Jovan Đorđević
| Jovan Đorđević | |
|---|---|
 Jovan Đorđević |
Jovan Đorđević (13/11 1826, Senta — 9/4 1900, Beograd) bio je književnik, osnivač Srpskog Narodnog Pozorišta, autor teksta himne Kraljevine Srbije (Bože pravde).
Učio je gimnaziju u Segedinu, Novom Sadu i Temišvaru, filozofiju u Pešti, a 1845 upisao se na peštanski medicinski fakultet. 1848 definitivno je prekinuo studije. 1849 bački veliki župan, Isidor Nikolić-DŽaver, i sam poznati pisac, pozvao ga je k sebi u Sombor. Odatle je Đ. otišao u Lugoš za sudskog činovnika, a 1852, na poziv patriota, prešao je u Novi Sad za profesora velike srpske gimnazije. Ovdje je zbog Vukovskih i narodnjačkih ideja, došao u sukob s nekim članovima patronata, te je (1857) primio u Pešti sekretarstvo Matice Srpske i uredništvo Letopisa. Bio je urednik Letopisa Matice srpske u periodu 1857-1859. Naišavši i ovdje na neprijateljstvo istih činilaca, odazvao se 1859 ponudi Danila Medakovića i prihvatio je, uz Đ. Popovića, sauredništvo Srpskog Dnevnika u Novom Sadu.
Đ. je, uglavnom, vodio administraciju i punio prosvjetni dio lista. Po Đ. karijeru odlučne su bile 1860 i 1861. 1860 počeo je da objavljuje niz onih važnih članaka o pozorištu, kojima je ustalasao vojvođansko Srpstvo i time neposredno doprineo osnivanju stalnog Srpskog Narodnog Pozorišta (16/7 1861) pod okriljem Srpske Čitaonice. 1861, kao poslanik na blagoveštenskom saboru. Đ. je pisao bilješke sa saborskih sjednica, koje je poslije izdao u knjizi: Radnja Blagoveštenskog Sabora. 1861. Kad je Popović-Daničar istupio iz uredništva, Đ. je nastavio rad sa Đ. Vukićevićem. Đ. je u te dane bio glavni činilac celokupnog kulturnog poleta u Vojvodini. Sve prosvjetne manifestacije, kao što je bila i svečanost o Tekelijinoj stogodišnjici (17/7 1861), koju je on organizovao, bile su smišljene prilike da se u vrijeme apsolutizma, nacionalni duh održi kompaktan i aktivan. 1863 Đ. je predao faktički uređivanje Srpskog Dnevnika Svetozaru Miletiću, a sam se sve više posvetio pozorištu, zavodeći neprekidno turneje. 1864 Srpski Dnevnik je bio obustavljen, a Đ. kao odgovorni urednik stavljen pod vojni sud. Iako je 1865 došlo do opšte amnestije, list više nije pokrenut. 1867 Đ. je doveo novosadsku trupu na gostovanje u Beograd. Na predstavi 5/11 1867 knez Mihajlo je obećao lično Đ. da će o svom trošku sazidati zgradu za pozorište u Beogradu.
1868 pozvan je Đ. za prvog direktora Narodnog Pozorišta u Beogradu, a kad je (1870). kreirano zvanje dramaturga, Đ. je imenovan na to mjesto. 1873 Narodno Pozorište je zatvoreno, protiv Đ. volje, a on je postavljen za nastavnika. 1876 postao je upravitelj polugimnazije u Šapcu, 1878 upravitelj gimnazije, a 1880 upravitelj učiteljske škole u Beogradu. 1888 izabran je za profesora opšte istorije u Velikoj Školi. Pošto je još 1892 bio kratko vrijeme ministar Prosvjete u Avakumovićevom ministarstvu, i iste godine svečano, u prilikama opšteg narodnog slavlja, proslavljena pedesetogodišnjica njegovog književnog rada. Đ. je 1896 penzionisan. 1887 bio je nastavnik kralju Aleksandru za istoriju i geografiju, i pratio ga je na putu u Krim.
Đ. je počeo da piše stihove 1842 (Spomen sestri Milici). I kasnije je radio na poeziji, spjevavši popularnu pozorištnu alegoriju Markova sablja, srpsku himnu (Bože pravde) i t. d. Ali od svega književnoga rada ima više važnosti Đ. inicijatorsko i organizatorsko djelovanje na kulturnom, specijalno na pozorištnom polju. Ovamo spada i Glumačka škola, koju je osnovao 1870. i u kojoj je predavao on sam s Bačvanskim do 1893, kao i dokumentirani memoar o Pozorištu i i njegovoj krizi, koji je predao ministru Prosvjete 1873. Od književnih radova, osim spomenutih, valja spomenuti još: biografije o Dvojici Stanimirovića i o Čučuk-Stani. Latinsko-srpski rečnik (1886). Opšta istorija u dvije knjige (1898). mnogobrojna pozorištna djela s madžarskog i njemačkog (Šilerova Spletka i ljubav), ocjene za mnoge udžbenike i književne pojave, putopisi (Letopis, 133, 134, 135). zanimljive uspomene u Javoru od 1892 i t. d. Šilerova
[uredi - уреди] Vidi još
[uredi - уреди] Literatura
- Narodna enciklopedija, 1927 g.
- A. Hadžić, Kalendar Orao, 1878. Zastava, 1877, 173, Pozorište 1892, Brankovo Kolo. 1901;
- A. Gavrilović. Znameniti Srbi 19 veka; Letopis, 1858, II, 194; Branik. 1900. 44.
