1470-e

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Milenijum: 2. milenijum
Vjekovi: 14. vijek15. vijek16. vijek
Decenije: 1440-e 1450-e 1460-e1470-e1480-e 1490-e 1500-e
Godine: 1470 1471 1472 1473 1474 1475 1476 1477 1478 1479
Kategorije: RođenjaSmrtiArhitektura
NastanciPrestanci

1470-e su decenija koja je počela 1. januara 1470. i završila 31. decembra 1479.

Događaji i trendovi[uredi - уреди | uredi izvor]

Hrvatska[uredi - уреди | uredi izvor]

1470
  • siječanj - Nastavlja se rat između Frankopana i kraljevskog kapetana Blaža Mađara (Martin i Dujam bježe u Veneciju).
  • veljača - Stjepan II Frankopan se pomirio sa kraljem Matijem Korvinom u Beču, ali usprkos obećanju, Senj se nikada neće vratiti Frankopanima.
  • ožujak - Ivan Česmički i Ivan Tuz zbačeni s banske stolice (ovaj drugi utamničen), za bana Hrvatske, Slavonije i Dalmacije postavljen Blaž Podmanički Mađar.
  • listopad - Turski upad i pljačka u Hrvatskoj.
1471
  • 23. 2. - Turci napali Župu dubrovačku i opljačkali Postranje a s njima je i herceg Vlatko; ugrožen Sokol u Konavlima.
  • svibanj - Bosanski Turci haraju do zidina Splita, Šibenika i Zadra.
  • 20. 5. - Dubrovačko poslanstvo u Carigradu: sultan Mehmed II će vratiti ono što je opljačkano, ali Republici se uvećava danak sa 5 na 10 hiljada dukata.
  • lipanj - Pljačkaški Turci prodiru kroz Hrvatsku do Ljubljane, Kranja i Celja; povlače se zbog okupljenih četa u Koruškoj.
  • 18. 6. - Nakon izmirenja sa hercegom Vlatkom, otvoren trgovački put iz Dubrovnika.
  • ca. 2. 7. - Slavonski banovi Blaž Mađar i Damjan Horvat izdali naređenje slavonskom plemstvu da se okupi kod grada Rakovca za odbranu od Turaka (njihovi vojnici prije listopada počinili zločine u Varaždinskim Toplicama, ubijeno "do 20" kaptolskih podanika)[1].
  • kolovoz - Turci upadaju u Slavoniju do okolice Zagreba.
  • 18. 9. - Ugarski sabor u Budimu, kojem nisu prisustvovali zaverenici (ugarski primas Ivan Vitez u prvoj polovici godine ponudio krunu poljskom princu Kazimiru); Nikola Iločki neutralisan proglašenjem za bosanskog kralja (realno Teočak i zvornički kraj), kao i za hrvatskog i slavonskog bana i vranskog priora.
  • 24. 9. - Dubrovčani pomažu Ivaniša Vlatkovića, kasnije ojačavaju Ston.
    • u ovo vreme: herceg Vlatko napada Posrednjicu koju drže Dubrovčani.
1472
  • 12. 1. - Kralj Matija pozvao plemstvo Križevačke županije da ne plaćaju desetinu zagrebačkom biskupu Osvaldu Tuzu koji je proglašen odmetnikom.
  • 25. 2. - Dubrovčani odlučili srušiti Posrednjicu kako bi sprečili sultanovu podozrivost - na tom mjestu će Mađari podići utvrdu Koš (kod Opuzena); Dubrovčani takođe morali srušiti i utvrđenja oko Molunta (Dubrovčani počinju napuštati i koloniju u Drijevi, što dovodi do opadanja mjesta).
  • 1. 5. - Kralj Matija odobrio zaključke ugarskog sabora - bez dozvola staleža neće uvoditi nove poreze, kraljevina Slavonija dobila izvesne povlastice, naizgledno pomirenje sa biskupom Tuzom.
  • 20. 5. - Općina Gradec oslobođena kunovine i vanrednih slavonskih daća, vraćeni joj neki posjedi.
  • svibanj-lipanj - Turska provala preko Hrvatske do Maribora i Ptuja, na povratku poharali zemlje nesložnih Frankopana.
  •  ?kolovoz, početkom - Na sastanku banovca Pavla Tara i mletačkog splitskog kneza došlo do sukoba - Tar pogođen metkom dok je jurio za knezom u Split (inače, dalmatinski banovac Pavao Tar je u sukobu oko Klisa sa Žarkom Dragojevićem i njegovim mletačkim zaštitnicima).
  • rujan - Ajas-paša provalio u Hrvatsko primorje, Istru i Furlaniju.
  • listopad - Dogovor Mlečana, Frankopana, Kurjakovića, Petra Zrinskog i kraljevskog senjskog kapetana o otporu Turcima.
  • studeni - Treća provala Turaka u Hrvatsku, do Gorice i Istre.
1473
  • jul, početkom - Herceg Vlatko gubi Visući na Cetini, krajem meseca šalje mirovnu ponudu u Dubrovnik.
  • 21. 8. - Dubrovnik oglašava mir sa hercegom.
  • rujan - Provala Turaka iz Bosne u Hrvatsku i Sloveniju, u Koruškoj zarobljen izvesni Michel Zwitter koji će im kasnije biti vodič.
  • 20. 11. - Ivan I. Ernušt imenovan slavonskim banom, dobio međimursko vlastelinstvo.
1474
1475
1476
  • srpanj - Turski upad u zemlje Fridriha III (Slovenija), stradali Slavonija i Zagorje (i još jedan u listopadu)[3].
  • Andrija Banić (Bánffy) hrvatski ban 1476-77 - spajaju se titule hrvatsko-dalmatinskog i slavonskog bana.
  • Izbjeglice iz Cetinske krajine dolaze na Olib.
  • Gradi se kaštel frankopanskog Omišlja.
1477
  • ca. lipanj - Turski upadi preko Hrvatske u dan. Sloveniju gdje ostaju mjesec dana.
  • 14. 8. - 20. 12. - Matija Korvin neuspešno opseda Beč.
    • Zagorski knez Juraj Vitovec zapalio Ljutomer i poharao kraj do Maribora.
    • Frankopani napadaju Kranjsku.
  • 18. 10. - Poslanica kralja Matije staležima Kraljevine Slavonije da na saboru, koji će sazvati ban Ladislav od Egervarija i Ivan Tuz od Laka, izaberu kapetana za obranu od Turaka, zemlja oslobođena poreza za četiri godine.
  • listopad - Bosanski Turci na čelu sa Skender-begom[4] upadaju u Hrvatsku do Sesveta, zatim u mletačku Furlaniju gdje poražavaju Mletke kod Fogliana[5]; plamen požara se mogao videti sa zvonika Sv. Marka u Veneciji[4].
  • Elegiarum et carminum libri tres Jurja Šižgorića.
1478
  • 20. 1. - Slavonski sabor u Zdencima o obrani od Turaka i desetini za zagrebačku biskupiju (prema pismu od 1. 6., desetinu prihvata i despot Vuk za posede Bijela Stijena i Tituševina).
  • 24. 2. - Venecija poziva Frankopane i Kurjakoviće na izmirenje kako bi ih pomogla u borbi protiv Turaka.
  • travanj - Turska provala do Kranjske.
  • lipanj - Skender-beg Mihaloglu opet hara u Sloveniji i mletačkoj Furlaniji.
  • srpanj/kolovoz - Na povratku iz Slovenije Turci pretrpeli velike gubitke na zemlji Petra Zrinskog i kod Jajca.
    • Mlečani pomogli Ivana VIII. Anža Frankopana (Brinjskog), koji ratuje protiv strica Martina Pobožnog, koji je dio posjeda zavještao kralju Matiji i samostanima - kralj Matija zamjera Mlečanima.
1479
  • travanj - svibanj - Ugarska kruna osvojila sve posede Ivana VIII. (Anža) Frankopana Brinjskog - sklanja se kod Mlečana.
    • zatim: Ivan VII Frankopan (Anžov stric) okuplja vojsku na Krku i provaljuje u Vinodol gdje osvaja Novi i Bribir.
  • kolovoz - Turska provala u Slavoniju, Štajersku i, prvi put, u zapadnu Ugarsku.
  • jesen - Nova turska provala u Hrvatsku i Sloveniju, ali kod Brežica im Juraj Vitovec oteo mnogo plena i zarobljenika.
  • listopad - Ugarska vojska na čelu sa Blažom Podmaničkim stigla u Zagreb radi borbe sa Turcima - u narednih par mjeseci će potisnuti Ivana VII. Frankopana natrag na Krk (kralj Matija ima cio Vinodol).


Bosna[uredi - уреди | uredi izvor]

1470
1471
1472
1473
  • 15. 1. - Mletačka općina upućuje izaslanike hercega Vlatka na sporazum sa "bosanskim kraljem" (Nikola Iločki) i Vukom Grgurevićem.
  • maj - Dubrovčani mire hercega Vlatka i braću Vlatković.
  • jul, početkom - Herceg Vlatko gubi Visući na Cetini, krajem meseca šalje mirovnu ponudu u Dubrovnik.
  • 21. 8. - Dubrovnik oglašava mir sa hercegom.
  • Izgrađena najstarija džamija u Mostaru - Sinan-pašina ili Atik džamija.
  • Počinje gradnja crkve svetog Stefana u Herceg Novom (herceg Vlatko, Ivan Crnojević i Dubrovčani).
  •  ? Hercegu Vlatku sultan oduzeo Trebinje i Popovo[7].
1474
  • jul? - Svadba hercega Vlatka[8] sa Margeritom de Marrano, unukom napuljskog kralja Alfonsa V.
1475
  • Popis u turskoj Bosni 1475-77.
1476
  • februar - Nakon što je Matija Korvin osvojio Šabac, Vuk Grgurević hara do Srebrenice gde je poharao vašar (pet tovara srebra i 127.000 aspri), zatim i Kučlat i Zvornik, gde je ranjen.
  • jun, krajem - Odeljenje mađarske vojske spasilo "kralja" Bosne Matiju Vojsalića, čije su gradove Turci napali zbog kontakta sa Mađarima - poslednji put se spominje u istoriji.
  • Pokušaj hercega Vlatka da uz pomoć Ivana Crnojevića povrati Hercegovinu, ali između njih dolazi do sukoba.
1477
1478


Srbija i Zeta[uredi - уреди | uredi izvor]

1470
1471
1472
1473
  • 24. 2. - Ivan Crnojević dobio mletačko plemstvo[10].
  • februar - Finansijska kriza u mletačkim gradovima: naređeno da seljaci izmiruju dugove bez posrednika.
  • Počinje gradnja crkve svetog Stefana u Herceg Novom (herceg Vlatko, Ivan Crnojević i Dubrovčani).
  • pribl. - Ivan Crnojević hara okolinom Budve, jer su ovi primili Ivanovog carinika s njegovim novcem; ove godine verovatno obustavio danak sultanu[11].
1474
1475
1476
1477
  • april - Mlečanin Frančesko Kontarini u misiji kod hercega Vlatka i Ivana Crnojevića koje pokušava izmiriti, zatim organizuje odbranu Skadra, jer Turci po četvrti put opsedaju Kroju[9].
  • avgust - decembar - Tokom neuspešne Korvinove opsade Beča, srpski konjanici despota Vuka haraju u Austriji.
  • septembar - Kontarini se pokušao probiti do Kroje, nakon početnog uspeha stradao sa mnogim borcima; tokom ljeta jak turski odred stigao u Podgoricu[19].
1478
+ Sultan potvrdio pod Skadrom prava i posjede kaluđerima Sv. Nikole Vranjinskog.
1479


Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. V. Klaić, str. 82
  2. 2,0 2,1 2,2 Mehmed the Conqueror and His Time By Franz Babinger, p. 338
  3. V. Klaić, str. 102
  4. 4,0 4,1 Mehmed the Conqueror and His Time By Franz Babinger, p. 358
  5. V. Klaić, str. 108
  6. Dr. Goran Komar, Kuti Selo u Boki Kotorskoj, rastko.rs
  7. Dr. Goran Ž. Komar, Planinska sela Dračevice pod vlašću Venecije 1687-1797, rastko.rs
  8. Istorija Crne Gore, str. 304
  9. 9,0 9,1 Istorija Crne Gore, str. 310
  10. Ćorović, Stvaranje nove srpske despotovine; prema Istoriji Crne Gore to je bilo 1474
  11. Istorija C. G, str. 295
  12. Istorija Crne Gore, str. 295
  13. Ljubivoje Cerović, Srbi u Slovačkoj, rastko.rs
  14. Istorija C. G., str. 461
  15. Istorija C. G., str. 326
  16. Dr Ž. Fajfrić, Sveta loza Brankovića, rastko.rs
  17. Istorija Crne Gore, str. 328
  18. JAMOMETIĆ, Andrija, Hrvatski biografski leksikon
  19. Istorija Crne Gore, str. 312
  20. 20,0 20,1 V. Ćorović, Srpska despotovina u Sremu, rastko.rs
  21. Mitropolit Amfilohije, Isihazam kao osvajanje unutarnjih prostora, rastko.rs
  22. Istorija Crne Gore, str. 293
  23. Istorija Crne Gore, str. 322