Magdeburško pravo

Izvor: Wikipedia
Prijeđi na navigaciju Prijeđi na pretragu
Magdeburško pravo
Magdeburger Recht
Knjiga uvezenog Sachsenspiegela
Knjiga uvezenog Sachsenspiegela

Magdeburško pravo (njemački: Magdeburger Recht) je srednjovjekovni kodeks (zakonik) gradskih prava grada Magdeburga, kog je vremenom usvojilo preko 1000 gradova u Centralnoj i Istočnoj Evropi i prilagodilo svojim lokalnim potrebama.

Ono nije nastalo u točno određenom trenutku, već je stalno mjenjano i prilagođavano promjenama.[1]

Karakteristike[uredi | uredi kod]

Magdeburško pravo je prvenstveno štitilo prava građanina (trgovaca i zanatlija i autonomiju gradova. [1] Bilo je rašireno od Labe na zapadu do Dnjepra na istoku, od Baltičkog mora na sjeveru do Crnog mora na jugu, a počelo se primjenjivati od kraja 12. vijeka, pa sve do 19. vijeka u ponekim gradovima.[1]

Umjesto konkretnog, kohezivnog korpusa zakona Magdeburško pravo bilo je skup pravila i pravnih koncepata, koji je bio vrlo varijabilan i prilagodljiv od slučaja do slučaja. On je omogućavao stanovnicima gradova da žive i rade relativno slobodno.[2]

Statuti gradova inspirirani Magdeburškim pravom bili su vijekovima na snazi u gotovo 1000 gradova u današnjoj Njemačkoj, Poljskoj, Češkoj, Slovačkoj, Mađarskoj, Rumunjskoj, Belorusiji, Latviji, Litvaniji, Ukrajini i Rusiji.[2] Širenje Magderburškog prava po Istočnoj Evropi pomogla je i srednjovjekovna kolonizacija tih krajeva njemačkim stanovništvom koje je sa sobom donosilo i svoje Običajno pravo - Sachsenspiegel.[2]

Iako su teolozi 14. vijeka napali neke njegove propise, utjecaj Magderburškog prava bio je po njemačkim zemljama potrajao je više od 300 godina, sve do upoznavanja i prihvaćanja rimskog prava u 16. vijeku. Njegov se utjecaj može vidjeti čak i u uvodu Njemačkog građanskog zakonika na prijelazu u 20. vijek.[3]

Historija[uredi | uredi kod]

Po ondašnjem srednjovjekovnom feudalnom pravu - privilegiju da se nekom mjestu dodijeli titula grada - odnosno gradska prava imao je samo njihov direktni feudalni gospodar (ili indirektni) - kralj.[2]

Polazna točka za razvoj magdeburgškog statuta, bila je i politika razvoja gradova koju su provodili otonski vladari još krajem 10. vijeka.[4]

Najstariji sačuvani dokument o pravima Magdeburga je povelja koju je dodjelio gradu tadašnji feudalni gospodar nadbiskup Wichmann 1188. Ona je bila još vrlo daleko od onog u što se vremenom taj kodeks pretvorio, jer grad još nije imao autonomiju da sam odlučuje o svojoj sudbini.[4]

Centralni element Magdeburgškog statuta bio je takozvani - Schöffenstuhl, kolegij sudaca koji je bio odgovoran za nadležnost. Odigrao je glavnu ulogu u oblikovanju magdeburških gradskih prava. Već negdje oko 1244. Magdeburg je imao gradsko vijeće koje je djelomično bilo odgovorno za upravljanje gradom. Na prijelazu iz 13. u 13. vijeće je imalo svu vlast u svojim rukama.[4]

Sachsenspiegel[uredi | uredi kod]

Baza za nastajanje Magdeburškog prava bio je - Sachsenspiegel (Saksonsko ogledalo prevedeno sa njemačkog) najvažnija srednjovjekovna kompilacija saksonskog Običajnog prava, koje je sakupio i objavio početkom 13. vijek na latinskom Eike von Repgow. U to vrijeme je po germanskim zemljama Rimsko pravo još uvijek bilo gotovo nepoznato.[3]

Sachsenspiegel je bio podijeljen u dva dijela; prvi dio - Landrecht (teritorijalni zakonik), sadržavao je ono što se danas naziva ustavno, krivično i građansko pravo sa procedurom, a drugi - Lehnrecht je sadržavao je feudalne propise.[3]

Brojni gradovi koristili su Sachsenspiegel kao model za pisanje svojih statuta i zakonika, pa tako i Magdeburg, ali je njegov statut, postao toliko popularan, da su ga kopirali brojni gradovi Centralne i Istočne Evrope.[3]

Brojni gradovi se danas ponose svojim statutima pisanim po uzoru na "Magdeburško pravo", tako je Kijevu početkom 19. vijeka, podigao na obala]]ma Dnjepra monumentalni stup u spomen na dabijanje magdenburših gradskih prava.[1]

Izvori[uredi | uredi kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Das Magdeburger Recht (njemački). Magdeburg Law. Pristupljeno 14.01. 2021. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Magdeburg Law, From the Middle Ages to the Present Day (engleski). Magdeburg Law. Pristupljeno 14.01. 2021. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Sachsenspiegel (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 14.01. 2021. 
  4. 4,0 4,1 4,2 Entwicklung (njemački). Magdeburg Law. Pristupljeno 14.01. 2021. 

Vanjske veze[uredi | uredi kod]