Galileo Galilei

Izvor: Wikipedia
(Preusmjereno sa Galileo Galilej)
Galileo Galilei
Portet Galilea Galileja; autor: Giusto Sustermans
Rođenje 15. februar 1564. (1564-02-15)[1]
Pisa,[1] Vojvodstvo Toskana, Italija
Smrt 8. januar 1642. (dob: 77)[1]
Arcetri,[1] Veliko Vojvodstvo Toskana, Italija
Prebivalište Veliko Vojvodstvo Toskana, Italija
Polje astronomija, fizika i matematika
Alma mater Univerzitet u Pisi
Poznat po kinematika
dinamika
teleskopska opservaciona astronomija
heliocentrizam
Religija rimokatolik
Otac mu je bio muzičar Vincenzo Galilei. Galilejeve ljubavnica Marina Gamba (1570 – 21 August 1612?) rodila mu je dvije kćeri (Maria Celeste (Virginia, 1600–1634) i Livia (1601–1659), koje su obje postale redovnice) i sina po imenu Vincenzo (1606–1649), lautist.

Galileo Galilej (Galileo Galilei, 15.2. 1564 - 8.1. 1642), italijanski astronom, fizičar, matematičar i filozof prirode, čija su istraživanja postavila temelje modernoj mehanici i fizici.. Rođen je u Pizi. Uglavnom je obrazovan u manastiru Valombroza pored Firence, a na univerzitetu u Pizi studirao je od 1581. do 1585. godine. Ubrzo posle toga, neko vreme je predavao na firentinskoj Akademiji. Na univerzitetu u Pizi je predavao matematiku od 1592. do 1610. Bio je filozof i matematičar kod velikog toskanskog vojvode od 1610. pa do kraja svog života.

Godine 1616, teološki savetnici inkvizicije osudili su ga zbog toga što je zastupao novu astronomiju (zalagao se za Kopernikov heliocentrični sistem), i tada mu je zabranjeno da zastupa, predaje i brani osuđeno učenje. On se sa tim složio. Papa nikad nije potvrdio tu osudu, ali je 1632. godine, nakon objavljivanja njegovog dijaloga o alternativnim svetskim sistemima, Inkvizicija Galileju naredila da dođe u Rim. Tamo je stigao u februaru 1633, i bio ispitan 21. juna na osnovu optužbe da je spomenuta publikacija iz 1632. u suprotnosti sa odlukom od 1616. godine. Dvadeset drugog juna 1633. godine Galilej je pročitao svoje poricanje i, na zadovoljstvo suda, bio osuđen na utamničenje. Dopušteno mu je da se vrati u svoju vilu u Firenci i tamo ostane pod uslovom da živi u strogoj izolaciji, što je on i učinio i poslednjih osam godina svog života proveo u stalnom naučnom radu i eksperimentisanju.

Biografija[uredi - уреди]

Galileo je rođen u Pisi (tada dio Vojvodstva Toskane), u Italiji. Bio je prvo od šestero djece Vincenza Galileja, poznatog svirača lutnje i teoretičara muzike i Giulie Ammannati. Četvero od šestero njihove djece preživjelo je dojenačku doba, a najmlađi Michelangelo postao je poznati svirač lutnje i kompozitor.

Galileovo puno ime je bilo Galileo di Vincenzo Bonaiuti de' Galilei. U dobi od osam godina njegova porodica seli u Firencu, a on ostaje kod Jacopoa Borghinija dvije godine. Učio je u samostanu Camaldolese u mjestu Vallombrosa, 35 km jugoistočno od Firence. Iako je kao mladi čovjek ozbiljno razmišljao o pozivu svećenika, upisao se na studij medicine na Univezitetu u Pisi, na nagovor oca. Nije završio studij medicine, nego se prebacio na matematiku. Nakon tog od 1589. radi kao predavač matematike na Univezitetu u Pisi. Kad mu je 1591. umro otac, Galileo je preuzeo brigu o mlađem bratu Michelagnelu. Od 1592. radi na Padovanskom univerzitetu gdje predaje geometriju, mehaniku i astronomiju sve do 1610. U tom periodu svog života - Galileo je bio vrlo plodonosan i ostvario je značajne doprinose u području nauke.

Iako je bio pobožan rimokatolik, Galileo je imao troje izvanbračne djece sa Marinom Gambom. Dvije djevojčice, Virginiju (rođena 1600.) i Liviju (rođena 1601.), te sina Vincenza (rođenog 1606.) Kao izvanbračna djeca, - djevojčice se nisu mogle udati, a jedina u to vrijeme prihvatljiva mogućnost je bila život u samostanu. Obje su poslane u samostan San Matteo u Arcetri gdje su ostale do kraja svoga života. Virginia je po ulasku u samostan preuzela ime Maria Celeste, umrla je 2. aprila 1634. i pokopana je zajedno sa Galileom u bazilici Santa Croce u Firenci. Livia je uzela ime Sestra Arcangela i veći dio života je bila bolesna. Vincenzo je kasnije priznat i oženio je Sestiliju Bocchineri.

Galileo je 1610. objavio svoja zapažanja o Jupiterovim mjesecima, kao argument u korist Kopernikovog heliocentričnog sistema. Sljedeće godine posjetio je Rim kako bi predstavio svoj teleskop utjecajnim filozofima i matematičarima na isusovačkom učilištu Collegio Romano i dopustio im da svojim očima vide njegova zapažanja o četiri Jupiterava mjeseca. Toekom boravka postao je član Accademia dei Lincei.

Od 1612. počeo je rasti otpor protiv ideje o heliocentričnom sistemu, a nakon tog je 1614. fratar Tommaso Caccini (1574. – 1648.) proglasio Galileve ideje opasnim, gotovo heretičkim. Zbog tog se 1616. Galileo uputio u Rim da obrani svoje ideje, ali mu je kardinal Roberto Bellarmino osobno uručio zabranu iznošenja i zastupanja ideja o heliocentričnom sistemu.

Sama ideja o heliocentričnom sistemu nije bila sporna, jer je kardinal rekao Galileju da će unijeti to u sve crkvene knjige, ali neka mu prvo izvede dokaz.[2] Galilej je upao u nemilost crkvenih vlasti zbog nekih svojih teza kojim se je izravno protivio crkvenoj dogmi o jednom Bogu.[2]

U razdoblju od 1621.- 1622. Galileo je napisao svoj prvu knjigu (Il Saggiatore), koja je odobrena i objavljena 1623. Ponovno je 1630. otišao u Rim tražiti dozvolu za štampanje svoje druge knjige, koja je i objavljena 1632. u Firenci. U oktobru iste godine, morao se je pojaviti pred papom u Rimu, gdje je na suđenju osumnjičen za herezu i osuđen na kućni pritvor u seoskoj kući u Arcetri, kraj Firence. Oslijepio je 1638., još je bolovao od hernije i nesanice. Posjete je primao sve do 1642. kada je i umro.

Naučni rad[uredi - уреди]

Kip postavljen u Firenci

Pronašao je zakone slobodnog pada tijela i postavio jednadžbe kosoga hitca, prvi uveo eksperimentalnu metodu i matematičko formuliranje fizikalnih zakona, te na taj način postavio temelje klasične fizike. Otkrio je cikloidu i njenu primjenu na lukove mostova. Osnovao je balistiku, određujući paraboličku putanju zrna. Konstruirao je prvi termoskop. 1610. godine je izradio poznati Galileiev teleskop s uvećanjem od 30x, na temelju već postojećeg koji je imao uvećanje od 5x, i njime otkrio planine na Mjesecu, četiri Jupiterova satelita koji nose i njegovo ime, i zvjezdanu konstrukciju Mliječne staze. Otkrio je da i planet Venera ima iste faze kao i Mjesec.

U svom djelu Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo tolemaico e Copernicano, objavljenog u Firenci 1632. godine, iznio je učenje Kopernikovog heliocentričnog sistema kao jedino ispravnog, i zbog toga ga je inkvizicija 1633. godine stavila u okove i odvela u Rim, kod pape Urbana VIII. Poslije dva tjedna provedena u karanteni na inzistiranje Ferdinanda II. de Medicia, premješten je u rezidenciju toskanskog konzula. U aprilu 1633. godine inkvizicija je počela ispitivati Galileja, da bi sa suđenjem počela 22. juna 1633. i u sudskom procesu ga osudila na odricanje od svog učenja, na što je on i pristao, bojeći se da ga ne bi zadesila ista sudbina kao i Giordana Bruna - 1600., kao i na zatvor neodređenog trajanja što je kasnije papa Urban VIII. pretvorio u konfinaciju (kućni pritvor). Pritvoren do smrti u svojoj kući u Firenci, završio je svoje veliko djelo Discorsi e dimonstrazioni matematiche intorno a due nuove scienze attenenti alla meccanica, koje je objavljeno 1638. godine, a u kojem je objasnio zakone fizike i mehanike u novoj svjetlosti, po čemu se i smatra osnivačem klasične fizike i mehanike. Tokom konfinacije slobodno je pisao i vodio društveni život (npr., primio je u posjetu znamenitog engleskog pisca Johna Miltona), a objavljivanje njegova rada nije imalo nikakve posljedice po Galililejev status niti je dovelo do ponovnoga procesa – što je nevjerojatna blagost usporedimo li to sa slučajevima progona ideološko-političkih neistomišljenika u 20. vijeku. Ipak neka njegova djela su se našla na vatikanskom 'Popisu zabranjenih knjiga' (Index librorum prohibitorum). Prvo izdanje njegovih svih knjiga izdano je u Firenci između 1842. i 1856. godine u 16 knjiga.

Navodno je Galileo u trenutku smrti promrmljao "Eppur si muove" (Ipak se kreće), iako se odrekao svih tvrdnji o heliocentričnom sistemu. To bismo prije mogli okarakterizirati kao legenda, jer nema dokaza da se to zbilja dogodilo.

31. oktobra 1992., 359 godina poslije procesa protiv Galileia, papa Ivan Pavao II. je zatražio oprost i ukinuo presudu inkvizicije protiv Galilea Galileia. U njegovu su čast svemirska letjelica za istraživanje Jupitera i evropski satelitski navigacijski sistem dobili naziv Galileo.

Zanimljivosti[uredi - уреди]

Galileo se nekoliko puta spominje u "opernom" dijelu pjesme grupe Queen "Bohemian Rhapsody".

Bertolt Brecht poznati njemački dramatičar, napisao je dramsko djelo prema Galileovom životu naslova "Život Galilejev" 1943. a filmska adaptacije tog djela naslova "Galileo" nastala je 1975.

Izvori[uredi - уреди]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 O'Connor, J. J.; Robertson, E. F.. "Galileo Galilei". The MacTutor History of Mathematics archive. University of St Andrews, Scotland. http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Galileo.html. pristupljeno 2007-07-24. 
  2. 2.0 2.1 Vladimir Paar u razgovoru za tjednik Fokus.

Vanjske veze[uredi - уреди]

qwdqwdwqdwqwqddddddddddddddddd hefhdhdfwhagdfhgdfqwhgdfqwhdfqdf