Dame Gruev

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Damjan

Damjan Gruev
Rođen/a 19. januar 1871. (1871-01-19)
Smiljevo, Osmansko carstvo
Umro/la 23. decembar 1906. (dob: 35)
Rusinovo, Kneževina Bugarska

Damjan „Dame“ Gruev (Smilevo, 17. januar 1871. – Rusinovo, 23. decembar 1906) je bio bugarski[1] revolucionar, jedan od osnivača Unutrašnje makedono-jedrenske revolucionarne organizacije.

Biografija[uredi - уреди | uredi izvor]

Gruev potiče iz Demir Hisara, iz sela Smiljeva, gde je rođen 1871. godine. Završio je šesti razred u Solunskoj bugarskoj gimnaziji Sv. Kirila i Metodija. U januaru 1888. godine pridružio se grupi Petra Pop Arsova i sa 19 članova putovao u Beograd na poziv srpskog društva Sveti Sava, gde su završili gimnaziju. Društvo Sveti Sava je finansiralo njegovo školovanje na Velikoj školi. Isključen je iz škole 1891. godine i napustio Beograd i otišao u Sofiju, gde je upisao Visoko sveučilište. Isključen je 1891. godine i iz bugarske škole. U Sofiji se sa nekoliko istomišljenika udružio u ložu „Družba“, čijoj je plan bio promena 23. člana Berlinskog kongresa.

Spomenik Damjanu Gruevu u Skoplju
Srpski izveštaj o smrti Dame Gruev, kako navodi jedan od njegove čete, koji je uspeo da se spasi. (Januar 9, 1907)
Trup Grueva

Nakon ubistva ministra finansija u vladi Kneževine Bugarske, Hrista Belčeva, 27. marta 1891. godine Bugari su uhapsili Damijana Grueva i njegove drugove. U aprilu 1891. godine otputovao je u Makedoniju, gde mu u Bitolju odbiju molbu za mesto učitelja, ali je uspeo da dobije to mesto u rodnom Smilevu. Taj posao nastavi u Prilepu, Solunu (1893.). Tu je glavni incijator za osnivanje TMOROa 23. oktobra 1893. Damijan Gruev postane sekretar i računovođa te tajne organizacije, koja je kasnije promenila ime u VMRO. Sam Gruev je rekao da je organizacija napravljena po uzoru bugarske Revolucionarne organizacije Hrista Boteva, Vasila Levskog i Georgija Benkovskog.

Postavljen je za učitelja u Štipu za školsku godinu 1894/1895. godine, gde upoznaje Goce Delčeva i Tošeja Delivanova.

Godine 1897. u Solunu je osnovano „Društvo protiv Srba“ čiji je cilj bio da „ognjem i mačem iskoreni Srbe iz Makedonije“. Na čelu ovog društva je bio Damjan Gruev.[2]

Organi vlasti Osmanskog carstva su ga 1897. godine proterale iz Soluna u Bitolj gde je 6. avgusta 1900. osuđen na 10 godina zatvora. Iako je bio u zatvoru rukovodio je VMRO. Godine 1902. prebačen je u drugi zatvor u Bodrum kale, gde upoznaje Hrista Tatarčeva, Hrista Matova, Pere Toševa, Ivana Hadži Nikolova. Amnestiran je već u proleće 1903.

Na kongresu u Smilevu maja 1903. godine izabran je pored Borisa Stefanova i Atanasa Lozančeva za glavnog rukovodioca Ilindanskog ustanka bitoljskog okružja. Dana 9. septembra 1903. poslao je pismo u Bugarsku, gde moli za pomoć. Posle propasti Ilindenskog ustanka javlja se razdor među "makedonskim dejcima", koji se razdeliše na tri frakcije. Gruev i saborci Delčev, Petar Acev i Sugarev ističu program "Makedonija - Makedoncima! - i nikom drugom".[3] Grupa Sarafista oko Borisa Sarafova deluje pod parolom "Makedonija Bugarskoj!". Javlja se između te tri grupe veliko neprijateljstvo, koje dovodi do međusobnih izdaja i ubistava. Godine 1904. Gruev je zarobljen od srpskog vojvode Micka Krstića i bio njegov "rob" u Poreču, ali je na incijativu Pere Toševa, u srpskom predstavništvu u Sofiji, ubrzo pušten.[4] Gruev je izabran za predsednika[traži se izvor] CK-a oktobra 1905. na Rilskom kongresu.

Damjan Gruev je poginuo 23. decembra 1906. u selu Rusinovo prilikom borbe sa turskom poterom. Navodno su ga izdali Turcima - Sarafisti.[5] Po drugom izvoru on je "ubit v Maleševsko v 1907. g."[6]

U skopskom pozorištu je 1937. godine izvedena pozorišna predstava "Zatočnici", po tekstu Anđelka Krstića Južnosrbijanca. U toj istorijskoj drami o četničkoj aktivnosti u Južnoj Srbiji, pojavljuju se likovi srpskih četničkih vojvoda, Micko Krstić, Jovan Babunski i Gligor Stojanović ali i "četnički vojvoda"(!) Damjan Grujev.[7] Grujev je bio "tvorac bugarske četničke akcije u Makedoniji".[8]

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]