Saborna crkva u Sarajevu

Saborna crkva u Sarajevu

Saborna crkva Roždestva Presvete Bogorodice u Sarajevu jedan je od najvećih i najljepših pravoslavnih hramova na Balkanu. Nalazi se u samom centru Sarajeva. Odluka o gradnji Saborne crkve Roždestva Presvete Bogorodice u Sarajevu donijeta je početkom 1859. godine. Od 1859. pa do 1862. godine kupljeno je zemljište i materijal za gradnju crkve. Zemljište je kupljeno u ravnici, s desne strane rijeke Miljacke. Radovi na izgradnji katedre mitropolita dabrobosanskih započeli su 1863. godine po odobrenju sultana Abdula Aziza. Temelj je osvećen 11. juna pomenute godine. Radovi na crkvi su trajali jedanaest godina. Potpuno je završena 1. maja 1874. godine. Osvećena je na Sv. Iliju, 20. jula 1872. godine a čin osvećenja je obavio Njegovo Visokopreosveštenstvo, mitropolit dabrobosanski, gospodin Pajsije. Saborna crkva je građena od dobrovoljnih priloga koji su sakupljani od 1863. godine pa do završetka gradnje. Priloge su davali pravoslavni građani Sarajeva, okolnih sela, trgovci iz Beograda, Dubrovnika, Beča i Trsta a prema jednom podatku prilog je dao i sam sultan Abdul Aziz sa 556 dukata. Gradnja crkve povjerena je Andreji Damjanovu, čuvenom neimaru iz Velesa, koji je takođe zidao Sabornu crkvu Svete Trojice u Mostaru, najljepšu i najveću crkvu na prostoru Bosne i Hercegovine, svojevremeno i Balkana a koja je u potpunosti srušena u toku rata 1992. godine.

Arhitektura hrama

Crkva je u osnovi trobrodna bazilika kombinovana sa upisanim krstom i ima pet kupola, sagrađena je od kamena i prvobitno je pokrivena olovom. Ima šestora vrata. Pod je urađen od tesanih ploča. Oltar i prostor ispred oltara uzdignut je na tri stepenice. Ikone na ikonostasu, koje je arhimandrit Sava Kosanović donio 1873. godine iz Rusije su pozlaćene. Uza zid su drveni stolovi za stare i nemoćne. Uz desni stub nalazi se pozlaćeni tron za mitropolita. Na lijevoj strani, prema mitropolitovom tronu, načinjen je manji pozlaćeni sto za arhimandrita. Iznad arhimandritskog stola postavljen je pozlaćeni amvon sa otvorenom zlatnom knjigom, na kojoj đakon čita Jevanđelje a propovjednici izgovaraju besjede. Na sredini amvona, iz sunčevih zraka, blista putir. Crkvu krasi osam kubeta – pet većih i tri manja na oltaru. U crkvenim zidovima nalazi se dva reda prozora, na oltaru četiri. Dužina crkve je 37 m, širina 22,5 metara, visina: zidovi 15,5 metara, a srednja kupola 34 m, u malim kupolama 20 m. Zvonik koji je izgrađen u baroknom stilu visok je 45 m i svojom ljepotom krasi sarajevsko nebo. Krst na zvoniku i jabuka su prilog imućnih sarajevskih gospođa. Porta je ograđena niskim zidom sa gvozdenom ogradom. U porti su bile zasađene pitome ruže i mirisne lipe. Inače Saborni hram u Sarajevu krase djela čuvenih slikara između ostalih Paje Jovanovića.

Saborna crkva u Prvom svjetskom ratu

Za vrijeme rata Austrijanci su skinuli olovni krov sa crkve kao i crkvena zvona. Prekrili su je slabim plehom, što je doprinijelo propadanju crkve. Popravci crkve spolja i iznutra pristupilo se pošto je rat završen, krajem maja 1921. godine. Crkva je prekrivena bakrom, iznutra je obojena masnom bojom, u crkvu je uvedena struja i urađen je novi pod. Ikonostas je prebojen zlatom. Kupljena su tri zvona u Trstu. Najveće zvono je teško 2.800 kg., srednje 1.600 kg, i najmanje 750 kg. Radovi na crkvi su završeni pred Božić 1922. godine, tako da je na Božić izvršeno osvećenje crkve i služena je prva Liturgija.

Saborna crkva u građanskom ratu

U toku ratnih dejstava crkva nije oštećena. Međutim, zub vremena nije štedio ovaj veleljepni hram, te je vanjska rekonstrukcija obavljena nakon rata donacijom Grčke Republike. U godinama poslije rata, Srpska pravoslavna crkva pokušava da vrati u posjed zgradu Ekonomskog fakulteta u Sarajevu, prostor koji je prije pripadao Sabornoj crkvi. Spor je još uvijek u toku. Zbog ratnih događaja Njegovo Visokopreosveštenstvo, mitropolit dabrobosanski gospodin Nikolaj, privremeno je prenio svoje sjedište iz Sarajeva u obližnji Sokolac tako da je sokolački hram Svetog Ilije postao Saborni hram mitropolije dabrobosanske, međutim u narodu se naziv Saborna crkva uprkos svemu i dalje vezuje za Hram Roždestva Presvete Bogorodice. Mitropolit dabrobosanski gospodin Nikolaj je odmah po uspostavljanju stabilnog i održivog mira skoro sve važnije crkvene obrede uključujući Božićnu i Vaskršnju liturgiju, počeo da vrši u Sarajevu međutim Saborna crkva sarajevska iako ogromna i grandiozna nekada je bila tijesna da primi sve vjernike a danas opslužuje malobrojne sarajevske pravoslavce kojih je iz godine u godinu u Sarajevu sve manje.

Hor Saborne crkve

U Sabornoj crkvi u Sarajevu od 1888. godine pa do danas pjeva Srpsko pravoslavno pjevačko društvo Sloga. Zamisao za osnivanje društva je potekla iz redova sarajevskih Srba zanatlija koje su predvodili Risto Maksimović, prota Stijepo Trifković, kao i prota Đorđe Petrović, koji je bio član i utemeljivač SPD Sloga. Rad Sloge bio je intenzivan sve do februara 1992. godine i prvih znakova rata u Bosni i Hercegovini. Zbog bolesti, koja će ga godinu dana kasnije pokositi, dirigent Branko Glumac napušta dirigentsko mjesto, a njegov rad u ratnom Sarajevu nastavlja njegova sestra Branka Bošnjak, profesor muzike. Novi rat je donio novu golgotu sarajevskim Srbima. Bile su to godine kada su svi pravoslavni hramovi bili zatvoreni, osim Stare crkve na Baščaršiji, kada su pjevači dolazili iz najudaljenijih dijelova grada, gdje su se okupljali i pjevali u slavu Boga. U nju se nakon niza godina provedenih izvan crkvenog života, sa obučenom svešteničkom mantijom, vratio prota Krstan Bijeljac, kojem hor duguje zahvalnost za sve što je u tom ratnom periodu učinio. Danas horom diriguje đakon Duško Sandić, profesor crkvene muzike i pojanja. Hor broji četrdesetak članova, koji aktivno učestvuju na svetim bogosluženjima u sarajevskim i drugim crkvama širom cijele dabrobosanske mitropolije, pod duhovnom brigom mitropolita dabrobosanskog gospodina Nikolaja.

U Wikimedijinom spremniku nalazi se još materijala vezanih uz temu:

Saborna crkva u Sarajevu