Kočina krajina

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Disambig.svg Za ostale upotrebe, pogledajte Krajina (razvrstavanje).
Kočina krajina
(nedostaje slika zastave) (nedostaje slika grba)
Zastava Grb
Kocina krajina.png
Mapa Kočine krajine 1788. godine
Geografija
Kontinent Evropa
Regija Balkan
Zemlja Srbija
Društvo
Zvanični jezici srpski
Religija Pravoslavlje
Vladavina
Oblik vladavine Ustanička teritorija
Titula vladara Kapetan
Vladar Koča Anđelković
Istorijsko doba Novi vek
Osnivanje 1788.
Prestanak 1788.
Događaji
Prethodnici i naslednici
Prethodile su: Nasledile su:
Fictitious Ottoman flag 3.svg Smederevski sandžak (Osmansko carstvo) Smederevski sandžak (Osmansko carstvo) Fictitious Ottoman flag 3.svg
Flag of the Habsburg Monarchy.svg Kraljevina Srbija (Habzburška monarhija) Karađorđeva Srbija Serbian flag 1807.svg
Portal:Istorija
Teritorija koju su osvojili austrijsko-srpski frajkori 1789-1790. godine.

Kočina krajina je bio naziv za teritoriju Srbije koju su privremeno od Osmanskog carstva oslobodili srpski frajkori (dobrovoljački odredi) uz pomoć Austrije tokom Austrijsko-turskog rata 1788-1791. godine. Rat se završio Svištovskim mirom, Austrija je dobila uzan pojas teritorije oko Cetingrada i Lapca, a turskim dahijama je zabranjen povratak u Smederevski sandžak ('Beogradski pašaluk').

Pozadina[uredi - уреди | uredi izvor]

Od 1781. godine austrijski car Jozef II Habzburški i ruska carica Katarina Velika su u tajnom defanzivnom savezu protiv Turske.

Austrijanci su slali nekoliko misija u Srbiju radi prikupljanja podataka i pridobijanja stanovništva, posebno kneževa, sveštenika i trgovaca. Sve su uspešne (za razliku od onih u Bosni), jer je situacija krajnje haotična (spahije protiv janičara, janičari među sobom), a stanovništvo je nezadovoljno pogoršanjem svoga stanja (nasilno čitlučenje i janičarski zulumi), pa izlazi u susret Austrijancima nadajući se oslobođenju. Sve je više sitnih sukoba sa Turcima i prebega u Austriju.

Coat of arms of Serbia small.svg

Ovaj članak je dio serije
Istorija Srbije

Srednjovekovna Srbija
Raška
Srpsko Carstvo
Moravska Srbija
Bitka na Kosovu
Srpska Despotovina
Otomanska Srbija
Smederevski sandžak
Austrijska Srbija 1717-39
Prvi srpski ustanak
Drugi srpski ustanak
Moderna Srbija
Kneževina Srbija
Kraljevina Srbija
Srbija u prvom svetskom ratu
Kraljevina Jugoslavija
Nedićeva Srbija
SFR Jugoslavija
Socijalistička Republika Srbija
Srbija u jugoslovenskim ratovima
SR Jugoslavija
Srbija i Crna Gora
Republika Srbija
Istorija Vojvodine
Istorija Kosova
Ova kutijica: pogledaj  razgovor  uredi

Godine 1787. Turska objavljuje rat Rusiji. Austrija još nije spremna za rat, ali pokušava da iskoristi situaciju. Plan je bio da se pogranične tvrđave zauzmu na prepad uz pomoć mesnih Srba. U decembru propada pokušaj otvaranja beogradskih kapija. Od mnogih izbeglih Srba stvaraju se frajkori. U januaru 1788. je izveden još jedan neuspešan pokušaj napada na Beograd.

Tok rata[uredi - уреди | uredi izvor]

Austrija objavljuje rat 9. februara 1788, ali je efekat iznenađenja izostao i zauzeta je samo Ada Kale. Austrijanci ne žele ustanak u Srbiji, a frajkore ne smatraju za samostalne jedinice, ali kako im vojska nije bila spremna dešava se upravo suprotno – primorani su da im frajkori vode skoro sve operacije i podbunjuju stanovništvo na ustanak. Glavni austrijski cilj je Beograd koji hoće da zauzmu otsecanjem i iscrpljivanjem – zatvoriti puteve za pojačanja od Šapca i Požarevca. Sa svoje strane, Turci ne mogu ni da prikupe vojsku iz Rumelije.

Odred Koče Anđelkovića (od 400 do 500 ljudi) prelazi na dan objave rata iz Banata u Srbiju sa zadatkom da preseče carigradski drum. Za dve nedelje uzima Požarevac i Kolare, a zbog pobuna i opasnosti Turci beže i iz Palanke, Batočine i Bagrdana u koje Koča ulazi bez otpora. Austrijska vojska ostaje neaktivna (iščekuju da ruske pobede vežu tursku glavninu), pa se Koča povlači u Banat.

Koča Anđelković se vraća u martu 1788. godine sa 1.500 ljudi. Razbija tri turske vojske koje pokušavaju da učine put prohodnim. Unapređen je u kapetana, ali još nijedna austrijska jedinica ne ulazi u Srbiju što loše utiče na moral stanovništva. I pored pojačanja koje dovodi Jovan Branovački, Turci sa nadmoćnim snagama razbijaju blokadu u aprilu, a Koča se povlači u manastir Draču (kod Kragujevca). Novi napadi na konvoje ne uspevaju jer su Turci pojačali snage u Ćupriji i Jagodini.

U aprilu 1788. u Srbiju prelazi i frajkor pod majorom Mihailom Mihaljevićem koji istog meseca osvaja uz pomoć regularne austrijske vojske Šabac. Među vojnicima koji su napali Šabac, bio je i budući istaknuti Napoleonov maršal, Jozef Pontijatovski. Kasnije u junu uspeva da osvoji i Valjevo. Sa Mihaljevićem je i bački episkop Jovan Jovanović koji poziva na ustanak.

U junu Turci vraćaju pod svoju vlast Požarevac, a u julu se Koča pod borbom prebacuje u Banat; Hasan-paša u avgustu prelazi u Banat i pobeđuje graničarske jedinice i zauzima Dunav celom dužinom počev od Pančeva, a na severu skroz do Mehadije. U septembru je u boju kod Brzaske Koča, čekajući pomoć Austrijske vojske, zarobljen. Koču Anđelkovića i još 30 zarobljenih mu saboraca, Turci odvode u Tekiju i sve ih, za kaznu, nabijaju na kolac.

Austrijske snage bile su razvučene po celom ratištu i ostajale su neaktivne. Sa početkom rata upućen je proglas i muslimanskom stanovništvu da ostane mirno, obećavajući da će biti ravnopravno sa ostalim podanicima, posebno u verskim pitanjima. Korpus pod Lihtenštajnom (potom pod Laudonom) u Bosni je uspeo da za četiri meseca zauzme samo Drežnik, ogorčeno branjenu Dubicu i Novi. Rat je stao preko zime.

Laudon je 1789. godine uspeo samo da zauzme Berbir (Gradišku). U avgustu preuzima vrhovnu komandu i potiskuje Turke iz Banata i u septembru opkoljava Beograd koji mu se predaje (uz slobodan prolaz za posadu) 9. oktobra. Zatim su zauzeti Smederevo, Požarevac i Kladovo sa većim delom severne Srbije do Studenice i Kruševca. Teret rata ponovo preuzimaju frajkori (glavni je Mihaljevićev).

Kraj rata[uredi - уреди | uredi izvor]

Car Jozef II umire 1790. godine. Austrijska vojska zauzima Cetingrad. Frajkori odvode sa sobom stanovništvo. Turci pokušavaju da ovo spreče, ali dolazi i do odmazdi.

Mirom u Svištovu Leopold II Habzburški se zadovoljio Cetingradom, Drežnikom i uskim pojasom zemljišta u Krajini (Lapac i Srb). Garantuje se opšta amnestija ustanicima. Frajkori se raspuštaju, a mnogi Srbi, razočarani Austrijom, čak se i vraćaju u Srbiju. Sultan Selim III (od 1789. godine) zabranjuje povratak janičara u Smederevski sandžak.

Vuk Karadžić je zapisao: „Od Kočine krajine i Srbi ratovati umeju“.

Posledice[uredi - уреди | uredi izvor]

U ratu je učestvovalo oko 18.000 Srba na strani Austrije, stekli su ratno iskustvo, neki oficirske činove i odlikovanja a neki i vojno obrazovanje[1]. S obzirom da Svištovskim mirom nije pomerena značajno granica Osmanskog carstva uprkos značajnim gubicima na bojnom polju, jedan od ustupaka je bio i opšta amnestija za pobunjenike a u kasnijim godinama, 1793. i 1794. godine je sultan Selim III fermanima dozvolio slobodu trgovine i delimično proširenje lokalne samouprave.[2] Trgovačke i kulturne veze Srba iz Austrije i Turske jačaju.

Dešavaju se promene i u životu Srba u Austriji zbog učešća i zasluga u ratu sa Turskom, povlastice su bile otvaranje Ilirske dvorske kancelarije u Beču (za Srbe iz Vojvodine), davanje prava slobode veroispovesti, pravo zapošljavanja u državnoj službi itd.[3]

Pritisak turskog feudalnog društva slabi, razvija se poljoprivreda, jača trgovina, izvoz stoke u Austriju raste, razvija se zanatstvo u gradovima uz jačanje nahijske i knežinske samouprave sve dovodi do značajnih društvenih promena. Nacionalna svest i spremnost za borbu sve više jača.[4]

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Drugi srpski ustanak, Miladin Stevanović, Gornji Milanovac, 1990, str 14
  2. Srpsko pitanje, Jovan Bazić, Službeni list Srbije i Crne Gore, Beograd. 2003. ISBN 978-86-355-0586-2. pp. 24.
  3. Srpska država i nastajanje srpske nacije, Dragoslav Janković, Zbornik:Nastanak i razvitak srpske nacije, Beograd, 1978, str 50
  4. Istorija političke misli u Srbiji XIX veka, Vasa Čubrilović, Narodna knjiga, Beograd, 1982, str 54

Spoljašnje veze[uredi - уреди | uredi izvor]