Riga od Fere

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Riga od Fere
Ρήγας.jpg
Portet Rige od Fere
Puno ime Antonios Kiriazis
Rođenje 1757.
Velestino, Tesalija, Osmansko Carstvo
Smrt 1798.
Beograd, Osmansko Carstvo
Zanimanje dragoman
Književne vrste poezija, proza
Književni period Francuska revolucija
Potpis Rigas-feraios-signature.svg

Riga od Fere ili Riga Velestinac (Grčki: Ρήγας Βελεστινλής-Φεραίος), rođen kao Antonios Kiriazis / Αντώνιος Κυριαζής (Velestino (antička Fera) 1757. - Beograd, 1798.)[1] bio je grčki pjesnik i revolucionar, velika ličnost grčkog nacionalnog preporoda, heroj i prva velika žrtva budućeg grčkog ustanka protiv Osmanskog Carstva i na neki način pionir Grčkog rata za nezavisnost.

Biografija[uredi - уреди | uredi kôd]

Rođen je u solidnoj porodici vlaškog porijekla[2]u Velestinu (zato je Velestinac), u Tesaliji, koji je za antike bio znan kao Fera (zato je od Fere). Nakon školovanja radio je kao učitelj u selu Kisos, tu je kao dvadesetogodišnjak ubio nekog uglednog lokalnog Turčina, pa je po nepisanim običajima onog vremena pobjegao je u planinu Olimp i pridružio se hajducima[1] Spire Zera.

Nakon toga se pridružio monasima na Svetoj Gori, gdje ga je dobro prihvatio iguman manastira Vatopedi Kosmas. Nakon Atosa Riga se uputio u Konstantinopolis, gdje je postao lični sekretar fanariota Aleksandra Ipsilantisa. Iz Istanbula se preselio u Bukurešt, koji je tad bio prijestolnica Kneževine Vlaške i učio jezike. Postao je visoki službenik na dvoru vlaškog kneza Nikole Mavrogenesa.[1] Nakon izbijanja Rusko-turskog rata 1787. postao je zadužen za inspekciju garnizona u Craiovi.

Spomen ploča na Nebojšinoj kuli u Beogradskoj tvrđavi u kojoj je Riga mučen i ubijen

Tad se sprijateljio sa pašom od Vidina Osmanom Pazvantoğluom, kom je spasio život i položaj od osvetoljubivog Mavrogenesa. Vrlo se rano upoznao sa idejama Francuske revolucije i počeo vjerovati da bi se nešto slično moglo izvesti i na Balkanu, kao uvod prema samooprijedjeljenju kršćanskih naroda u Osmanskom Carstvu.

Nakon smrti svojeg patrona - Mavrogenesa, Riga se vratio u Bukurešt i zaposlio kao dragoman u francuskom konzulatu. U tom periodu napisao je grčku varijantu francuske himne La Marseillaise.

Riga se 1790-ih obreo u Beču, u to vrijeme naseljenim brojnim grčkim trgovcima. Tu je počeo izdavati novine na grčkom - Efemeris, u kojima je između ostalog objavio i kartu Velike Grčke u kom se našao i Konstantinopolis, što je izazvalo velik emotivni odjek među Grcima.[1]

U Beču je pokušavao stupiti u kontakt s Napoleonom, štampao i distribuirao političke pamflete inspirirane idejama Francuske revolucije, između ostalog objavio je na grčkom i Deklaraciju o pravima čovjeka i građanina i Novi politički Ustav za stanovnike Rumelije, Anatolije, otoke egejskog mora i dunavskih kneževina Moldavije i Vlaške - za taj pamflet je držao da će potaknuti rast nacionalne svijesti i dovesti do panbalkanskog ustanka protiv Osmanskog Carstva. [2]Tu je objavio i preveo brojna evropska dijela i napisao mnogo pjesama i eseja koji su kasnije poshumno objavljeni u Iaşiju - 1814.

Smrt[uredi - уреди | uredi kôd]

Riga je ipak nekako uspio doći u kontakt sa Napoleonom i poslao mu kao dar tabakeru napravljenu od lovora iz Apolonovog hrama. U Veneciji se trebao sastati s jednim napoleonovim generalom, na putu za Veneciju, uhapšen je u Trstu.

Nakon hapšenja austrijske vlasti koje su tad bile u dobrim odnosima sa Osmanlijama, a u lošim sa Prva Francuska Republika, predale su Rigu od Fere, zajedno sa još pet revolucionara turskim vlastima u Beograd, koji je tad bio pogranični grad iz kog je trebao biti poslan za Istambul. U Nebojšinoj kuli je mučen i udavljen i bačen u Dunav[1], navodno zbog straha da ga ne oslobodi njegov moćni prijatelj Osmanom Pazvantoğlu.

  • Posljednje riječi Rige bile su navodno; Ja sam posijao bogato sjeme. Dolazi vrijeme kad će moja domovina ubirati slavno voće.

Rigina ostavština[uredi - уреди | uredi kôd]

Riga od Fere pisao je na tadašnjem suvremenom grčkom jeziku (demotiki) a ne na mrtvom Starogrčkom. Skulptura Rige od Fere stoji danas na ulazu u Atenski univerzitet. Njegova skulptura krasi i njegovu ulicu posvećenu njemu u Beogradu (Ulica Rige od Fere).

Riga od Fere je ime omladinske organizacije Grčkih komunista. Rigin portret nalazi se na grčkoj kovanici za 0.10 eura.

Izvori[uredi - уреди | uredi kôd]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Rigas Feraios (engleski). Radio România Internaţional. https://www.rri.ro/RadioRomaniaInternational/rigas_feraios-2591725. Pristupljeno 7.9.2020. 
  2. 2,0 2,1 Rigas Velestinlis (engleski). Encyclopaedia Britannica. https://www.rri.ro/RadioRomaniaInternational/rigas_feraios-2591725. Pristupljeno 7.9.2020. 

Vanjske veze[uredi - уреди | uredi kôd]