Arapska književnost

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije

Arapska književnost (arap. أدب عربي, al-Adab al Arabi) je književnost na arapskom jeziku.

Pozadina[uredi - уреди | uredi izvor]

Arapi su narod semitskog porijekla koji je prvobitno nastanjivao Arabiju, ali se jezično proširio na sjever Afrike, prema Jugozapadnoj Aziji, Indiji, Kavkazu i Centralnoj Aziji. Podijeljeni su na mnoga plemena. U prošlosti su se primarno bavili nomadskim stočarstvom (beduini), a kasnije i zemljoradnjom (felasi). Postojala je i malobrojna trgovačka klasa koja je živjela u Meki, koja je bila i vjerski centar preislamskih Arapa. S obzirom da je Arabija koljevka islama, većina Arapa pripada toj religiji iako ima i kršćana (pravoslavni Kopti u Egiptu i katolici i Siriji i Libanonu), pa i nekih drugih religija. Arapska književnost je najbogatija i najraširenija semitska kniževnost koja je utjecala na pismenost svih arapskih naroda.

Glavni tokovi i periodizacija[uredi - уреди | uredi izvor]

  • Preislamska književnost (500. – 622.). Uglavnom je zastupljena poezija. Pjesnici nomadi stvaraju pjesme kaside po točno utvrđenom obliku. Ti metri su se sačuvali i u kasnijim vjekovima, a da nisu pretrpjeli skoro nikakve promjene. Pjesnik je imao zadatak da slavi svoje pleme, veliča njegove podvige u bitkama u kojima i sam učestvuje i naruga se neprijatelju. Glavne karakteristike ove poezije su ipak stereotipnost i artizam. To je usmena poezija koju su sa generacije na generaciju prenosili recitatori (ravi). Jedna zbirka ovih pjesama zove se Mualake, što u doslovnom prijevodu znači obješene (jer su po legendi bile ispisane zlatnim slovima i visile u hramu u Meki i Ćabi).
  • Književnost u doba širenja islama i arapske države (622. – 750.). Ispočetka ne daje ništa značajnije u literaturi, tj. predstavlja nazadovanje u odnosu na prethodni period, jer je Muhamed bio neprijatelj poezije smatrajući je osloncem paganizma. Nakon smrti Muhameda, njegove pristalice su nastavile osvajanja zemalja i širenje islama. Zauzeli su Siriju, Irak, sasadinski Iran i Egipat. Vladajuća dinastija bili su Umajadi, Damask je glavni grad novostvorene države, Medina centar kuranskih nauka, a Meka grad hodočašća i ekonomski centar. Početkom 8. vijeka opet procvjetava poezija. Glavna pjesnička forma je i dalje kasida, ali se iz njenog prologa nasiba razvija i ljubavna lirika gazel. Tada se otpočinje i s radovima u leksikografiji i filologiji kao i na skupljanju starog pjesništva i Muhamedovih predanja.
  • Mamelučko doba (1258. – 1800.) karakterizira nastavak opadanja kvaliteta arapske književnosti, mada je tada formiran konačan oblik 1001 noći, a stvoreni su i neki popularni romani.
  • Novo doba arapske književnosti počinje Napoleonovim pohodima na Egipat i proteže se do suvremenog doba.

Arapski jezik pripada južnoj grupi semitskih jezika. Svoj konačni oblik dobio je u 8. vijeku zahvaljujući Kuranu, hadisu i drevnoj poeziji.

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]

  • Mala enciklopedja prosveta