Panevėžys

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
(Preusmjereno sa Panevėžis)
Jump to navigation Jump to search
Panevėžys
lit. Panevėžys
Pogled na Panevėžys
Pogled na Panevėžys
Zastava Panevėžysa
Zastava
Grb Panevėžysa
Grb
Koordinate: 55°44′N 24°21′E / 55.733°N 24.350°E / 55.733; 24.350
Država  Litvanija
Povijesna regija Aukštaitija
Okrug Panevėžys
Općina Panevėžys
Površina
 - Ukupna 50 km2
Visina 50 m
Stanovništvo (2011.)
 - Grad 103.500 stan.
 - Gustoća 2.273 st./km2
Vremenska zona EET (UTC+2)
 - Ljeto (DST) EEST (UTC+3)
Službena stranica www.panevezys.lt
Karta
Položaj Panevėžysa u Litvi

Položaj Panevėžysa u Litvi

Panevėžys (lit. Panevėžys, rus. Поневеж, nem. Ponewiesch, polj. Poniewież, jidiš: פוניבעזש) je peti po veličini grad u Litvaniji.[1] On se nalazi na severu zemlje, na važnoj magistrali Minsk-Vilnius-Riga. Dobar geografski položaj s dobrom cestovnom infrastrukturom, međunarodnom autocestom Via Baltica pružaju mnoge mogućnosti. Grad je povezan željeznicom sa Šiauliaiom (Litvanija) i Daugavpilsom (Latvija). Panevėžys čini samostalnu grad-opštinu u okviru istoimenog okruga Panevėžys, čije je upravno središte.

Panevėžys se prostire se na 50 km² i prema procenama iz 2008. u njemu je živelo 113.653 stanovnika.[2]

Iz Panevėžysa dolazi višestruki litavski nogometni prvak FK Ekranas.

Prirodni uslovi[uredi - уреди | uredi izvor]

Grad Panevėžys se nalazi u severoistočnom delu Litvanije, na 140 km severno od glavnog grada države, Vilniusa.

Panevėžys je smešten u ravničarskoj oblasti na približno 55 m nadmorske visine. U gradu i oko njega ima više manjih jezera ledničkog porekla. Kroz sam grad protiče reka Nevėžis, za koju je vezano i ime grada (Panevėžys znači „duž Nevėžisa").

Historija[uredi - уреди | uredi izvor]

Crkva svetog Petra i Pavla

Panevėžys se prvi put spominje 1503. godine u dokumentima velikog kneza Litvanije Aleksandra I. kojima dopušta izgradnju crkve i drugih građevina. Ipak, Alekandar II. se smatra osnivačem grada koji je 2003. godine proslavio 500. godina postojanja. Grad je smješten na obalama rijeke Nevėžis po kojoj je dobio ime koje doslovno znači "uz Nevėžis". Tokom 16. vijeka grad je zadržao status kraljevskog grada. Zajednice Poljaka i Karaita (sljedba unutar židovstva) naselile su ova područja još u 14. vijeku. Karaitska kenesa (sinagoga) i poljska gimnazija postojale su sve do Drugog svjetskog rata. U 17. vijeku dio grada na lijevoj obali rijeke počeo se razvijati i širiti. Nakon industrijske revolucije, krajem 19. vijeka, osnovane su prve tvornice u gradu, a industrija se počela koristiti modernim strojevima. Na prijelazu iz 19. u 20. vijek Panevežis je postao snažno ekonomsko i kulturno središte regije.

Između dva svjetska rata, u vrijeme neovisne Litvanije, Panevėžys se nastavlja razvijati. Prema popisu stanovništva iz 1923. u gradu je živjelo 19.147 ljudi, među njima 6.845 Židova (36%).

Najstarija kuća u Panevėžysu

Gradsko stanovništvo poraslo je na 26.000 između 1923. i 1939. godine. 15. juna 1940. ruske vojne snage preuzimaju grad kao posljedica prisilnog uključivanja Litvanije u Sovjetski Savez. Velik broj stanovnika je prognan u Sibir ili je doživo neki drugi oblik progona. Nakon što je Njemačka napala SSSR Panevežis su okupirale njemačkie snage, kao i u Prvom svjetskom ratu. Tokom nacističke okupacije gotovo sva židovska populacija u gradu je ubijena 1943. za vrijeme holokausta, samo su rijetki uspjeli pobjeći.

Godine 1944. grad je opet pod okupacijom Sovjetskog Saveza što je dovelo do novog vala političkih progona i ubojstvava. Nakon Drugog svjetskog rata prekinut je razvoj grada. Tokom 1960-ih i 1980-ih osnovano je nekoliko velikih industrijskih poduzeća. Sovjetske vlasti su željele uništiti stari grad, no tek nakon prosvjeda lokalnog stanovništva bilo je zaustavljeno potpuno uništenje stare gradske jezgre. Broj stanovnika povećan je s 41.000 na 101.500 između 1959. i 1979. Godine 1990. broj stanovnika dosegao je 130.000. Nakon neovisnosti broj stanovništva je opao, a većina investicija je otišla prema Vilniusu ili Klaipėdi.

Stanovništvo[uredi - уреди | uredi izvor]

Prema poslednjem popisu iz 2001. godine u Panevėžysu je živelo 113.653 stanovnika. Od toga Litvanci čine ogromnu većinu, dok su manjine Poljaci i Rusi. Nekada brojna jevrejska zajednica je nestala u Drugom svetskom ratu.

Gradovi prijatelji[uredi - уреди | uredi izvor]

Panevėžys je u pobratimskim odnosima sa sljedećim gradovima:[3]

Znamenitosti[uredi - уреди | uredi izvor]

Panevėžys je poznat kao kulturno i obrazovno središte severoistočne Litvanije.

Jezero u središtu Panevėžysa
Jezero u središtu Panevėžysa

Galerija slika[uredi - уреди | uredi izvor]

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

Spoljašnje veze[uredi - уреди | uredi izvor]