Bratstvo i jedinstvo

Izvor: Wikipedia
Omladinske radne akcije su imale ulogu u izgradnji drugarstva među mladim Jugoslovenima.[1]

Bratstvo i jedinstvo [2] je bila borbena parola Komunističke partije Jugoslavije, skovana tokom Narodnooslobodilačke borbe.[3]

Tokom rata, politika bratstva i jedinstva je imala funkciju ujedinjenja naroda Jugoslavije protiv fašističkog okupatora, koji je nametao politiku "zavadi pa vladaj".

U periodu SFRJ bratstvo i jedinstvo je postalo zvanična državna politika. Politika „bratstva i jedinstva“ je doprinela međusobnom uvažavanju, smanjenju etničke distance među stanovništvom i razvijanju osećanja solidarnosti i empatije.[4]

Drugi svetski rat[uredi - уреди]

U borbi je kovana domovina slobode i bratstva ("Dans le combat ils forgent une patrie libre et fraternelle"), detalj sa izložbe u savezničkom centru u Alžiru 8. II 1945.

Fašističke sile Osovine su nakon okupacije Jugoslavije vodili politiku zavadi, pa vladaj kojom su huškali pojedine narode Jugoslavije jedne protiv drugih, radi lakšeg održavanja sistema okupacije. Komunistička partija Jugoslavije se na samom početku rata odlučno suprotstavila ovoj politici, usvojanjem Rezolucije Majskog savjetovanja KPJ:

 »Pred Komunističkom partijom Hrvatske stoji velika i časna zadaća da organizuje i vodi najodlučniju borbu protiv raspirivanja nacionalne mržnje između Srba i Hrvata i Slovenaca, da radi neumorno na bratstvu i slozi hrvatskog i srpskog naroda, da ujedinjuje te narode u borbi protiv okupatora i šake uzurpatora... protiv raspirivanja nacionalne mržnje, a za bratstvo naroda Jugoslavije...«[5]


Isticanjem da je borba opštejugoslovenska i antifašistička, komunisti su jasno iskazali da je obnova Jugoslavije ravnopravnih naroda okosnica njihove strategije.[6] Oni su antitezom nacionalističkim politikama i usmeravanjem borbe protiv okupatora sprečili da se oslobodilački rat ne pretvori u strahoviti rat Srba i Hrvata do istrebljenja.[6] KPJ se od početka isprečila protiv bratoubilaštva, kao strategije koju inspirišu okupatori, stavom da nema narodnooslobodilačke borbe ukoliko ona ne prevazilazi nacionalne obračune.[6]

Veliki narodni zbor povodom oslobođenja Bihaća 1942. godine na kome je govorio Tito.
Wikicitati „Mi ćemo biti sijači bratstva među narodima. Kada budemo prolazili kroz nove zemlje, kad budemo dolazili u dodir sa ljudima drugih običaja, oni će možda biti nepovjerljivi prema nama, jer nas još nisu vidjeli na djelu i nisu čuli našu riječ. Vi ćete svojim držanjem i ubjeđivanjem pokazati da ste vojska novog kova, vi ćete tako steći povjerenje i razviti zastavu slobode i u krajevima koji je još nisu razvili.[7]
(Josip Broz Tito, iz govora pred novoosnovanom 4. proleterskom brigadom 17. lipnja 1942. u Ljubini, istočna Bosna.)

Na maršu kroz etnički mešovite oblasti, gde su jedni za drugima divljali ustaše, četnici i okupacione trupe, sve više očajnika pridruživalo se Narodnooslobodilačkoj vojsci, pre svega iz redova progonjenih Srba. Tito je, sloganom ’bratstvo i jedinstvo’ pridobio i deo onih Hrvata i muslimana koji su ranije imali rezerve i pripadali nacionalnim partijama koje nisu verovale komunistima. Tako je „bratstvo i jedinstvo“ postalo egzistencijalna formula za sve narode.[8]

Komunisti su presudno uticali da ustanak u NDH ne postane međuetnički sukob, već organizovana borba protiv ustaša i okupatora.[6] Naspram nacional-šovinističke politike svih zaraćenih strana, partizani su zastupali bratstvo i jedinstvo naroda Jugoslavije. Oni su aktivno sprečavali bratoubilački rat u nacionalno mješovitim krajevima Hrvatske, Bosne i Hercegovine. Na jednoj strani trebalo je sprečiti pokolje srpskog življa, a na drugoj, onemogućiti srpske ustaničke mase da ne skrenu na stranputicu odmazde protiv Hrvata i Muslimana u celosti. Posledice ove politike su bile od odlučnog značaja za pobedu narodnooslobodilačke borbe.[6]

Period SFRJ[uredi - уреди]

Titov govor: Mi smo more krvi prolili za bratstvo i jedinstvo naših naroda. E nećemo nikom dozvoliti da nam dira ili da nam ruje iznutra, da se ruši to bratstvo i jedinstvo.

Po završetku rata postao je jedan od od gesla SFR Jugoslavije. Izraz je trebao opisivati bratski odnos između svih naroda i narodnosti u Jugoslaviji, kao i jednakost svih građana u socijalizmu. Najčešće je citiran Josip Broz Tito, koji je jednom prilikom izjavio:

Wikicitati „"Čuvajmo bratstvo i jedinstvo, kao zjenicu oka svog".“

Za "osobite zasluge u širenju bratstva među narodima i narodnostima, u stvaranju i razvijanju političkog i moralnog jedinstva naroda" dodjeljivao se i Orden bratstva i jedinstva u dva stupnja, kojeg je ustanovio Josip Broz Tito 15. kolovoza 1943. Također, diljem Jugoslavije, "Bratstvo i jedinstvo" je bilo ime mnogih škola, tvornica, folklornih i sportskih društava, te je po njemu nazvan Autoput Bratstvo i jedinstvo koji spaja Ljubljanu, Zagreb, Beograd i Skoplje.

Postjugoslovenski period[uredi - уреди]

"Čuvajmo bratstvo i jedinstvo, kao zjenicu oka svog", natpis u Mostaru.

Nakon raspada zajedničke države, bratstvo-jedinstvo je prestalo da bude jedna od vladajućih političkih vrednosti, kako to aforistički zapaža Lazar Manojlović:

Wikicitati „"Umjesto bratstva i jedinstva nova vlast se izborila za bijedu i samoubistva".[9]
()

Izraz Bratstvo i jedinstvo je hrvatski reper El Bahattee iskoristio kao naslov istoimene pjesme na albumu Svaki pas ima svoj dan, u kome kroz ironiju iskazuje svoje zgražanje nad sve većom količinom nasilja između navijačkih grupa Bad Blue Boysa i Torcide, odnosno Zagrepčana i Splićana. [10]

Filozof Slavoj Žižek ocenjuje da je bosanskim protestima 2014. godine moto bratstva i jedinstva dobio novi život:

Wikicitati „Ukratko, radi se o pobuni protiv nacionalističke elite. Ljudi u Bosni su konačno shvatili ko im je pravi neprijatelj. Nisu to druge etničke grupe već njihovi lideri koji se pretvaraju da ih štite od tih grupa. Kao da je stari Titov moto o bratstvu i jedinstvu dobio novi život.[11]

Kritike[uredi - уреди]

Kritičari navode da su u doba "Bratstva i jedinstva" Hrvati u brojnim javnim službama i vodećim pozicijama, kao primjerice u policiji, u vojsci bili zastupljeni u daleko manjem broju nego što su to po broju pučanstva ravnomjerno mogli biti, dok je nesrazmerno veći bio udio Srba i Crnogoraca.[12]

Također, osobe koje su politički odstupale od zvanične ideologije bratstva i jedinstva i propovedale nacionalizam, jugoslavenski režim je zbog „napada na bratsvo i jedinstvo“ osuđivao na dugogodišnje kazne, kao primjerice Aliju Izetbegovića, Franju Tuđmana, Marka Veselicu, Brunu Bušića i brojne druge.

Izvori[uredi - уреди]

  1. RADNE AKCIJE NEKAD I SAD
  2. makedonski: Братство и единство, slovenski: Bratstvo in enotnost, albanski: Bashkim dhe Vëllazërim, mađarski: Testvériség és egység
  3. "BRATSTVO I JEDINSTVO", Politička enciklopedija, Beograd 1975.
  4. Mali vodič kroz jugonostalgiju
  5. Dokumenti centralnih organa KPJ — NOR i revolucija (1941-1945), knj. 1. Beograd 1985, 10.
  6. 6.0 6.1 6.2 6.3 6.4 Branko Petranović: Srpski narod u ustanku
  7. Drug Tito (str. 152), Mladinska knjiga, Ljubljana 1981.
  8. Latinka Perović: Novi prilozi za biografiju jedne zemlje
  9. Lazar Manojlović, Moždane kapi (aforizmi)
  10. http://crorap.studosfera.com/category/el-bahattee-svaki-pas-ima-svoj-dan/
  11. http://www.klix.ba/vijesti/bih/slavoj-zizek-ljudi-u-bosni-su-konacno-shvatili-ko-je-njihov-pravi-neprijatelj/140210075
  12. Mirko Valentić "Rat protiv Hrvatske - 1991. - 1995. - Velikosrpski projekti od ideje do realizacije", Zagreb 2010., str. 62.

Vidi još[uredi - уреди]