Bože pravde
Bože pravde je himna Republike Srbije. Glazbu je skladao Slovenac Davorin Jenko, a tekst napisao Jovan Đorđević 1872. godine.
Bože pravde je prvotno bila kazališna pjesma koju je direktor Narodnog Pozorišta u Beogradu Jovan Đorđević napisao pod uticajem satirične Zmajeve Narodne himne[1], objavljene 1865. godine protiv kneza Mihajla Obrenovića. Đorđevićevi stihovi napisani su za kazalištnu predstavu „Markova sablja“ koja je premijerno izvedena 1872. godine u čast punoljetnosti i preuzimanja prestola od strane kneza Milana Obrenovića.[2][3][4] Milan Obrenović, sinovac ubijenog Mihaila, je 1872. godine rešio je da se oslobodi namesništva i preuzme vlast u Srbiji. Za tu priliku od Jovana Đorđevića poručena je drama posvećena veličanju mladog dinasta.[5] Đorđevićeva pesma je ubrzo stekla popularnost u narodu. Krunidbom Milana za kralja 1882. godine, Srbija postaje samostalnim kraljevstvom a Bože pravde zvaničnom državnom himnom kojom se veliča srpski kralj.[6]
Republika Srbija od 2004. koristi novu himnu temeljem preporuke[7] Narodne skupštine Republike Srbije i zaključaka[8] Vlade Republike Srbije, a od 2006. i temeljem odredbe Ustava Republike Srbije.[9] Od 2009. zakonom su određeni,[10] prethodno 2004. godine preporučeni,[7] stihovi u kojim se ne spominje kruna, ni kralj, niti kraljevstvo i tako promijenjenu svečanu pjesmu koristi se kao službenu državnu himnu.
Na referendumu o nacionalnim simbolima,[6] 31. svibnja 1992., većina[11] je građana bila za zastavu sa crvenom petokrakom, tradicionalni grb Srbije u obliku crvenoga štita s križem i četiri ocila, ali bez dvoglavoga orla, te za budnicu Marš na Drinu kao nesuđenu himnu.[6] Referendum prema pravilima nije uspio, jer nije izašlo preko 50% upisanih birača (uključujući i birače na Kosovu). Po Ustavu Republike Srbije iz 1990. himna Republike Srbije postala bi isključivo propisani tekst nakon ustavnoga referenduma.[12] Prihvaćanje isključivo propisanog teksta himne, na referendumu, uspjelo bi u slučaju izjašnjavanja preko 50% građana upisanih u biračke popise za pojedini tekst, a ne samo 50% od broja građana koji izađu na referendum, uz temeljni uvjet izlaska preko 50% upisanih birača.[12] Novi Ustav Republike Srbije iz 2006. prenio je ovlast utvrđivanja himne na zakonodavno tijelo koje običnom većinom donosi zakon o nacionalnim simbolima.[9]
Trenutačno postoje nedoumice o pripjevnim stihovima koji zakonski glasi „Bože spasi, Bože brani · moli ti se srpski rod!“. Umjesto toga pripjeva Vlada Republike Srbije pod predsjedanjem Vojislava Koštunice promicala je stihove „Srbiju nam Bože brani · moli ti se srpski rod!“, a Radiotelevizija Srbije jednostavno ponavlja tekst „Bože spasi, Bože hrani · srpske zemlje, srpski rod“. Političke elite odlučile su rabiti kao drugi stih pripjeva tekst „moli ti se sav narod!“, koji se rabio u himni Kraljevine Jugoslavije u inačici „moli ti se sav naš rod!“,[13] i nakon 1945. kao neutralni oblik teksta.[14] Pripjev se obvezno pjeva nakon druge, četvrte i šeste kitice. Bilo je prijedloga uporabe riječi Našu zemlju umjesto srpske zemlje.[15]
Bože pravde se također koristila i kao himna Republike Srpske, ali je Ustavni sud Bosne i Hercegovine 31.3. 2006. presudio da je korištenje "Bože Pravde" kao himne Republike Srpske protivno ustavu.
Sadržaj/Садржај |
Verzije himne [uredi - уреди]
| Верзија Републике Србије | ||
|---|---|---|
| Ћирилица | Латиница | Енглески |
| Боже правде, ти што спасе од пропасти досад нас, Моћном руком води, брани Сложи српску браћу драгу Нек на српској блиста грани Нек на српско ведро чело Кад наступе борбе дани Из мрачнога сину гроба Отаџбину српску брани |
Bože pravde, ti što spase od propasti dosad nas, Moćnom rukom vodi, brani Složi srpsku braću dragu Nek na srpskoj blista grani Nek na srpsko vedro čelo Kad nastupe borbe dani Iz mračnoga sinu groba Otadžbinu srpsku brani |
God of Justice; Thou who saved us when in deepest bondage cast, With Thy mighty hand sustain us, Bind in closest links our kindred Let the golden fruits of union Lord! Avert from us Thy vengeance, When our host goes forth to battle On our sepulchre of ages Through five hundred years of durance |
Верзија Републике Српске |
||
| 1српског Краља, српски род! | 1srpskog Kralja, srpski rod! | 1Serbian King and Serbian race! |
| 2Српског краља, Боже храни | 2Srpskog kralja, Bože hrani | 2Serbian King, O God! deliver, |
Izvori [uredi - уреди]
- ↑ СРПСКИ ГРБ И ХИМНА У XX ВЕКУ
- ↑ Jokanović, Srđan; Pavlović, Milivoje (2006-12-23). "Bože, himne, grba i zastave". Ilustrovana Politika – broj 2501. „Politika“ a.d. – podružnica Politika Newspapers & Magazines d.o.o. http://www.ilustrovana.com/2006/2501/2.htm. pristupljeno na 2009-08-19.
- ↑ Stevović, Ljubomir. "Srpski grb i himna u XX veku?". Drama – časopis za pozorišnu umetnost, dramu, kulturu, nauku, broj 1 / jesen (fall) – 2002. Udruženje dramskih pisaca Srbije. http://www.drama.org.rs/D1_hro3.asp. pristupljeno na 2009-08-18.
- ↑ Ekmečić, Milorad. Stvaranje Jugoslavije : 1790-1918., knj. 2, Prosveta, Beograd, 1989., str. 165., ISBN 86-07-00432-8, Šablon:COBISS.SR, Šablon:COBISS.SR
„ „Bože pravde“ kod Srba je najpre bilo horski spev u pozorišnom komadu Jovana Đorđevića „Markova sablja“. Komponovao je Davorin Jenko, a prvi put je zvanično izvođena 1872. na svečanosti proglašenja novog kneza punoletnim.
Nakon 1848. se sve više koriste slike nacionalnih junaka i vladara. Čak je i u Bosni zabeleženo da iza 1860. srpski trgovci po kućama vešaju slike Mihaila Obrenovića i …“(Ekmečić, 1989., 165.) - ↑ BOŽE SPASI AKTUELNOG KRALJA
- ↑ 6.0 6.1 6.2 Skrozza, Tamara; Grujičić, Nebojša (2003-02-13). "Simboli Državne Zajednice Srbija i Crna Gora : Plavo i plavetno na paragvajski način". Tjednik Vreme – broj 632. Izdavač: NP "Vreme" d.o.o. http://www.vreme.com/cms/view.php?id=332936. pristupljeno na 2009-06-26.
- ↑ 7.0 7.1 "Preporuka o korišćenju grba, zastave i himne Republike Srbije" (srpskohrvatski). (Službeni glasnik Republike Srbije – br. 93/2004). Narodna skupština Republike Srbije – JP "Službeni glasnik". 2004-08-17. http://www.parlament.gov.rs/content/lat/akta/akta_detalji.asp?Id=112&t=O. pristupljeno na 2009-08-17.
- ↑ "Zaključak o upotrebi grba, zastave i himne Republike Srbije" (srpskohrvatski). (Službeni glasnik Republike Srbije, br. 95/2004, 58/2006 i 61/2006 – pročišćeni tekst). Republički sekretarijat za zakonodavstvo Vlade Republike Srbije – JP "Službeni glasnik" – Prvi općinski sud u Beogradu. 2006-07-11. http://www.prvisud.com/zakoni/zakoni.asp?ID=96. pristupljeno na 2009-08-17.
- ↑ 9.0 9.1 "Ustav Republike Srbije" (srpski). (Službeni glasnik Republike Srbije – br. 83/2006 od 1. listopada 2006. – stupio na snagu 8. studenoga 2006). Narodna skupština Republike Srbije – JP "Službeni glasnik". 2006-11-08. http://www.parlament.gov.rs/content/lat/akta/ustav/ustav_1.asp. pristupljeno na 2009-08-17.
- ↑ "Zakon o izgledu i upotrebi grba, zastave i himne Republike Srbije" (srpski). (Službeni glasnik Republike Srbije – br. 36/2009). Narodna skupština Republike Srbije – JP "Službeni glasnik". 2009-05-11. http://www.parlament.gov.rs/content/lat/akta/akta_detalji.asp?Id=549&t=Z. pristupljeno na 2009-06-26.
- ↑ "Svi naši referendumi". Radio-televizija Vojvodine. 2008-03-06. http://www.rtv.rs/sr/vesti/politika/izdvajamo/2008_03_06/vest_53944.jsp. pristupljeno na 2009-06-26.
- ↑ 12.0 12.1 "Ustav Republike Srbije" (srpskohrvatski). (Službeni glasnik Republike Srbije, broj 1b/1990 od 28. rujna 1990.) – Skupštinska mreža — specijalizirani politički internetski portal. Izdavač: Milosevic Creative Communications. 2003-07-16. http://www.skupstinskamreza.org.rs/upload/documents/Ustav_Srbije_lat.pdf. pristupljeno na 2009-06-26.
- ↑ Čajkovac, S[igismund] (ur.) Čitanka : za III. razred osnovnih škola u Kraljevini Jugoslaviji, Tipografija, Zagreb, 1934., stranica 3.
- ↑ Vraneš, Dejan. SRAMOTA!, Kurir, Beograd, 2004-08-06, Preuzeto 2009-10-21.
- ↑ Babić, Konstantin (2000-11-02). "Zašto Srbija još nema himnu?". Tjednik Vreme – broj 513. Izdavač: NP "Vreme" d.o.o. http://www.vreme.com/arhiva_html/513/25.html. pristupljeno na 2009-06-25. "Bože spasi, Bože hrani, · Našu zemlju i naš rod · Srbiju nam Bože brani · Moli ti se srpski rod."
Vidi još [uredi - уреди]
Vanjske veze [uredi - уреди]
