Panevėžis

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Panevežis
Pogled na Panevežis
Pogled na Panevežis
Zastava
Zastava
Grb
Grb
Koordinate: 55°44′N 24°21′E / 55.733°N 24.350°E / 55.733; 24.350
Država  Litvanija
Okrug Panevežis
Općina Gradska općina Panevežis
Površina
 - Ukupna 50 km2
Stanovništvo (2011.)
 - Grad 103.500
Vremenska zona EET (UTC+2)
 - Ljeto (DST) EEST (UTC+3)
Službena stranica http://www.panevezys.lt
Karta
Panevežis is located in Litva
Panevežis
Panevežis
Panevežis na karti Litvanije

Panevežis (rus. Ponevezh - Поневеж, polj. Poniewież, jidiš פוניבעזש) je peti grad po veličini u Litvaniji.[1] 2008. godine grad je brojao 113.653 stanovnika i prostirao se na 50 km2.[2]

Panevežis se nalazi u središnjem djelu Litvanije, te je na pola puta između dvaju baltičkih glavnih gradova - Vilniusa i Rige. Dobar geografski položaj s dobrom cestovnom infrastrukturom, međunarodnom autocestom Via Baltica pružaju mnoge mogućnosti. Grad je povezan željeznicom sa Šiauliaiom (Litvanija) i Daugavpilsom (Latvija).

Iz Panevežisa dolazi višestruki litavski nogometni prvak FK Ekranas.

Historija[uredi - уреди | uredi izvor]

Crkva svetog Petra i Pavla

Panevežis se prvi put spominje 1503. godine u dokumentima velikog kneza Litvanije Aleksandra I. kojima dopušta izgradnju crkve i drugih građevina. Ipak, Alekandar II. se smatra osnivačem grada koji je 2003. godine proslavio 500. godina postojanja. Grad je smješten na obalama rijeke Nevežis po kojoj je dobio ime koje doslovno znači "uz Nevežis". Tokom 16. vijeka grad je zadržao status kraljevskog grada. Zajednice Poljaka i Karaita (sljedba unutar židovstva) naselile su ova područja još u 14. vijeku. Karaitska kenesa (sinagoga) i poljska gimnazija postojale su sve do Drugog svjetskog rata. U 17. vijeku dio grada na lijevoj obali rijeke počeo se razvijati i širiti. Nakon industrijske revolucije, krajem 19. vijeka, osnovane su prve tvornice u gradu, a industrija se počela koristiti modernim strojevima. Na prijelazu iz 19. u 20. vijek Panevežis je postao snažno ekonomsko i kulturno središte regije.

Između dva svjetska rata, u vrijeme neovisne Litvanije, Panevežis se nastavlja razvijati. Prema popisu stanovništva iz 1923. u gradu je živjelo 19.147 ljudi, među njima 6.845 Židova (36%).

Najstarija kuća u Panevežisu

Gradsko stanovništvo poraslo je na 26.000 između 1923. i 1939. godine. 15. juna 1940. ruske vojne snage preuzimaju grad kao posljedica prisilnog uključivanja Litvanije u Sovjetski Savez. Velik broj stanovnika je prognan u Sibir ili je doživo neki drugi oblik progona. Nakon što je Njemačka napala SSSR Panevežis su okupirale njemačkie snage, kao i u Prvom svjetskom ratu. Tokom nacističke okupacije gotovo sva židovska populacija u gradu je ubijena 1943. za vrijeme holokausta, samo su rijetki uspjeli pobjeći.

Godine 1944. grad je opet pod okupacijom Sovjetskog Saveza što je dovelo do novog vala političkih progona i ubojstvava. Nakon Drugog svjetskog rata prekinut je razvoj grada. Tokom 1960-ih i 1980-ih osnovano je nekoliko velikih industrijskih poduzeća. Sovjetske vlasti su željele uništiti stari grad, no tek nakon prosvjeda lokalnog stanovništva bilo je zaustavljeno potpuno uništenje stare gradske jezgre. Broj stanovnika povećan je s 41.000 na 101.500 između 1959. i 1979. Godine 1990. broj stanovnika dosegao je 130.000. Nakon neovisnosti broj stanovništva je opao, a većina investicija je otišla prema Vilniusu ili Klaipedi.

Gradovi prijatelji[uredi - уреди | uredi izvor]

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

Vanjske veze[uredi - уреди | uredi izvor]

Commons-logo.svg U Wikimedijinoj ostavi nalazi se članak na temu: Panevežis
Commons-logo.svg U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala vezanih za: Panevėžys