Valjevski partizanski odred

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Valjevski partizanski odred

{{{opis_slike}}}

Segment Narodnooslobodilački partizanskih odreda Jugoslavije
Komandanti
Komandant Zdravko Jovanović





Angažovanje
Bitke Bitka za Krupanj 1941.

Valjevski narodnooslobodilački partizanski (NOP) odred formiran je krajem juna 1941. godine, po odluci donesnoj na sastanku u Valjevu 23. juna.

Komandant odreda je bio Zdravko Jovanović, narodni heroj, a politički komesar Milosav Milosavljević, narodni heroj. Od strane Vrhovnog štaba u ovaj kraj bio je poslat Miloš Minić, narodni heroj.

Ustanak u Srbiji[uredi - уреди | uredi izvor]

Ovaj odred je bio jedan od najjačih u Srbiji i on je, u saradnji sa Mačvanskim odredom, izvršio niz uspešnih akcija i velikim pobedama nad okupatorom mnogo doprineo razvoju ustanka u Srbiji.

Valjevski odred je svoje napade usmerio naročito na železničku prugu Beograd-Čačak i Lajkovac-Valjevo. Značajna akcija je i napad na nemački voz u železničkoj stanici Lajkovac, zatim napad na Ljig izvršen 9. avgusta i napad na Lajkovac izvršen 15. avgusta 1941. godine. U Lajkovcu je uništena železnička ložionica, železnička vodovodna instalacija i dve lokomotive. Izvršeni su takođe i napadi na nemačke kolone u Mušiću i Vračeviću, gde su Nemci pretrpeli velike gubitke, što je takođe u one dane predstavljalo značajan uspeh.

Avgusta, 1941 Mihailović, iako se bio uspešno sporazumeo sa pretstavnicima Valjevskog partizanskog odreda da se četnici i partizani ne napadaju, napao je mučki i iznenada jedan vod Valjevskog partizanskog odreda u selu Planinici (nedaleko od Mionice). U tom napadu Mihailović je lično komandovao četnicima, koji su tom prilikom ubili dva partizana, nekoliko ranili i nekoliko zarobili.[1] — Iz optužnice Draži Mihailoviću

Posle niza uspelih akcija na komunikacije i napade na nemačke kolone, Valjevski odred dobija od Vrhovnog štaba zadatak da, očisti teritoriju do linije Valjevo-Suvobor, da se tamo spoji sa Užičkim i Čačanskim odredom. U bojevima za izvršenje ovog zadatka najznačajnije su borbe za rudnik Stolice i Krupanj. Napad na rudnik Stolice izvršen je 30. avgusta 1941. godine. Rudnik je oslobođen, a nemački garnizon uništen. Bitka za Krupanj, otpočela je 1. septembra 1941. godine, trajala je dva dana i dve noći. Nemački bombarderi pomagali su odbranu garnizona u Krupnju. Međutim, ni to nije pomoglo fašističkim osvajačima. Borba se završila oslobođenjem Krupnja i potpunim uništenjem nemačkog garnizona. Samo zarobljenih Nemaca bilo je oko 40, a zaplenjen je i veliki materijal.

Tako je u prvoj polovini avgusta 1941. godine bila oslobođena cela teritorija rađevačkog, azbukovačkog i jadarskog sreza, sem gradova Krupnja, Ljubovije i Banje Koviljače, koje su Nemci uspeli da zadrže još neko vreme.

Jedan od značajnijih događaja u borbi Valjevskog partizanskog odreda jeste blokada Valjeva. Blokada Valjeva trajala je oko dva meseca. U njoj je učestvovao Valjevski odred i jedan bataljon Posavskog odreda. U blokiranom Valjevu bio je nemački garnizon u jačini 3.000-5.000 vojnika. Skoro svakodnevno su vođene Borbe kako sa jedinicama garnizona u Valjevu, tako i sa nemačkim jedinicama koje su se probijale u Valjevo po pomoć opkoljenom garnizonu. Nemci su bili prisiljeni da i avionima dobacuju hranu opkoljenom garnizonu u Valjevu.

Nakon gušenja ustanka[uredi - уреди | uredi izvor]

Valjevski odred na putu za Ravnu goru početkom 1942.

Posle Prve neprijateljske ofantive, u Zapadnoj Srbiji ostaje Valjevski partizanski odred, koji je u decembru 1941. godine još uvek imao preko 1.000 prekaljenih boraca. Nakon gušenja ustanka u Srbiji, preostali valjevski partizani su prošli "sve muke zime 1941", gonjeni od Nemaca, četnika, nedićevaca, belogardejaca.

Wikiquote „Više nismo mislili ko je ispred nas: belogardejci, četnici, nedićevci. Nemci noću nisu imali potrebe da izlaze na visove, zamenjivali su ih četnici. [...] Gotovo da smo se kretali u krugu. Sa svih strana, kuda god krenemo, neprijateljska kolona.[2]

Posle niza teških borbi i višestrukog deljenja odreda (iz njega su se posle dirljivog rastanka na Divčibrama izdvojili Kosmajski, Tamnavski i Suvoborski odred koji su uništeni), poslednji ostaci Valjevskog partizanskog odreda (grupa od 85) boraca i rukovodilaca raznih jedinica Valjevskog partizanskog odreda), marta 1942. godine se prebacuju, noću preko Drine u Istočnu Bosnu. Pod maskom četničkih oznaka, probijaju se ka Proleterskim brigadama, na koje konačno nilaze. Od oko 1.300 boraca Valjevskog i Podrinskog odreda, od novembra 1941. do marta 1942. prešlo je Drinu samo oko osamdesetak.[3]

Izražavamo naše priznanje i zahvalnost herojskim borcima Valjevskog i Podrinskog narodnooslobodilačkog partizanskog odreda, koji su u toku čitave zime vodili neprekidne i krvave borbe sa udruženim neprijateljima srpskog naroda: Nemcima, četnicima Pećanca i Draže Mihailovića i ruskim belogardejcima. Natčovečanske žrtve i napori ovih herojskih horaca za slobodu srpskog naroda ući če u istoriju kao jedna od najsvetlijih tačaka oslobodilačke borbe srpskog naroda.[4] — Vrhovni štab Narodnooslobodilačke partizanske i dobrovoljačke vojske Jugoslavije

Narodni heroji Valjevskog odreda[uredi - уреди | uredi izvor]

Stjepan Stevo Filipović, komandir Kolubarske čete Valjevskog partizanskog odreda, prilikom javnog pogubljenja u Valjevu 22. maja 1942.

Neki od boraca Valjevskog narodnooslobodilačkog partizanskog odreda koji su odlikovani Ordenom narodnog heroja:

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]

Partizanska spomenica 1941. Segment isključivo posvećen Narodnooslobodilačkoj borbi.
  • Pregled Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji, Moma Marković, Beograd 1947. godina