Vrbas

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
(Preusmjereno sa Vrbas (grad))
Disambig.svg
Ukoliko ste tražili nešto drugo, pogledajte članak Vrbas.
Vrbas

Vrbas centar.jpeg

Grb
Osnovni podaci
Država  Srbija
Pokrajina Crnogorska Krajina, Vojvodina
Upravni okrug Južnobački
Opština Vrbas
Stanovništvo
Stanovništvo ((2002)) Red Arrow Down.svg 24112
Gustina stanovništva 244* st./km²
Geografija
Koordinate 45°34′10″N 19°38′16″E / 45.5695°N 19.637833°E / 45.5695; 19.637833
Nadmorska visina 78 m
Površina 107,0* km²
Vrbas is located in Srbije
Vrbas
Vrbas
Vrbas (Srbije)
Ostali podaci
Poštanski kod 21460
21463
21464
Pozivni broj 021
Registarska oznaka VS / VS


Koordinate: 45° 34′ 10" SGŠ, 19° 38′ 16" IGD

Vrbas (mađarski: Verbász, rusinski: Verbas, nemački: Werbass)se nalazi u Bačkoj, na 45°34' severne geografske širine i 19°38' južne geografske širine. Obuhvata površinu od 376 km² i ima negde oko 25,887 stanovnika. Geografski položaj Vrbasa karakteriše mnoštvo prirodno-geografskih i društveno-ekonomskih komponenti i međusobnih uticaja. Zauzima deo prostora koji se nalazi u geometrijskom središtu Bačke. U gradu se ukrštaju železničke pruge: Subotica-Vrbas-Beograd i Sombor-Vrbas. Kroz Vrbas vode važni drumski putevi sledećih pravaca: Sombor-Vrbas-Novi Sad, Vrbas-Bačka Palanka, Vrbas-Subotica. Vrlo značajnu ulogu imaju i vodeni tokovi, koji predstavljaju deo hidrosistema Dunav-Tisa-Dunav. Graniči se sa opštinama: Kula, Mali Iđoš, Srbobran, Temerin, Novi Sad, Bačka Palanka i Odžaci.

Istorija Vrbasa[uredi - уреди | uredi izvor]

Prvi pomen u pisanim izvorima o Vrbasu je iz 1387.god. Međutim istorija Vrbasa seže mnogo dalje u prošlost. Zahvaljujući arheološkim ispitivanjima na lokalitetima:Čarnok, Šuvakov salaš i ciglana Polet, mnogo toga o prošlosti Vrbasa nam je jasnije. Na obalama Crne bare konstatovana su neolitska naselja. Na Šuvakovom salašu otkrivena je kuća koja potvrđuje dosadašnja saznanja o tome da su naselja delom ukopana u les, da su zidovi kuća od pletera i da su domaće životinje već tada bile svakodnevnica sela. Iz perioda bronzanog doba konstatovano je naselje sa nekropolom u neposrednoj blizini Čarnoka. Veoma značajno nalazište mlađeg gvozdenog doba na lokalitetu Čarnok-Bačko dobro polje uspešno se štiti i istražuje.

Dolaskom Kelta na ova područja u drugoj polovini 4. veka p.n.e, Čarnok postaje keltski opidum, i prvenstveno predstavlja trgovački centar a kasnije dobija i odbrambenu ulogu. Od 1.veka nove ere ovi prostori su deo tzv. barbarikuma koji se nalazi naspram Rimskog carstva i doživljava direktne uticaje Rimske civilizacije. Istovremeno dolazi do naseljavanja Sarmata, pripadnika iranskih naroda, koji donose i grčko-helenističke kulturne uticaje. Od 4. veka naše ere prostore zapljuskuju talasi naroda koji su nošeni velikom seobom naroda. Najduže se zadržavaju Avari, o čemu svedoči nekropola na lokalitetu ciglana Polet. Početak 9. veka označava kraj avarske dominacije i kontrolu Franaka a zatim Bugara nad ovim prostorima.

Za godinu osnivanja Vrbasa uzima 1213. kao sedište poseda dvojice plemića pod nazivom "Orbaspalotaja". Prema pisanim izvorima ovde je uglavnom živelo slovensko stanovništvo, Srbi, koji su u više navrata zbog poplava, ratova ili bolesti napuštali naselje. Godine 1720. nastupaju ogromne etičke promene, Srbi se sele u Rusiju i Banat a počinje kolonizacija Nemaca, Rusina i Mađara na ove prostore. U 19. veku zahvaljujući prokopavanju kanala i izgaradnji pruge Pešta-Subotica-Novi Sad, Vrbas je izrastao u industrijsko-zanatski trgovinski centar. Otvaraju se nove osnovne škole, zanatska škola i gimnazija.

Godine 1983., Vrbas dobija ime Titov Vrbas. Vojvodina jedina nije imala grad sa Titovim imenom, a najveći konkurent za dobijanje Titovog imena je u to vreme bio Vršac. Na početku sukoba 90-tih , odlukom skupštine Republike Srbije vraćen je stari naziv svim gradovima sa Titovim imenom u Republici Srbiji.

Saobraćaj[uredi - уреди | uredi izvor]

Železnička stanica u Vrbasu

Kultura i obrazovanje[uredi - уреди | uredi izvor]

Osnovana je 1962. sa sedam odeljenja, dva u Vrbasu i po jedno u okolnim opštinama. Poseduje oko 103.000 knjiga, učestvuje u većini kulturnih manifestacija opštine.
web site:www.biblvrbas.org.rs

  • Dom kulture "Vrbas"

Osnovan je 1968., u okviru njega radi i bioskop "Jugoslavija".
Izgoreo je u požaru početkom 90-tih posle čega je počeo sa gradnjom novi. Povoljan geografski položaj i migracije omogućili su da sena teritoriji Vrbasa jave rani oblici prosvetnog života. Tako da se:
-1735. otvara Srpska crkvena osnovna škola
-1790. otvara se narodna osnovna škola
-1765. Rusinska osnovna škola

Ubrzo zatim otvaraju se i jevrejska, nemačka, državna mešovita i druge škole.

Demografija[uredi - уреди | uredi izvor]

Etnički sastav Vrbasa po popisu iz 2011.[5]
Crnogorski Srbi 11.644 56 %
Crnogorci 5.196 21 %
Mađari 1.690 7 %
Rusini 1.354 5 %
Srbi 1.233 4 %
Ukrajinci 634 1 %
Hrvati 361 1 %
Jugosloveni 110 0,45 %
Romi 106 0,44 %
Njemci 92 0,38 %
Makedonci 82 0,34 %
Slovaci 80 0,33 %
Muslimani 39 0,16 %
Rusi 36 0,15 %
Slovenci 29 0,12 %
Albanci 20 0,08 %
Bugari 13 0,05 %
Bunjevci 11 0,04 %
Bošnjaci 4 0,02 %
Rumuni 1 0,01 %
ostali 174 0,72 %
regionalna pripadnost 289 1,19 %
neizjašnjeni 1.420 5,89 %
nepoznato 125 0,51 %
ukupno: 24.112

Slavni ljudi[uredi - уреди | uredi izvor]

Vanjske veze[uredi - уреди | uredi izvor]

  • Janko Benša, atletičar


  • Vujadin Alempić, atletičar
  • Savo Alempić, atletičar
  • Desanka Perović - Pešut, poznata atletičarka, bacačica diska i streljaštvo
  • Lazar Ristovski, poznati glumac
  • Petar Nikezić , poznati fudbaler
  • Jovan "Jovica" Elezović, poznati rukometaš i rukometni trener
  • Ljubomir Fejsa, poznati fudbaler
  • Nenad Njaradi, atletičar i sportski radnik
  • Sandra Kolaković - Fajfrić, poznata bivša rukometašica
  • Miroslav Radoman, poznati fudbalski sudija
  • Joakim Vislavski, poznati fudbaler Partizana i Olimpije
  • Gyula Toth, poznati fudbaler Šalkea
  • Milorad Mažić, poznati fudbalski sudija