1460-e

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Milenijum: 2. milenijum
Vjekovi: 14. vijek15. vijek16. vijek
Decenije: 1430-e 1440-e 1450-e1460-e1470-e 1480-e 1490-e
Godine: 1460 1461 1462 1463 1464 1465 1466 1467 1468 1469
Kategorije: RođenjaSmrtiArhitektura
NastanciPrestanci

1460-e su decenija koja je počela 1. januara 1460. i završila 31. decembra 1469.

Sadržaj/Садржај

Hrvatska[uredi - уреди | uredi izvor]

1460
1461
  • Bosanski ban Stjepan Tomašević nastavlja borbu sa hrvatskim banom Pavlom Sperančićem oko zemalja Talovaca (sa hercegom Stjepanom i krbavskim knezovima bi mu uzeo grad Klis).
  • 5. 11. - Mletačka općina ovlašćuje knezove Splita i Zadra da ponude novac za Klis i Ostrovicu.
  • Prvi spomen: Gomirje.
  • Nikola Modruški biskup nedavno premeštene Krbavske (Modruške) biskupije.
  • Osnovana Otočka biskupija (na traženje Sigismunda Frankapana).
  • Katarina Branković se ove godine odrekla svih imanja u Sloveniji i Hrvatskoj sem Krškog.
1462
  • 24. 3. - Mletačka općina prihvaća ponudu kliskog kastelana za predaju, ali kasnije se predomišlja (tako grad ostaje banu Pavlu Sperančiću).
  • Ugarsko-hrvatski kralj Matija Korvin se žali Mlečanima da su Turci iz njegove zemlje u zadnje tri godine odveli "najmanje 200.000" stanovnika[1].
  • Ivan Vitez od Sredne postavljen za upravitelja Zagrebačke biskupije, ali papa se tome usprotivio, jer je Ivan već varadinski biskup - pošto kralj ne priznaje Dimitrija Čupora, stolica ostaje upražnjena još tri godine.
1463
  • 18. 5. - Povelja kralja Matije zagorskom knezu i slavonskom banu Janu Vitovcu (darovani Varaždin, Krapina i dr.).
  • 13. 6. - Mlečani primili pod zaštitu hrvatsko-dalmatinskog bana Pavla Sperančića - ali zarobljen prilikom turskih upada koji sežu do Krbave i Senja.
  • 19. 7. - U Šopronu odn. Bečkom Novom Mjestu potpisan konačni mir između kralja Matije i cara Fridriha III.
1464
  • 29. 3. - Ugarsko-hrvatski kralj Matija Korvin krunisan u Stolnom Biogradu.
  • 5. 4. - Kralj Matija izdao povelju Martinu Frankopanu (kralj dobio Krupu na Uni, a posle Frankopanove smrti bi dobio i Kostajnicu, Steničnjak i Lipovac).
  • jun - Turske izvidničke čete u Bosni, pustoše oslobođene krajeve oko Jajca, zaleću se do Splita, zarobljen sin Stjepana II. Frankopana.
  • Mlečani dovode nekoliko obitelji "Morlaka" u Savudriju[2].
1465
  • 1. 3. - Mlečani uzimaju Stjepana II Frankopana u zaštitu.
  • rujan? - Mletački splitski knez zauzeo ušće Neretve i Makarsku krajinu nakon turskog napada na Hercegovinu.
  • prosinac - Kralj Matija opseda Đurđevac, čiji su se zapovednici pobunili.
  • Imbro Zapolja više nije gubernator Bosne; ban slavonski (i mačvanski sa Petrom Sokolom) je Nikola Iločki; banovi "Rame, Dalmacije i Hrvatske" su Petar Zob i Ladislav de Disznos (obnovljen naziv "Rama" za Bosnu).
  • Nakon izumiranja porodice Walsee Rijeka pripada Habsburzima.
  • Ivan Vitez od Sredne postao ostrogonski nadbiskup i primas Ugarske.
1466
  • 15. 4. - Osvald Tuz imenovan od pape za zagrebačkog biskupa (1466-99).
  • 17. 4. - Pošto je sultan u Sofiji, Kralj Matija Korvin javlja županijama da se vojska okupi u Beogradu oko 8. maja (ali sultan će krenuti na Albaniju).
  • 8. 8. - Kralj Matija i plemstvo u Križevcima utvrdili način plaćanja crkvene desetine za Zagrebačku biskupiju.
  • 23. 8. - Kralj Matija je u Zagrebu, imenovao je novog bana - Ivana Tuza od Laka, brata novog biskupa; takođe izdao povelju u korist Stjepana II. Frankopana protiv kojeg se bune braća i sinovci.
  • ca. 14. 9. - Ban Ivan Tuz sa vojskom u okolini Klisa - udova Margareta Spirančić ga mora predati, zajedno sa Sinjem i Petrovcem.
  • Rijeka i Kastavština pripadaju Habsburzima.
  • Poslednji pomen nekog pravoslavnog sveštenika u Konavlima (izv. Božidar Taraković)[3].
1467
  • ožujak - Reformiran porezni sustav u ugarsko-hrvatskim zemljama - ukinute mnoge povlastice, često nepravedna i nasilna naplata[4] - krajem ljeta izbija pobuna u Erdelju i Slavoniji.
  • 12. 5. - "Krvava sinoda" Zagrebačke biskupije u crkvi sv. Stjepana - napadnuti svećenici, jedan ubijen[5].
  • listopad - Mlečani se žale banu Ivanu Tuzu na kliskog zapovjednika i humskog vlastelina Žarka Vlatkovića
1468
1469
+ Mlečani šalju izaslanike ne bi li pomirili Frankopane i Kurjakoviće - Turci ne prestaju s napadima od prošle godine.
  • ožujak - Turci obnavljaju veliku navalu na Hrvatsku.
  • travanj/svibanj - Turska vojska od 20.000 ljudi paše Ezebega provaljuje iz Bosne u Hrvatsku[6];
    • Preko Krbave i Like stigli do Senja gde su je Frankopani potkupili.
    • Opustošene Modruše pa preko Kupe provaljuju u Kranjsku.
  • lipanj? - Turci posjekli mnoge zarobljene Kranjce jer ne mogu prijeću nabujalu Kupu.
  • 14. 7. - Mlečani šalju 100 pješaka u pomoć Stjepanu Frankopanu - kralj Matija na ovo šalje Blaža Podmaničkog Mađara da pokori Frankopane i potisne Mletke.
  • 29. 9. - Turci po četvrti put[7] ove godine upadaju u Hrvatsku, poplava Save ih sprečila da poharaju Zagreb.
  • jesen - Vladislav Hercegović prešao u Slavoniju gde je dobio Mali i Veliki Kalnik.
  • ca. 15. 11. - Blaž Mađar uzeo Senj Frankopanima za kralja Matiju, osnovaće se Senjska kapetanija za odbranu od Turaka, ali i Mlečana (rat sa Frankopanima se nastavlja).


Bosna[uredi - уреди | uredi izvor]

1460
1461
  • januar - Herceg Stjepan traži pomoć od Mlečana, ovi mu obećavaju utočište ako ga Turci proteraju (ponovo je u svađi sa sinom Vladislavom, koji poziva Turke); Mlečani takođe pozivaju na pomirenje hercega i kralja Tomaša.
  • 5. 2. - Mletačka opština šalje u Bosnu posrednika između hercega i kralja.
  • 23. 3. - Papa Pio II. naređuje splitskom nadbiskupu da odmah objavi papsku bulu o križarskom ratu, ako bi Turci ugrozili kralja Tomaša ili hercega Stjepana.
  • ca. 15. 7. - Umro bosanski kralj Stjepan Tomaš Kotromanić, nasleđuje ga sin Stjepan Tomašević, poslednji efektivni kralj Bosne
    • Tomašević se miri sa hercegom Stjepanom, nastavlja borbu sa hrvatskim banom Pavlom Sperančićem oko zemalja Talovaca (sa hercegom i krbavskim knezovima bi mu uzeo grad Klis).
  • novembar - Bosanski kralj Stjepan Tomašević se krunisao u Jajcu krunom poslatom od pape - komplikacije sa Ugarskom.
  • Tradicionalna godina osnivanja Sarajeva (Isa-beg Isaković).
1462
1463
  • januar - U Bosni i Ugarskoj se zna za pripreme turskog napada (nije poznat cilj); izaslanici bosanskog kralja Stjepana i hercega Stjepana Vukčića u Dubrovniku predlažu da svi zajedno obaveste ugarskog kralja Matiju o tome; bosanski poslanici odlaze Skenderbegu, koji im obećava pomoć.
  • februar - Bosanski poslanici pregovaraju u Veneciji - nešto pomoći, ali Mlečani odbijaju ući u rat sa sultanom.
  • mart - Turski upadi u Hercegovinu i izvidnice po Bosni.
  • 26. 4. - Mlečani dozvoljavaju prolaz albanskoj vojsci koja bi krenula u pomoć hercegu (ovaj je to zamolio još pre šest nedelja).
  • 27. 4. - Lješka liga sklopila mir sa sultanom u Skoplju (Skenderbeg je bio protiv).
  • 6. 5. - Dubrovački senat odbija molbu kralja Stefana za plaćenike.
Ruševine Bobovca
  • 20. 5. - Sultan Mehmed II pred Bobovcem - zapovednik grada Radak će predati tvrđavu posle tri dana i biti pogubljen;
  • 28. 5. - Na polju Milodraževu Sultan izdao bosanskim franjevcima Ahdnamu, dozvolu verskog delovanja.
  • 5. 6. - Kralj Stjepan Tomašević pogubljen pod Jajcem, nakon što je prinuđen da naredi predaju svih utvrđenja. Pogubljen i kraljev stric Radivoj Ostojić; zarobljeni Sigismund i Katarina Tomašević.
  • jun - Sultan napada i hercegove zemlje, bezuspešna kratka opsada Blagaja[10]
  • jul, sredinom - Herceg Stjepan povratio od Turaka Ključ kod Gacka (Vlatko) i Ljubuški (Vladislav), njegov sin Vladislav se ubrzo ponovo pobunio protiv njega.
  • oktobar, početkom - Ugarska vojska u dve kolone (kralj Matija i Imbro Zapolja) prelazi Savu kod Gradiške, pridružio im se Martin Frankopan; kralj ide preko Ključa a Zapolja direktno na Jajce.
  • ca. 10. 10. - Početak kršćanske opsade Jajca.
  • jesen - Nakon početnih spletki sa Mlečanima, Vladislav Hercegović ratuje sa Mađarima protiv Turaka od Prozora do Donjeg Vakufa (opet u miru s ocem); njegov brat Vlatko povratio deo poseda Pavlovića i Kovačevića sa devet gradova.
  • 6. 12. - Povelja kralja Matije pod Jajcem: Vladislav Hercegović uvršten među ugarske barone, dodeljene mu župe Uskoplje, Rama i Livno (zauzvrat dao bukovački grad na Neretvi).
  • 25. 12. - Jajce se predalo ugarsko-hrvatskoj vojsci, kojoj je pomagao i herceg Stjepan; ubrzo se predaju i okolna utvrđenja (npr. Zvečaj u kome je bio Konstantin Mihailović); kralj proglasio Imbra Zapolju za gubernatora Bosne i bana Hrvatske, Dalmacije i Slavonije.
  • Turci zavladali bosanskom državom.
  • Bosanska kraljica Mara beži u Hrvatsku, gde je opljačkao ban Spirančić, neprijatelj njenog muža[10].
  • Kralj Matija ustanovio Jajačku i Srebreničku banovinu.
1464
  • jun - Turske izvidničke čete u Bosni, pustoše oslobođene krajeve oko Jajca, zaleću se do Splita, zarobljen sin Stjepana II. Frankopana.
  • 12. 7. - Turska vojska (Mahmud-paša u prethodnici) stiže pod Jajce (jedan deo bio u Hercegovini).
  • 15. 8. (22. 8.?) - Nakon vesti o mađarskom prelazu preko Save, sultan Mehmed II naređuje juriš na zidine Jajca - povlači se krajem meseca nakon neuspeha.
  • oktobar - Mađari (kralj Matija i Imbro Zapolja) idu uz Drinu do Zvornika kojeg brani Skender Mihailović; u zaletu opljačkana Srebrenica.
  • novembar, sredinom - Nakon poslednjeg neuspelog juriša u kome je ranjen i Zapolja, Mađari se užurbano povlače od Zvornika (poslednja mađarska ofanziva za više godina[11]).
  • Isa-beg Isaković postaje drugi sandžak-beg Bosanskog sandžaka (posle Mehmeda Minetoglua).
  • Obnovljen sukob hercega Stjepana i sina Vladislava.
1465
+ Herceg Stjepan pregovara sa Mađarima u Dubrovniku, pristaje da im da Počitelj.
  • Imbro Zapolja više nije gubernator Bosne; ban slavonski (i mačvanski sa Petrom Sokolom) je Nikola Iločki; banovi "Rame, Dalmacije i Hrvatske" su Petar Zob i Ladislav de Disznos (obnovljen naziv "Rama" za Bosnu).
  • Prvi put se spominje Gradačac (Gradac, Gračac).
  • približno - Katarina Kosača Kotromanić otišla u Rim.
1466
  • januar - Dubrovčani grade most preko Neretve kod Počitelja, koji je herceg Stjepan prepustio Mađarima (prvi put kod nas se pominju inženjeri - magistri ingenarii[13]).
  • 4. 2. - Vladislav Hercegović imenovan za "generalnog kapetana" od Mlečana, sa godišnjom platom od 500 dukata.
  • 9. 2. - Herceg Stjepan se u Dubrovniku sastaje sa mađarskim izaslanicima, ali bez sporazuma.
  • 10. 3. - Mlečani obećavaju hercegu Stjepanu Brač, kuću u Splitu i slobodno stanovanje u Veneciji u zamenu za ponuđeni Novi i Risan.
  • april - Nakon što je Isa-beg prebolovao zimu u Cernici kod Gacka Turci nastavili napredovanje u Hercegovini.
  • 12. 5. - Mlečani pomažu kneza Vladislava sa 300 dukata za odbranu Livna.
  • 22. 5. - U Novom umro herceg Stjepan Vukčić Kosača, nasleđuje ga mlađi sin Vlatko; Vladislav uzima Visuć na Cetini a Stjepan ml. (budući Ahmed-paša) dobija nešto pokretne imovine[14].
  • leto - Vladislav Hercegović se stavlja pod sultanovu zaštitu[11] (Livno mu uzeo Ivaniš Vlatković, početkom avgusta predao dva grada u dolini Cetine izaslanicima napuljskog kralja Ferdinanda[15]).
  • 9. 12. - Punomoćnicima hercegovih sinova u Dubrovniku pročitana hercegova oporuka - Vladislav traži da se imovina sekvestrira, u čemu mu pomažu Mađari, pa se Vlatko približava Mlečanima[16].
  • Turska osvajanja: Trebinje, Ljubuški, Mostar.
1468
1469


Srbija i Zeta[uredi - уреди | uredi izvor]

1460
1461
1462
1463
  • 1. 5. - Milica Branković, kćerka bivše despotice Jelene, udata za Leonarda III Toka (umrla već sledeće godine)[19].
  • 6. 6. - Kralj Matija stigao u Futog, gde ostaje do polovine jula (u vezi s turskim pohodom na Bosnu).
  • 26. 6. - Prvi statut Bokeljske mornarice.
  • 7. 7. - Sultan Mehmed u Sjenici, na povratku iz Bosne.
  • avgust - ? Kralj Matija boravi u Beogradu, upada u tursku Srbiju i dovodi 15.000 hrišćana.[20]
  • Osmanski upravitelj Srbije Ali-beg vrši diverzione upade u Srem, Banat i Bačku, Ivan Pongrac ga odbio kod Temišvara.
  • približno - Umro Arsenije II, poslednji srednjovekovni srpski patrijarh.
1464
1465
1466
1467
1468
1469


Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Dimitrije Bogdanović, Knjiga o Kosovu, Tursko doba - I Pustošenja srpskih zemalja i prve seobe u XV i XVI veku, rastko.rs
  2. Historija naroda Jugoslavije II, str. 642, Školska knjiga Zagreb, 1959
  3. Đorđe Ćapin, Odnos prema srpskim spomenicima u Konavlima, rastko.rs
  4. V. Klaić, str. 70-71
  5. V. Klaić, str. 74
  6. V. Klaić, str. 78
  7. V. Klaić, str. 79
  8. Ž. Fajfrić, Kotromanići, rastko.rs
  9. Historija Bosne, str. 300
  10. 10,0 10,1 V. Klaić, str. 44
  11. 11,0 11,1 V. Ćorović, Stvaranje nove srpske despotovine, rastko.rs
  12. Prema Istoriji Crne Gore, str. 290, ovo je bilo u decembru.
  13. V. Ćorović, BiH Kulturne prilike, rastko.rs. Prema Historiji Bosne ovo je bilo sledećeg novembra.
  14. V. Klaić, str. 66
  15. Historija Bosne, str. 330
  16. Historija Bosne, str. 331
  17. Dr. Goran Ž. Komar, Planinska sela Dračevice pod vlašću Venecije 1687-1797, rastko.rs
  18. Historija Bosne, str. 332
  19. 19,0 19,1 19,2 Ž. Fajfrić Sveta loza Brankovića, rastko.rs
  20. V. Klaić, str. 46; ali Ćorović (H. B. str. 314) kaže za Matiju: "Ostao je čak miran i za vreme povlačenja Turaka."
  21. V. Ćorović, Srpska despotovina u Sremu, rastko.rs
  22. Gojko Subotić, Umetnost od pada srpskih država pod tursku vlast do Velike seobe (1459-1690), rastko.rs