgun je cionistička jevrejska militantna organizacija koja djelovala na palestinskim područjima od 1931. do 1948. godine.

Irgun je prvobitno djelovao u lokalnim jevrejsko-arapskim okršajima. Nakon usvajanja tzv. „Bijele knjige“ 1939. proširuje svoje djelovanje i na stvaranje države Izrael, a kako bi ovaj problem bio riješen, započinje borbu protiv britanske vlasti u Palestini i ilegalni transport jevrejskih izbjeglica iz Evrope. Nakon Drugog svjetskog rata, najveći dio Irguna, kojeg je predvodio David Raziel, odlučio se za kooperaciju s britanskim snagama u njihovoj borbi protiv nacističke Njemačke. Godine 1944. Irgun, na čelu sa Menahem Beginom je odlučio nastaviti oružanu borbu protiv britanske vlasti u Palestini i to činio sve do stvaranja države Izrael. Nakon proglašenja nezavisnosti Izraela 1948. Irgun je raspušten i većina boraca se pridružila Izraelskim obrambenim snagama.

Ideologija[uredi - уреди | uredi izvor]

Irgun je osnovana na principima desničarskih ideologija cionističkog revizionizma. S obzirom da se radi o radikalnom nacionalizmu, neki suvremenici ga smatraju fašističkim. Vladimir Žabotinski, jedan ideologa ove tajne organizacije, u početku je bio fasciniran fašizmom u Italiji.

Jedan od osnovnih principa organizacije je „oko za oko, zub za zub“, što je podrazumijevalo operacije odmazde nakon arapskih napada, u kojima se nije pravila razlika između naoružanih neprijatelja i civila.

Među najozbiljnijim terorističkim akcijama Irguna smatraju se eksplozije na pijaci u Haifi, 6. jula 1938. godine kada je aktivirana eksplozivna naprava postavljena u konzervi mlijeka, usmrtivši 23 ljudi i ranivši 52. Eksplozija je bila odgovor Irguna za osudu i kaznu 29. juna 1938. Šloma Ben-Josefa zbog neuspjelog pokušaja ubojstva putnika u autobusu na putu 21. aprila 1938. u Safedu, što je trebalo biti odgovor na ubojstvo sedam Jevreja u martu i aprilu 1938. u oblasti Akre.

Najpoznatija akcija Irguna usmjerena protiv Britanaca bila je eksplozija u hotelu Kralj David u Jeruzalemu 22. jula 1946. Kao rezultat te akcije 91 ljudi je poginulo, a 250 teško povrijeđeno. Među stradaima je 41 Arapa, 28 Britanaca, 17 Jevreja i 5 ostalih.

Niz sličnih bombaških akcija u periodu od 1946. do 1948. rezultirao je povlačenjem Britanaca i stvaranjem države Izrael.

Vođa Irguna Menachem Begin je 1948. osnovao desničarsku političku partiju, Herut, koja je kasnije postala znatno veća partija Likud. Godine 1977. postaje izraelski premijer i dobitnik Nobelove nagrade za mir.

Godine 1979. izraelska vlada dodjelila je Orden časti članovima Irguna kao učesnicima u borbi za uspostavljanje države Izrael.

Irgun i terorizam[uredi - уреди | uredi izvor]

Ostavština Irguna i njegov historijski status predmetom je kontroverzi i varira od „terorističke grupe“ do „pokreta otpora[1], kao i u slučaju srodne organizacije Lehi[2]. Kritičari Iguna kao argumente za terorizam navode niz udara na civilne ciljeve, uključujući bombaški napad na hotel Kralj David[1][2] koji sa 91 žrtvom predstavlja najsmrtonosniji incident takve vrste u historiji Izraela i Palestine. Navedena klasifikacija „terorističke organizacije“ problematična je za državu Izrael čija se vojska djelomično temelji na Irgunu i čiji su državni poglavari bili njegovim članovima. Među Izraelcima i cionistima prevladava stav da se radi o „pokretu otpora“, „oslobodilačkoj grupi“ ili čak „borcima protiv britanskog terorizma“[1]. Sam M. Begin branio je ulogu Irguna tvrdnjama da im „napadanje civila nije bila namjera“[1].

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 ((en)) Barnett, Brooke; Reynolds, Amy (2009.). Terrorism and the Press: An Uneasy Relationship. Mediating American history. 3. New York: Peter Lang. str. 21.-22. ISBN 9780820495170. OCLC 237402533. 
  2. 2,0 2,1 ((en)) Eager, Paige Whaley (2008.). From Freedom Fighters to Terrorists: Women and Political Violence. Aldershot, England; Burlington, Vermont: Ashgate. str. 179.-180. ISBN 9780754689751. OCLC 231697967. 

Vanjske veze[uredi - уреди | uredi izvor]